Thường Tín đất trăm nghề - Nông Thôn Việt

Thường Tín đất trăm nghề

Thứ Tư, 25/03/2020, 08:54 [GMT+7]

Thường tín gắn liền với quá trình hình thành và phát triển của kinh thành Thăng Long. Người dân Thường Tín có bản chất cần cù, sáng tạo, sớm biết chế tác những nông sản do mình làm ra để dùng trong sinh hoạt thường nhật, dần dần hình thành những làng nghề nổi tiếng. So với các làng thuần nông, người dân ở các làng nghề có thu nhập ổn định và đời sống khá giả hơn nên nhiều người được học hành và đỗ đạt. Vì vậy, người ta còn biết đến Thường Tín là vùng “đất danh hương, đất trăm nghề”.

 

Làng nghề sơn mài Hạ Thái. Nguồn: internet
Làng nghề sơn mài Hạ Thái. Nguồn: Internet

Cửa ngõ phía Nam Kinh thành

Căn cứ vào sách Đại Nam nhất thống chí của Quốc sử quán triều Nguyễn thì Thường Tín là một vùng đất cổ được hình thành từ những buổi đầu dựng nước, là vùng đất trung tâm của đồng bằng sông Hồng, có thế cao bằng phẳng, ruộng đồng màu mỡ rất thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, là nơi hậu cần cho quân đội của nhiều triều đại phong kiến nước ta.

Từ xưa, Thường Tín đã có bề dày lịch sử - văn hóa, có tới 68 nhà khoa bảng (nhiều nhất Việt Nam), là quê hương của những tướng lĩnh, danh nhân, nhân vật kiệt xuất; có các thuần phong mỹ tục, di tích lịch sử - văn hóa, lễ hội phong phú đa dạng. Thường Tín hiện có 61 di tích lịch sử - văn hóa cấp quốc gia và 58 di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng cấp thành phố. Từ thời Lê sơ, thời Nguyễn, Thường Tín đã nổi danh là vùng đất “trăm nghề” với nhiều làng nghề thủ công mỹ nghệ tinh xảo, đặc sắc, đi vào ca dao:

Xâm Động là đất trồng hành,

Mễ Hòa chẻ nứa đan mành ta mua.

Quýt Đức thêu quạt thêu cờ,

Nhị Khê tiện gỗ đền thờ chạm hoa.

Làng Giai tơi lá che mưa,

Trát Cầu bông sợi kém thua gì người.

Lược thưa Thụy Ứng chàng ơi,

Trăm nghề quê thiếp, thiếp mời chàng mua.

Nhờ bàn tay khéo léo của những nghệ nhân làng tiện gỗ Nhị Khê, các sản phẩm làm ra được ưa chuộng trên khắp cả nước. Nguồn: internet
Nhờ bàn tay khéo léo của những nghệ nhân làng tiện gỗ Nhị Khê, các sản phẩm làm ra được ưa chuộng trên khắp cả nước. Nguồn: Internet

Theo thống kê, hiện nay, toàn huyện có 126/129 làng, thôn có nghề. Điển hình như xã Hiền Giang có 4 làng đều có nghề điêu khắc gỗ, đá; 9 làng ở xã Nguyễn Trãi đều có nghề thủ công truyền thống, trong đó làng Mễ Sơn làm bánh kẹo, làng Đình Tổ, xóm Bến làm nghề thêu may, làng Lộc Dư làm nghề nề (thợ xây), làng Gia Khánh làm nghề mộc… Nghề thêu ở Thường Tín là nghề rất phát triển, tập trung tại các xã Quất Động, Thắng Lợi, Dũng Tiến, Lê Lợi. Từ khi tổ chức UNESCO công nhận nghi thức thờ Mẫu ở Việt Nam là văn hóa phi vật thể nhân loại thì làng nghề thêu khăn chầu áo ngự và nghề thêu áo vua quan triều Nguyễn ở xã Dũng Tiến phát triển rất thịnh.

Nổi tiếng không kém nghề thêu là nghề tiện gỗ ở làng Nhị Khê (xưa kia có tên nôm là làng Dũi) có lịch sử hàng trăm năm nay, cũng đã đi vào ca dao:

Hỡi cô con gái bên sông

Có về Dũi Tiện với anh thì về

Dũi Tiện có cây bồ đề

Có sông tắm mát, có nghề tiện mâm.

Ngày nay nghề tiện ở Nhị Khê đã được cơ giới hóa, giúp tăng năng suất lao động và chất lượng sản phẩm. Các sản phẩm bằng đá sau khi tiện xong được chuyển sang chạm khắc ở làng Nhân Hiền (xã Hiền Giang) hoàn thiện, hoặc các sản phẩm tiện gỗ sẽ nhờ thợ làng Hạ Thái (xã Duyên Thái) làm sơn mài…

Đặc biệt, Thường Tín có ba vị tổ nghề là ông tổ nghề thêu Lê Công Hành ở làng Quất Động, ông tổ nghề tiện Nhị Khê là Đoàn Tài, được thờ ở làng Khánh Vân xã Khánh Hà và ông tổ nghề sơn đồ nét là Trần Lư được thờ làm thành hoàng làng Bình Vọng xã Văn Bình.

Nhờ những người thợ nghề, nghệ nhân khéo tay, hay việc, luôn tiếp thu cái mới đi đôi với gìn giữ nét truyền thống riêng mà sản phẩm từ các làng nghề của Thường Tín luôn giữ được tiếng tăm cho đến tận ngày nay. Danh nhân văn hóa Nguyễn Trãi từ xưa đã đúc kết:

Nên thợ, nên thầy vì có học

No ăn, no mặc bởi hay làm.

Từ làng ra phố

Với vị trí địa lý là cửa ngõ phía Nam của kinh thành Thăng Long xưa, những sản phẩm thủ công của Thường Tín làm ra đều được bày bán ở 36 phố phường Hà Nội. Đồng thời, nhiều phố nghề Hà Nội có nguồn gốc từ làng nghề Thường Tín như: nghề thêu ren, nghề bông len, nghề tiện gỗ, nghề sơn thếp… Người dân Thường Tín lập nghiệp và định cư lâu dài ở đất Kinh thành đã hình thành nên các phố nghề còn tồn tại đến tận ngày nay ở Hà Nội.

Có nhiều nghề như nghề thêu ở khu vực phố Yên Thái và cuối phố Hàng Trống có gốc gác ở các làng Quất Động, Hướng Dương, Đào Xá. Nghề làm lọng gốc ở thôn Đào Xá, sau này các nghệ nhân làm lọng tập trung ở phố nghề xung quanh khu vực Hồ Hoàn Kiếm. Nghề mộc, đồ gỗ có gốc ở làng Liễu Viên, Nghiêm Xá mà sau này dân làng mộc tạo nên phố nghề Trang Lâu (Lò Sũ hiện nay). Nghề sơn son thếp vàng ở Bình Vọng được người dân Thường Tín mang ra phố Hàng Hòm (quận Hoàn Kiếm). Hiện nay tại số nhà 11 phố Hàng Hòm có đền thờ ông tổ nghề sơn Trần Lư. Nghề tiện có nguồn gốc từ làng Nhị Khê, dân nghề tập trung ở các phố Hàng Hành, Hàng Gai, Tô Tịch. Ở số 11 Hàng Hành còn có Nhị Khê Vọng Từ thờ tổ nghề tiện.

Sản phẩm của làng nghề lược sừng Thụy Ứng.  Ảnh: Thùy Trang.
Sản phẩm của làng nghề lược sừng Thụy Ứng. Ảnh: Thùy Trang.

Với vị trí địa lý ở cửa ngõ, thuận tiện cung cấp các mặt hàng thủ công mỹ nghệ phục vụ nhu cầu của Kinh thành xưa, thêm vào đó người Tràng An lại sành những mặt hàng bền đẹp, Thường Tín từ xưa đến nay đã phát triển nhiều làng nghề, đa dạng sản phẩm với nhiều nghệ nhân giỏi, luôn kiên trì cải tiến, sáng tạo ra các sản phẩm có chất lượng cao.

Hiện nay huyện Thường Tín có 48 làng nghề đã được công nhận là làng nghề truyền thống. Trong 48 làng nghề được công nhận có khoảng 13.000 cơ sở sản xuất và hàng trăm doanh nghiệp tư nhân sản xuất trong lĩnh vực nghề truyền thống, với số lao động tham gia làm nghề khoảng là 31.000 lao động.

Trên địa bàn huyện hiện có 30 nghệ nhân được công nhận trong đó 02 nghệ nhân Nhân dân, 04 nghệ nhân Ưu tú và 24 nghệ nhân Hà Nội, đây đều là những “đầu tàu” trong gìn giữ những bản sắc, nét truyền thống của các làng nghề và là những người thợ giỏi, những người thầy để lớp kế cận có thể học hỏi và nối tiếp những truyền thống, những nét đẹp văn hóa của các làng nghề. Huyện cũng có 02 hiệp hội là Sơn mài Thành phố, Thêu Thành phố; 12 hội trong đó 01 cấp huyện (Hội thêu Thường Tín), 05 hội cấp xã (Hội sơn mài Hạ Thái - Duyên Thái, Hội sương xừng Thụy Ứng xã Hòa Bình, Hội điêu khắc Nhân Hiền xã Hiền Giang, Hội điêu khắc Định Quán xã Tiền Phong, Hội làng nghề chăn, ga, gối đệm Trát Cầu, xã Tiền Phong) và 06 hội do UBND xã thành lập.

Huyện có 5 cụm công nghiệp làng nghề đã và đang hoạt động hiệu quả, sản xuất các sản phẩm làng nghề (sơn mài Duyên Thái, mộc Vạn Điểm, mây tre đan Ninh Sở, chăn ga gối đệm Tiền Phong và cụm công nghiệp Văn Tự), không những giải quyết việc làm cho lao động địa phương mà còn thu hút được lao động tại các địa phương khác đến làm việc và từng bước giải quyết được tình trạng ô nhiễm môi trường tại các làng nghề.

KIM NHÃ (tổng hợp)

;
.
.
.
.