Ngẫu nhiên thành bạn với một nhân vật của nhà thơ Tố Hữu - Nông Thôn Việt

Ngẫu nhiên thành bạn với một nhân vật của nhà thơ Tố Hữu

Thứ Bảy, 07/11/2020, 10:04 [GMT+7]

Bài thơ của Tố Hữu dài hơn trăm câu, đăng báo “Nhân dân” tháng 12/1968, tôi chỉ xin trích vài đoạn để giới thiệu cùng bạn đọc nhân kỷ niệm 100 năm ngày sinh nhà thơ Tố Hữu.

 

“Em tên là Nguyễn Văn Hòa
Mẹ em thì gọi em là cu Theo
Cha đi tập kết. Nhà nghèo
Sớm khuya tay mẹ chống chèo nuôi con
Chị thì hái củ trên non
Em thì mưa nắng bãi cồn chăn trâu
Đêm nằm hỏi mẹ: Cha đâu?
Mẹ rằng: Mau lớn năm sau cha về…
Đợi hoài, đợi mãi, lâu ghê!
Chúng em một đội thiếu nhi
Đứa thì canh gác, đứa thì giao liên
Gió mưa chân lội khắp miền
Khi về Tiên Nộn, khi lên Nguyệt Biều
Giặc kia bom đạn bao nhiêu
Chúng tao gan dạ lại nhiều hơn bay!

Tuổi mười bốn những ước ao
Buổi đầu cầm súng biết bao là mừng…
Mẹ ơi, súng đẹp quá chừng!
Con đi đánh giặc, mẹ đừng lo chi.
Mẹ cười: Thiệt giống cha mi…”

Tôi đọc bài thơ lúc vừa rời tuyến lửa Trường Sơn - Quảng Bình về dự lớp “Bồi dưỡng những người viết văn trẻ” do Hội Nhà văn mở tại một làng ở Hà Tây. Hơn nửa thế kỷ đã qua từ ngày đó! Cứ nghĩ chỉ có thể “gặp” các “nhân vật” của Tố Hữu trong trang sách thôi, chứ các “quý vị” như Mẹ Suốt, rồi anh Nguyễn Văn Trỗi, chị Trần Thị Lý… nay đã ở “cõi khác” cả rồi; vậy mà thật bất ngờ, tôi vừa có dịp gặp Cu Theo - Nguyễn Văn Hòa tại Huế với một sự ngẫu nhiên thú vị.

Lúc đó, tôi đang “độc chiếm” một phòng “Lão khoa” tại Bệnh viện Trung ương Huế, do người nằm giường bên cạnh vừa được ra viện. Bác sĩ trưởng khoa bảo: “Để bố trí một người tre trẻ nằm với bác cho vui”!. Ít giờ sau, một thanh niên rất đẹp trai đẩy xe lăn vào. Ngồi trên xe là một người đàn ông thân hình cao gầy, tóc hói chớm bạc. Khi người con trai giúp ông yên vị trên giường, theo “thủ tục” người bệnh cũ bao giờ cũng hỏi thăm bệnh nhân mới về bệnh tật, gia cảnh. Ông cho biết cái chân trái của ông không co duỗi được sau một lần tai biến, nhưng may mắn là đôi tay và thần kinh vẫn ổn.

Ông vừa kể qua lần tai biến cách đây vài năm - đang đi xe máy, cảm giác chân trái bị tê và thế là ngã xuống đường, rồi vô bệnh viện cấp cứu…- vừa đưa hai cánh tay dài ngó bộ còn rắn chắc “múa” một vòng để “làm chứng”. Chiếc điện thoại “cổ điển” Nokia trong túi ông bỗng reo vang khúc nhạc chờ: “Nếu ai hỏi vì sao, quê hương chúng ta nhiều ngói mới…”. Ông cầm máy, giọng vui vẻ: “Anh nhận phòng rồi! Em yên tâm…”.

Vẫn chưa biết tên ông, nhưng xem ra ông là người cởi mở, nên tôi hỏi:

- Anh quê Quảng Bình à? - Tôi hỏi vậy vì nhớ đến khúc nhạc chờ “Nếu ai hỏi vì sao…” và ngoài hành lang, đôi vợ chồng quê Lệ Thủy (Quảng Bình) đang dìu nhau tập đi, do người chồng cũng bị tai biến.

- Không, tôi quê Hương Thủy - Ông buông nhẹ câu trả lời và hình như ông cũng chú ý đến cảnh người vợ đang hối thúc chồng gắng thêm mấy bước ngoài hành lang, tôi vội hỏi nên không thể tìm được cách diễn đạt tế nhị hơn:

- Thế vợ anh ở mô?

- Nhưng mà bác hỏi vợ nào chớ? Vợ Huế hay vợ Nghệ An, Quảng Bình?

Câu trả lời lại là một câu hỏi có thể nói là độc đáo, chứng tỏ một người “chịu chơi”. Hai “anh em” cùng cười. Tôi chưa tiện tò mò hỏi thêm, nhưng ông hơi nheo mắt và cười nói thêm: “Thật đó!...” Đã nằm “Lão khoa” nói chuyện cho vui là chính, nên tôi “phụ họa” việc “đa thê” với ông bạn mới bằng chuyện cụ Nguyễn Công Trứ 7 - 8 vợ mà vẫn yên ấm, vẫn là danh nhân!

Chúng tôi không có dịp trò chuyện thêm vì còn lo “tiếp đón” các thầy thuốc và sinh viên thực tập, rồi tiêm, rồi uống… Mãi đến tối, khi người con tới đưa bố lên xe lăn, đẩy ra dạo hành lang thì có một bệnh nhân còn khá trẻ, vào lấy nước giúp cho hai bố con; anh ta nói nhỏ, vẻ bí mật:

-… Anh “Cu Theo” đó! Ông không biết à? Cu Theo của ông Tố Hữu đó! “Em tên là Nguyễn Văn Hoà / Mẹ em thì gọi em là cu Theo…”

Tôi nhẩm đọc lại hai câu thơ và chợt nhớ ra… Điều ngẫu nhiên thú vị nữa là ngay lúc đó, Đài PTTH Thừa Thiên Huế phát câu chuyện tôi viết nhân nghe tin có đoàn làm phim tư liệu về Tố Hữu, xin được công bố bài thơ khuyết danh mà một cựu nữ sinh Đồng Khánh cho rằng đó là tác phẩm của Tố Hữu nên đã thuộc lòng sau hơn bảy thập kỷ, may ra tìm được tác giả đích thực. Một lúc sau, anh Hòa trở lại giường bệnh, tôi “làm bộ” như đã nhận ra ông từ trước, vui vẻ kể lại vắn tắt cho ông nghe chuyện vừa phát trên Đài Tỉnh và hỏi ông:

- Thế vừa rồi đoàn làm phim ông Tố Hữu có tìm đến phỏng vấn anh không?

- Có…- Ông trả lời vắn tắt, có vẻ như không hào hứng mấy với sự kiện đó. Nhưng cái “máu” làm báo của ông già ngoại 80 chưa nguội, nên tôi hỏi ngay:

- Họ gặp anh ở đâu? Có hỏi han gì nhiều không? Có đề nghị anh đọc thử bài thơ năm xưa không?

Vẫn giọng điệu thong thả, ông nói:

- Họ gặp tại nhà tôi ở Thủy Dương. Hỏi ba câu: Bác gặp Tố Hữu trong dịp nào? Bác có cảm tưởng gì khi đọc bài thơ Tố Hữu viết về bác? Bác có nhận xét gì về thơ Tố Hữu?...

Ông chỉ trả lời vắn tắt. Có lẽ ông nghĩ rằng mọi chuyện tôi có thể đoán hiểu được. Quả là việc ông được gặp Tố Hữu thì báo chí đã đăng rồi. Năm 1968, tuy mới 14 tuổi, nhưng do có thành tích tham gia chiến đấu, ông cùng một số chiến sĩ được đưa ra Bắc học tập. Ông không chỉ được kể chuyện chiến đấu cho Tố Hữu nghe mà còn được gặp Bác Hồ 3 lần. Cảm tưởng khi đọc bài thơ Tố Hữu viết về mình, ông nói đại ý rằng bài thơ giản dị, dễ thuộc và ông đọc liền mấy câu…

Hơn nửa thế kỷ qua rồi, nhưng ông còn nhớ mình đi từ Huế đúng ngày 02/09/1968, do miền Bắc cũng đang bị Mỹ ném bom, phải đi bộ ra tận Ninh Bình mới có xe, đến Hà Nội ngày 10/10/1968. Điều thích thú nhất là nhờ có bài thơ của Tố Hữu mà ông biết tin người bố, sau khi tập kết, lúc đó đang công tác ở Quảng Bình. Sau đó, hai cha con được gặp nhau tại Hà Nội. Gia đình ông có một “nhánh” ở vùng đất Quảng Bình là vì thế.

Sau đó ông được đi học, rồi đi bộ đội… cho đến lúc trở về Huế, trở thành cán bộ của Tỉnh ủy Thừa Thiên Huế trước lúc về hưu. Biết vợ chồng ông đã rời phố thị về “an cư” tại huyện Hương Thủy, tôi hỏi địa chỉ để có dịp sẽ về thăm, thì một sự “gặp gỡ” tình cờ thú vị nữa - nhà ông ở cuối đường mang tên Phùng Quán - một vùng đồi còn hoang sơ! Nói “gặp gỡ thú vị” vì liên lạc viên Phùng Quán lại gọi Tố Hữu bằng cậu, là một “nguyên mẫu” trong “Tuổi thơ dữ dội” thời chống Pháp trở thành “hàng xóm” với cậu liên lạc “Cu Theo” thời chống Mỹ. Nghe ông kể nhà cửa không sang trọng, nhưng nương vườn rộng rãi, tôi hỏi:

- Chắc là anh cũng được ưu tiên khi mua khu đất đó?

- Họ bảo tôi khai báo để vận dụng chính sách đối với thương binh, nhưng tôi bảo thôi…

Ông nói vậy, rồi bỗng đưa hai cánh tay dài lên như hình chữ “V”, giọng rất vui: “Thời “oanh” qua rồi, giờ chỉ còn “liệt”!”

Ông tức đôi chân không cho ông tung tẩy, nhưng xem ra chưa chịu khuất phục, sẽ tiếp tục chữa bằng vật lý trị liệu; và qua việc ông không nhận ưu đãi chế độ thương binh khi mua đất, nằm viện mà vẫn “chỉ đạo” việc dẫn nước tưới cây ở vườn nhà, chứng tỏ ông vẫn còn “khí phách” như thời làm nhân vật “nguyên mẫu” cho nhà thơ Tố Hữu ngày xưa!...

Tôi ra viện trước ông, giữ lời hứa đem tặng “nhân vật” của Tố Hữu một miếng mít chín vừa hái trong vườn; vì nghe tôi khoe vườn nhà mình có cây mít rất ngon, ông nhắc tôi cho ông ít hạt để làm giống. Tôi hình dung lúc này những hạt mít đó đã thành mầm xanh mọc thẳng, rồi sẽ vươn cao như cuộc đời chủ nhân khu đất cuối con đường Phùng Quán đang mỗi ngày một vui thêm, xanh thêm…

NGUYỄN KHẮC PHÊ

;
.
.
.
.