Chúng ta đang chết chìm trong đồ nhựa - Nông Thôn Việt

Chúng ta đang chết chìm trong đồ nhựa

Thứ Sáu, 18/12/2020, 14:58 [GMT+7]

Ngành tái chế nhựa vốn đã ở thế yếu. Nay, lại bị Covid-19 đánh cho tơi tả. Đã vậy, các công ty dầu mỏ lại vẫn tiếp tục đầu tư hàng trăm tỷ USD để sản xuất nhựa mới. Hai vấn đề này đã “giáp công” khiến ngành tái chế gần như “không còn đường thoát”.

 

Hoạt động tại nhà máy Extruplas ở Bồ Đào Nha.
Hoạt động tại nhà máy Extruplas ở Bồ Đào Nha.

Covid-19 xô đổ giấc mơ tái chế nhựa

Từ thành phố Vũ Hán của Trung Quốc - nơi đầu tiên ghi nhận bùng phát dịch Covid-19 đến Newyork (Mỹ), nhu cầu về khẩu trang, găng tay, hộp đựng thức ăn mang đi và màng xốp bong bóng gói hàng mua sắm trực tuyến đã tăng rất mạnh. Khi ở nhà nhiều hơn, người ta có xu hướng thải ra nhiều nhựa hơn. Và điều đáng buồn là hầu hết trong số đó không thể tái chế được.

Còn một hệ quả khác, Covid-19 đã làm cuộc chiến về giá giữa nhựa tái chế và nhựa mới (loại nhựa được sản xuất bởi ngành công nghiệp dầu mỏ) trở nên căng thẳng. Trong cuộc chiến này, các nhà tái chế trên toàn thế giới đang thua lỗ.

“Rất nhiều doanh nghiệp tái chế đang gặp khó khăn”, Steve Wong - Giám đốc điều hành của Fukutomi Recycling có trụ sở tại Hồng Kông (Trung Quốc) và cũng là Chủ tịch của Hiệp hội Nhựa phế liệu Trung Quốc nói với Reuters trong một cuộc phỏng vấn: “Họ không nhìn thấy ánh sáng cuối đường hầm”.

Lý do của việc này là gần như mọi mảnh nhựa đều được sản xuất từ nhiên liệu hóa thạch. Suy thoái kinh tế do Covid-19 đã khiến nhu cầu về dầu giảm đáng kể, làm giá dầu giảm. Điều này kéo theo sự giảm giá của nhựa mới và khoảng cách về giá giữa nhựa tái chế và nhựa mới vốn đã rộng, nay lại càng rộng hơn.

Theo một nghiên cứu được công bố trên tạp chí Science năm 2017, kể từ năm 1950, thế giới đã tạo ra 6,3 tỷ tấn chất thải nhựa, 91% trong số đó chưa bao giờ được tái chế. Hầu hết các loại nhựa đều khó tái chế và nhiều nhà tái chế từ lâu đã phải phụ thuộc vào sự hỗ trợ của chính phủ. Nhựa mới, được ngành công nghiệp biết đến là vật liệu “nguyên chất”, có thể chỉ bằng một nửa giá của nhựa tái chế.

Kể từ khi Covid-19 diễn ra, ngay cả việc sử dụng nhựa tái chế để sản xuất các chai đồ uống - loại nhựa tái chế phổ biến nhất - cũng trở nên khó khăn hơn. Theo các nhà phân tích thị trường tại Independent Commodity Intelligence Services (ICIS) - tổ chức cung cấp dữ liệu về thị trường hàng hóa toàn cầu, nhựa được sử dụng để sản xuất chai đồ uống nếu là tái chế thì sẽ đắt hơn từ 83% đến 93% so với nhựa mới.

Nhãn hàng Coca Cola cho biết họ đặt mục tiêu sử dụng nhựa tái chế cho một nửa số bao bì sản phẩm của họ tại Anh vào đầu năm 2020. Tuy vậy, Covid-19 đã khiến mọi thứ trở nên đình trệ, mục tiêu này do vậy bị dời sang tận tháng 11/2020.

Coca Cola cùng với Nestle và PepsiCo nằm trong top 3 công ty gây ô nhiễm rác thải nhựa hàng đầu thế giới. Trong nhiều thập kỷ qua họ đã thực hiện mục tiêu gia tăng việc sử dụng nhựa tái chế trong bao bì sản phẩm. Khi được hỏi họ đã đầu tư bao nhiêu vào các chương trình tái chế và làm sạch chất thải, ba công ty đã nêu tên các sáng kiến có tổng trị giá 215 triệu đô la trong thời gian bảy năm. Tuy vậy các nhà phân tích tại ICIS cho biết với mức đầu tư hiện tại vào lĩnh vực tái chế, các thương hiệu sẽ không thể đạt được mục tiêu mà họ đã đề ra.

Gia tăng đầu tư sản xuất nhựa mới

Theo Diễn đàn Kinh tế Thế giới, dựa trên một nghiên cứu của ngành công nghiệp đồ uống, chỉ riêng việc sản xuất 4 chai nhựa đã thải ra lượng khí thải nhà kính tương đương với việc lái xe một dặm đường (1,609km). Theo nghiên cứu vào tháng 4 năm 2019 của Jan Dell - kỹ sư hóa học và cựu Phó Chủ tịch Ủy ban Khí hậu Liên bang Mỹ, Mỹ đốt lượng nhựa nhiều gấp sáu lần lượng nhựa tái chế.

Và Covid-19 lại khiến việc sản xuất nhựa mới gia tăng. Nghiên cứu được công bố vào tháng 09/2020 của Carbon Tracker - một tổ chức nghiên cứu về năng lượng - cho thấy ngành công nghiệp dầu khí có kế hoạch chi khoảng 400 tỷ USD trong vòng 5 năm tới cho các nhà máy sản xuất nguyên liệu thô cho nhựa nguyên sinh.

Nguyên nhân của việc này là xu hướng sử dụng xe điện ngày càng tăng và hiệu suất động cơ được cải thiện làm giảm tiêu thụ nhiên liệu. Do đó, các công ty dầu khí hy vọng nhu cầu tăng cao đối với nhựa mới có thể đảm bảo tăng trưởng nhu cầu dầu và khí đốt trong tương lai.

Người phát ngôn của ExxonMobil - tập đoàn dầu khí đa quốc gia của Mỹ, bà Sarah Nordin cho biết: “Trong vài thập kỷ tới, việc gia tăng dân số và thu nhập dự kiến sẽ khiến nhu cầu về nhựa tăng cao”.

Hầu hết các công ty dầu khí cho biết rác thải nhựa cũng là mối lo ngại của họ và họ đang hỗ trợ các nỗ lực giảm thiểu chúng. Tuy nhiên, các khoản đầu tư của họ vào những nỗ lực này chỉ là một phần nhỏ trong số những khoản đầu tư vào sản xuất nhựa mới. Reuters đã khảo sát 12 công ty dầu và hóa chất lớn nhất trên toàn cầu - BASF, Chevron, Dow, Exxon, Formosa Plastics, INEOS, LG Chem, LyondellBasell, Mitsubishi Chemical, SABIC, Shell và Sinopec. Chỉ một số ít đưa ra chi tiết về số tiền họ đang đầu tư vào việc giảm thiểu chất thải. Ba trong số đó từ chối bình luận chi tiết hoặc không trả lời.

Hầu hết các công ty này cho biết họ thể hiện nỗ lực của mình thông qua một nhóm có tên là Liên minh Chấm dứt chất thải nhựa và đã cam kết tài trợ 1,5 tỷ đô la trong vòng 5 năm tới cho nỗ lực đó. 47 thành viên của Liên minh, hầu hết làm việc trong ngành nhựa, đã có tổng doanh thu hàng năm gần 2,5 nghìn tỷ USD, theo kết quả kiểm kê của Reuters. Tuy vậy, tổng số tiền mà Liên minh và các công ty nhựa được khảo sát cam kết sẽ bỏ ra để thực hiện các hoạt động chấm dứt rác thải nhựa là khoảng gần 2 tỷ USD trong 5 năm, tương đương 400 triệu USD/năm - một phần quá nhỏ trong doanh thu của họ.

Lisa Beauvilain, Trưởng bộ phận Bền vững tại Impax Asset Management - một quỹ đầu tư vào các giải pháp giải quyết khan hiếm tài nguyên cho biết kế hoạch đầu tư mạnh vào nhựa mới là “một động thái đáng quan tâm”.

Bà Lisa nói: “Các quốc gia có cơ sở hạ tầng quản lý và tái chế chất thải chưa hiện đại sẽ không đủ khả năng để xử lý lượng chất thải nhựa đang tăng nhanh”. “Chúng ta đang chết chìm trong đồ nhựa theo đúng nghĩa đen”, bà kết luận.

Đối lập với việc gia tăng sản xuất nhựa mới, quy mô hoạt động của các công ty tái chế nhựa trên toàn thế giới còn giảm hẳn từ khi Covid-19 xuất hiện, cụ thể là giảm hơn 20% ở châu Âu, 50% ở các khu vực châu Á và tới 60% đối với một số công ty ở Mỹ. Greg Janson, chủ một công ty tái chế nhựa đã hoạt động 46 năm tại St. Louis (bang Missouri, Mỹ) cho biết nước này đã trở thành một trong những nơi rẻ nhất trên thế giới để sản xuất nhựa nguyên sinh. Ông ví làn sóng sản xuất nhựa mới tại Mỹ như một cơn sóng thần và nói: “Đại dịch đã làm trầm trọng thêm trận sóng thần này”.

Nhu cầu sử dụng khẩu trang và găng tay y tế mạnh do Covid-19. Ảnh: Kevin Lamarque.
Nhu cầu sử dụng khẩu trang và găng tay y tế mạnh do Covid-19. Ảnh: Kevin Lamarque.

Tuy vậy, không phải ai cũng lo ngại về trận sóng thần ấy. Một số công ty dầu mỏ và hóa chất cho biết nhựa có thể là một giải pháp đối với những thách thức toàn cầu gây ra bởi tăng dân số. Một số công ty cho rằng còn có các sản phẩm bao bì khác có thể gây ra nhiều khí thải hơn cả nhựa và nhựa vẫn là thứ không thể thiếu đối với người tiêu dùng trên thế giới. Số khác thì kêu gọi các chính phủ cải thiện cơ sở hạ tầng quản lý chất thải nhựa.

Người phát ngôn của công ty BASF SE (Đức) - nhà sản xuất hóa chất lớn nhất thế giới - cho biết: “Năng lực sản xuất cao hơn không nhất thiết có nghĩa là ô nhiễm chất thải nhựa nhiều hơn”. Người này nói thêm rằng công ty của họ đã đổi mới, cải tiến vật liệu trong nhiều năm để hạn chế tối đa sử dụng các nguồn nguyên liệu sản xuất.

Sự kết hợp giữa tác động của Covid-19 và giá dầu giảm đã tạo nên gánh nặng lớn cho ngành tái chế nhựa. Nó vừa khiến hoạt động tái chế đình trệ, vừa khiến chênh lệch giữa giá nhựa tái chế và nhựa mới vốn đã xa nay càng xa hơn. Trong nỗ lực cải thiện “đại dịch nhựa”, nhiều sáng kiến đã được đưa ra thông qua các tổ chức chính phủ và phi chính phủ. Song đại dịch này rõ ràng sẽ không thể giải quyết được trong một sớm một chiều.

NGỌC PHƯƠNG (theo REUTERS)

;
.
.
.
.