Tết Đoan Ngọ xưa và nay - Nông Thôn Việt

Tết Đoan Ngọ xưa và nay

Thứ Hai, 18/06/2018, 15:44 [GMT+7]

Cùng với cả nước, người dân vùng ĐBSCL mấy ngày nay tất bật đón tết Đoan Ngọ (còn gọi tết mùng 5 tháng 5 âm lịch; tết giữa năm). Tuy tết nầy không long trọng với nhiều hoạt động như tết Nguyên Đán nhưng không vì thế mà không khí kém nhộn nhịp. Cạnh đó một số hộ dân có nghi thức cúng kiến rất cầu kỳ.

Không chỉ có Việt Nam ăn tết nầy mà còn rất nhiều người dân ở các quốc gia lân cận cũng tổ chức đón tết nầy như Triều,Tiên, Hàn Quốc, đặc biệt là ở Trung Quốc, không khí đón tết rất nhộn nhịp, hoành tráng.

: Lễ hội trái cây dịp tết Đoan Ngọ tại phường Tân Lộc ( quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ)
: Lễ hội trái cây dịp tết Đoan Ngọ tại phường Tân Lộc ( quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ)

Về nguồn gốc tết Đoan Ngọ có rất nhiều giai thoại nhưng được nhiều người nhắc đến và đồng thuận là câu chuyện cuối thời Chiến Quốc, có một vị đại thần nước Sở tên Khuất Nguyên. Ông là vị trung thần nước Sở và còn là nhà văn hoá nổi tiếng.

Do can ngăn vua Hoài Vương không nghe lời gian thần không thành công ông đã uất ức gieo mình xuống sông Mịch La tự vẫn ngày mùng 5 tháng 5 âm lịch. Thương tiếc người trung nghĩa, mỗi năm cứ đến ngày đó, dân Trung Quốc xưa lại làm bánh, quấn chỉ ngũ sắc bên ngoài (ý làm cho cá sợ, khỏi đớp mất) rồi bơi thuyền ra giữa sông, ném bánh, lấy bỏ gạo vào ống tre rồi thả xuống sông cúng Khuất Nguyên.

Một giai thoại khác cũng rất phổ biến là vào một ngày sau vụ mùa, nông dân ăn mừng vì trúng mùa nhưng sâu bọ năm ấy lại kéo dày ăn mất cây trái, thực phẩm đã thu hoạch. Nhân dân đau đầu không biết làm cách nào để có thể giải được nạn sâu bọ nầy thì bỗng nhiên có một ông lão tên Đôi Truân kêu gọi người dân lập một đàn cúng gồm đơn giản có bánh tro, trái cây, sau đó ra trước nhà mình vận động thể dục.

Nhân dân làm theo chỉ một lúc sau, sâu bọ đàn lũ té ngã rã rượi và đi mất. Để ghi nhớ việc này, dân chúng đặt cho ngày này là ngày "Tết diệt sâu bọ", có người gọi nó là "Tết Đoan ngọ" vì giờ cúng thường vào giữa giờ Ngọ ( từ 11 đến 13 giờ).

Bánh tro, vật phẩm cúng không thể thiếu trong ngày tết Đoan Ngọ
Bánh tro, vật phẩm cúng không thể thiếu trong ngày tết Đoan Ngọ

Ông Võ Văn Lưỡng, 87 tuổi ngụ huyện Thạnh Phú, tỉnh Bến Tre cho biết quan điểm của mình: “Không biết hư thực ra sao nhưng khi lớn lên tôi đã nghe người lớn kể lại tết nầy của Trung Quốc mang sang (?) từ hàng ngàn năm trước. Vào ngày nầy nhà nhà đều lập hương án cúng kiến để xua đuổi tà ma, bệnh tật. Ngoài ra còn nấu nướng rất linh đình với sự tham gia đầy đủ của con cháu”.

Ông Lưỡng kể thêm: những thức ăn cúng kiến tết đoan ngọ ( hay còn gọi là tết mùng 5 tháng 5) ở miền Tây thường là gà, vịt nấu cháo “ xé phai”, heo quay, bánh ú, xôi lá cẩm, bánh xèo…

Vào ngày này, xóm ấp miền Tây nhộn nhịp hẳn lên, nhà nào cũng dậy từ sớm chuẩn bị phẩm vật cúng tổ tiên và hoa quả. Sau lễ cúng là các tục lệ giết sâu bọ. Cả nhà quây quần ăn những thứ quả chua, rượu nếp, bánh tro... để diệt trừ" sâu bọ", xua đuổi hết bệnh tật...

Đúng 12 trưa  người dân ở các vùng thôn quê rủ nhau đi hái lá với quan niệm lá cây cỏ hái được vào giờ này có tác dụng chữa bệnh rất tốt như các bệnh ngứa ngoài da, nhất là các bệnh về đường ruột hay khi cảm mạo, đem những lá thuốc nầy nấu nước xông giải cảm rất tốt ( ?).

Những năm gần đây, nhiều địa phương đã tranh thủ dịp tết Đoan Ngọ nầy để tổ chức nhiều hoạt động lễ hội như : Lễ hội trái cây ngon ( phường Tân Lộc, quận Thốt Nốt, TP Cần Thơ); Lễ hội trái cây ( xã Nhơn Mỹ, huyện Kế Sách, tỉnh Sóc Trăng); Hội chợ triển lãm trái cây ( huyện Chợ Lách, tỉnh Bến Tre)…

Các hoạt động từ các lễ hội thường là : hội thi trái cây ngon, nghệ thuật chưng trái cây, thi nấu ăn với các loại bánh dân gian Nam bộ. Song song đó là các hoạt động văn hóa, thể thao dân gian như : đua xuồng, đập heo, thả vịt, kéo co…

Tết Đoan Ngọ đã và đang là nét đẹp tâm linh truyền thống của dân tộc đang được cộng đồng giữ gìn và phát bản sắc văn hóa rất đáng trân trọng.

TRƯƠNG THANH LIÊM

;
.
.
.