Âm nhạc của mỗi người - Nông Thôn Việt

Âm nhạc của mỗi người

Thứ Ba, 03/03/2020, 08:54 [GMT+7]

Guitar của ba và mandolin của má

Bây giờ má tôi đã già, nhớ nhớ, quên quên lại nặng tai, có hỏi chuyện cũ má cũng khó kể lại mạch lạc như ngày xưa. Cho nên tôi hơi ân hận là chưa bao giờ hỏi má cảm giác của ba má hồi chúng tôi còn nhỏ, trong nhà lúc nào cũng có tiếng đàn hát của các con.

Thật ra, ba má tôi cũng biết chơi đàn. Tuy nhiên, cả một thời thơ ấu tôi chỉ thấy ba tôi bấm mỗi cung rê thứ. Còn giữ lại trong tôi hình ảnh ba cầm cây đàn, từng tưng hết sáu dây, không mích lòng dây nào, chỉ hai bài hát và chưa bao giờ tôi nghe ông hát trọn bài: “Ngày xưa có hai anh em nhà kia, cùng yêu thương một cô gái làng bên…”. Khi ông cao hứng: “Cô láng giềng ơi, không biết cô còn nhớ đến tôi…”. Việc đàn hát với ông chỉ là dăm phút thư giãn với chỉ một cung rê thứ và luôn bỏ dở nửa chừng bài hát.

Nếu không có cây đàn, bàn tay ba nhịp trên bàn gỗ bài hát ả đào: “Mười lăm năm thắm thoát có ra gì, ngoảnh mặt lại đã đến kỳ tơ liễu…”. Ông cũng chỉ hát đúng một câu và ngồi nhìn xa xăm rồi đứng lên. Ba còn nhiều việc phải làm, ông là lao động chính trong gia đình.

Hồi ấy nhà tôi ngoài guitar còn có cây đàn mandolin. Như ba tôi, khi nào thư thái lắm, má lấy cây mandolin, cầm miếng gảy và rung tremolo rất điệu nghệ bài “Nhạc Tuổi Xanh” của Phạm Duy. Má vừa đàn vừa hát: “Đời còn tươi như hoa mới nở sớm mai sáng ngời. Đời còn thắm như mây non bay ven trời… Đời còn xanh như bao cánh đồng lúa mới, bát ngát bao la như biển khơi”. Cũng là bài hát đầu tiên trong đời khi tôi làm quen với âm nhạc từ cây đàn mandolin của má. Những nốt nhạc tôi còn thuộc đến bây giờ: “Sol sol rê rê rê mí sì mí rê re re si la sol, sol sol sí la sol sol sol mì rề”.

Mười tuổi, tôi chuyển qua guitar. Đặt cây đàn trên đùi, tôi lọ mọ bấm từng nốt nhạc rồi tập hợp âm từ những cuốn nhạc lý của anh tôi. Rồi tôi tự đệm đàn hát hay đệm đàn cho bạn bè hát. Một thời sôi nổi, rất vui và khó quên. Có khi tôi và anh tôi “song tấu”, tôi mandolin, anh tôi guitar và chúng tôi hát cùng nhau. Tôi biết, ba má ở phòng trong đang lắng nghe nhưng chưa bao giờ tôi biết cảm xúc của ông bà khi nghe chúng tôi đàn hát.

Giã biệt Boléro

Năm 1974, ở miền Nam lần đầu tiên (và cũng là duy nhất) tổ chức kì thi tú tài hình thức trắc nghiệm, chấm bằng máy (IBM). Lớp 12, niên khóa 1973 - 1974 chỉ thi một kì thi Tú tài. Trước đó thi hai kì, tú tài 1 và tú tài 2. Kì thi Tú tài rất quan trọng với học sinh nam, bởi “rớt tú tài anh đi trung sĩ…”. Hầu hết thanh niên đều sợ đi lính. “Trốn lính” và “bắt lính” là những từ mà tôi thường nghe từ người lớn, hay đọc trong các truyện ngắn, truyện dài thời đó.

Anh tôi thuộc lớp “tú tài IBM”. Hồi ấy anh ít bạn bè, chỉ có hai người bạn thân ở phía sau nhà tôi là anh Đồng, do tên ở nhà của anh là Gà, nên chúng tôi gọi anh là Gà Đồng. Một người nữa là anh Tư, không biết vì lý do gì mà chúng tôi gọi anh là Tư Kẹ.

Nhà anh Tư Kẹ có bộ guitar điện và trống. Giải trí duy nhất của anh tôi là qua nhà anh Tư Kẹ đánh đàn. Tôi làm khán giả. Nhà anh Tư Kẹ có bộ ván ngựa. Khán giả ngồi trên bộ ván xem ban nhạc đàn hát. Anh Tư Kẹ hay hát boléro. Đêm đêm, nghe từ nhà anh tiếng đàn, tiếng hát những bản boléro buồn lắm.

Tôi thuộc nhiều bài hát boléro từ đó. Anh Đồng học trên anh tôi một lớp. Tú tài 2 xong anh thi đậu vào Đại học Sư phạm Sài Gòn. Hồi ấy phải học giỏi lắm mới vào được sư phạm. Tùy theo hoàn cảnh gia đình mà học sư phạm đệ nhất cấp (dạy lớp 6 đến lớp 9) hay sư phạm đệ nhị cấp (dạy lớp 10 đến lớp 12). Anh Đồng học sư phạm đệ nhất cấp vì hoàn cảnh gia đình anh cũng khó khăn. Rồi anh Tư Kẹ cũng đi lính. Đêm cuối cùng, anh hát giã biệt boléro: “Bạn ơi, quan hà xin cạn chén ly bôi. Ngày mai tôi đã đã đi xa rồi…”.

"Những ngày xưa thân ái, xin trả lại cho ai…", anh tôi cũng tạm biệt boléro lao vào học hành. Khi anh đậu tú tài và vào Sài Gòn học đại học, má như trút được gánh nặng ngàn cân.

Một đêm, nghe Giao Linh hát “Trăng tàn trên hè phố”, tự nhiên những kỷ niệm ngày tháng ấy tấp nập trở về khiến tôi buồn muốn khóc luôn. Tôi nhớ những người bạn của anh tôi dừng lại ở tuổi mười tám, hai mươi. Thành phố mãi mãi phía sau lưng và không biết các anh đã ôm mộng ước gì?

Cây đàn bỏ quên

Anh tôi đi vào Saigon học mang theo cây đàn. Ở nhà, tôi mua lại một cây đàn cũ từ một bạn học cùng lớp tên là Hậu. Cây đàn ấy là của một người anh đã mất của Hậu. Đó cũng là lần đầu tiên trong đời tôi chứng kiến các nghi lễ cho người chết khi đến nhà Hậu coi người ta làm các thủ tục đám ma. Mà hay ghê, năm 14 tuổi, tôi chẳng chút sợ sệt gì khi chơi cây đàn đó.

Cây đàn tuy cũ nhưng tiếng nó vang và ấm, nhiều người thích. Cây đàn theo tôi “lên rừng xuống biển”, chia sẻ không biết bao nhiêu niềm vui, nỗi buồn.

Mùa hè năm lớp 10 nó theo tôi những đêm xóa mù chữ ở một xã miền quê. Năm lớp 11, cây đàn cùng tôi đi lao động ở Sông Cầu, bạn bè giành nhau cây ghi-ta đến nỗi hết mùa lao động nó bị bung “con ngựa” bằng gỗ .

Thời bao cấp khó khăn, tôi ra tiệm mua một cầu dây bằng nhôm về tự mày mò bắt vít níu 6 sợi dây đàn. Thùng đàn bị bung một chút nhưng tiếng vẫn còn vang và ấm lắm. Mùa hè năm lớp 11, cây đàn theo tôi đến lớp dạy bổ túc văn hóa. Mùa hè năm lớp 12 cây đàn chia sẻ cùng tôi những bài toán khó mùa thi.

Tôi vào đại học, cây đàn theo tôi vào tận ký túc xá ở Thủ Đức, chung với tôi những niềm vui nho nhỏ, chia bớt giùm tôi nỗi buồn xa nhà, nói giúp tôi lời yêu ban đầu với một người bạn học cùng lớp…

Tôi ra trường, cây đàn lang thang cùng tôi ba năm ở Sài Gòn, gánh bớt giùm tôi nỗi nhọc nhằn những đêm đi dạy học về khuya, tâm sự cùng tôi những buổi chiều chủ nhật trói chân trên căn gác nóng như một lò bánh mì…

Tôi về Nha Trang làm việc, cây đàn cùng tôi quy cố hương. Tôi lập gia đình ra riêng, cây đàn vẫn theo tôi những năm tháng tuổi ba mươi, rồi bốn mươi…

Tôi cất nhà mới. Ngày dọn nhà, nhìn thấy cây đàn cũ kỹ quá, không hợp với bức tường, tôi mang ra tiệm nhờ “tân trang”, và nôn nao nghĩ đến những đêm trăng trên sân thượng bập bùng tiếng guitar…

Cây đàn được làm mới trông đẹp lạ lùng. Ông chủ tiệm nói với tôi: “Cây đàn này còn tốt lắm, nhưng nếu không chơi thường xuyên, tiếng nó sẽ bị câm”. Tôi đem cây đàn về nhà treo trên vách và… bỏ quên từ đó, bởi có quá nhiều thứ giải trí trên máy tính khi bắt đầu thời kỳ của công nghệ số.

Các con đến tuổi thích chơi đàn, tôi lấy cây đàn cũ, bấm vài hợp âm thấy không ưng ý, tôi cất nó vào kho kỷ niệm của đời người và mua cây đàn mới dùng đến bây giờ.

Tiếng hát

Con trai tôi ít thích chơi đàn mà cháu hay hát và hát hay, lại thêm thích “cái món” beatbox là một nghệ thuật sử dụng miệng, giọng để mô phỏng âm thanh của bộ gõ, kèm theo những cử động tay rất dễ thương.

Thời tuổi teen của con trai tôi gắn liền với beatbox đến khi cháu vào đại học và đã có một đêm diễn beatbox trên sân khấu của trường. Đam mê chỉ một thời. Vào tuổi trưởng thành, con trai tôi không còn say mê beatbox nữa. Bỏ lâu, thỉnh thoảng, cháu lại nói giọng có chút nuối tiếc, vương vấn: “Bây giờ hết cảm xúc để làm beatbox nữa rồi!”.

Con trai tôi bị bệnh. Thời gian đầu, cháu hơi hoang mang, tôi thấy cháu không hát dù ngày thường cháu rất hay hát ở nhà. Đi đâu về, vừa mở cửa vào nhà là hát, hát trong nhà tắm, đi quanh nhà cũng hát, nấu tô mì gói, pha ly cà phê cũng hát rộn ràng. Mỗi khi nghe các con hát, tôi hiểu, tâm trạng chúng đang vui và tất nhiên thể trạng khoẻ.

Rồi bệnh cháu thuyên giảm. Một ngày, tôi giật mình khi nghe tiếng cháu hát trong nhà, cháu còn làm beatbox với những cử động tay sống động. Niềm vui vỡ oà. Tôi hiểu, mọi thứ qua đi, ngày mới sang trang mang đến cho con người nhiều hy vọng đôi khi bắt đầu từ tiếng hát.

Gu âm nhạc của mỗi người không giống nhau, như khẩu vị. Có người thích loại nhạc này mà không thích loại nhạc kia. Âm nhạc nói lên tâm trạng con người. Có nỗi niềm thích nghe nhạc buồn, buồn quá hát lên cho khuây khỏa. Âm nhạc đi vào đời sống mỗi người theo mỗi cách khác nhau, tùy theo thời điểm và cảm xúc: buồn, vui, hạnh phúc, khổ đau…

Tôi đọc trong các tài liệu, nhà nhân chủng học Gilbert Rouget, đã viết: "Ca hát và ăn uống quan trọng giống nhau trong việc đảm bảo cho sự tồn tại". Và cha đẻ của Thuyết Tiến hóa, Charles Darwin, gọi âm nhạc là "điều bí ẩn nhất mà nhân loại được ban tặng".

Âm nhạc là ký ức, là cảm xúc ùa về mỗi khi nghe một giai điệu mình ưa thích hay có liên quan đến kỷ niệm. Riêng tôi, tôi luôn nhắc mình, hãy đàn hát lên, dù buồn hay vui. Hát cho phong phú cuộc sống và hát cho người yêu thương mình an tâm rằng, cất lên được tiếng hát có nghĩa mọi sự đều ổn. 

ĐÀO THỊ THANH TUYỀN

;
.
.
.
.