Trái cây - Điểm sáng trong bức tranh xuất khẩu - Nông Thôn Việt

Trái cây - Điểm sáng trong bức tranh xuất khẩu

Thứ Năm, 11/01/2018, 09:33 [GMT+7]

Với tốc độ bứt phá tăng trưởng nhanh nhất và bền vững nhất trong vòng 10 năm qua, trái cây đã trở thành điểm sáng nổi bật trong bức tranh nông nghiệp của nước ta.

Nằm trong khu vực Đông Nam Á, Việt Nam có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng thuận lợi, với khoảng 70% dân số làm nghề nông và diện tích canh tác rau quả khoảng 1.600.000 ha nên có tiềm năng lớn để phát triển sản xuất và xuất khẩu mặt hàng rau quả. Đặc biệt là các sản phẩm có thế mạnh như xoài, thanh long, vú sữa, vải, nhãn, sầu riêng, chôm chôm, măng cụt và một số rau củ quả khác.

Diện tích, sản lượng và chất lượng đều tăng

Tiến sĩ Nguyễn Văn Hòa, Viện trưởng Viện Cây ăn quả miền Nam cho biết, đến nay, đối với quả, đã có 14 ngàn ha sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP hay GlobalGAP với tổng diện tích trên 800 ngàn ha.

Những con số này rất quan trọng, bởi đã góp phần tạo lòng tin nơi khách hàng thông qua việc tạo ra sản phẩm có chất lượng, an toàn cho người tiêu dùng. Từ đó, sản phẩm rau, quả của Việt Nam đã có mặt ở nhiều thị trường khác nhau, thay vì chỉ đối với khách hàng truyền thống như Trung Quốc. Và một khi thị trường được mở rộng, chắc chắn sản lượng tiêu thụ rau, quả tới đây sẽ tăng lên.

Thu hoạch chuối mang thương hiệu Fohla ở trang trại VietGAP Huy Long An. Ảnh: NTV
Thu hoạch chuối mang thương hiệu Fohla ở trang trại VietGAP Huy Long An. Ảnh: NTV

Theo Bộ Nông nghiệp & Phát triển Nông thôn (NN&PTNT), hiện nay cả nước có khoảng 910 ngàn ha cây ăn trái, sản lượng hàng năm khoảng 9,5 triệu tấn quả các loại. Trong đó, đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) là vùng trồng cây ăn quả lớn nhất cả nước (chiếm trên 50% diện tích và 60% sản lượng trái cây).

Nhìn chung, diện tích cây ăn quả cả nước và các vùng, miền có xu hướng liên tục tăng trong những năm gần đây. Cụ thể, năm 2016, tổng diện tích cây ăn quả cả nước ước đạt hơn 857 ngàn ha, tăng hơn 122,8% lần so với năm 1996 (384,8 ngàn ha). Đối với nhóm cây ăn quả chủ lực quốc gia (chuối, xoài, dứa, cam, bưởi, vải, nhãn, chôm chôm, sầu riêng) thời kỳ năm 2011 – 2016, diện tích tăng bình quân 4,2%/năm, năng suất trung bình tăng 4,9%/năm và sản lượng tăng bình quân 9,2%/năm.

Trong đó, chuối là loại cây ăn quả có diện tích trồng lớn nhất (chiếm khoảng 19% diện tích) trong sản xuất cây ăn quả nước ta, tốc độ tăng trưởng khá ổn định. Giá trị xuất khẩu chuối của Việt Nam tăng qua các năm từ 1,1 triệu USD năm 2010 lên 44,4 triệu USD năm 2016. Kế đến là xoài, sau thời kỳ tăng trưởng mạnh về diện tích và sản lượng từ năm 2001- 2009 thì từ năm 2010 đến nay sản xuất xoài có xu hướng ổn định, diện tích ở mức 84 – 85 ngàn ha, sản lượng 670 – 680 ngàn tấn/năm. Và giá trị xuất khẩu tính từ năm 2010 – 2016 tăng mạnh từ 0,46 triệu USD lên 35,43 triệu USD.

Đối với vải, tuy diện tích trồng liên tục giảm từ 92 ngàn ha năm 2005 đến 2016 còn 65 ngàn ha nhưng do ứng dụng kỹ thuật trong điều khiển ra hoa nên năng suất bình quân cải thiện rõ rệt, từ dưới 3 tấn/ha trước năm 2006 lên 5 tấn/ha những năm gần đây. Nhờ vậy, sản lượng vải khá ổn định từ năm 2012 đến nay, ở mức 300 – 350 ngàn tấn/năm. Hiện nay, trên thế giới diện tích và sản lượng vải Việt Nam đứng thứ 3 sau Trung Quốc và Ấn Độ. Giá trị xuất khẩu vải Việt Nam liên tục tăng từ 0,6 triệu USD năm 2010 lên 52,1 triệu USD năm 2016.

Về thanh long, theo Bộ NN&PTNT, Việt Nam là nước có diện tích và sản lượng lớn nhất châu Á và cũng là nước xuất khẩu thanh long hàng đầu thế giới. Từ năm 2009 đến 2016, sản lượng tăng cao, diện tích từ 13,4 ngàn ha lên 44,2 ngàn ha; sản lượng từ 282 ngàn tấn lên 819 ngàn tấn. Hiện tại diện tích thanh long tập trung lớn nhất tại Bình Thuận, Long An, Tiền Giang (với tổng diện tích hơn 37 ngàn ha).

Ngoài ra, từ năm 2010 đến năm 2016, giá trị xuất khẩu sầu riêng Việt Nam cũng liên tục tăng nhanh từ 0,09 triệu USD lên 29,2 triệu USD. Cả về diện tích và sản lượng từ năm 2009 đến 2016, cũng tăng khá nhanh từ 17,5 ngàn ha lên 33,3 ngàn ha, sản lượng từ 90 ngàn tấn lên hơn 391 ngàn tấn.

Có thể nói, đến hết năm 2016, các loại cây ăn quả đều thu hoạch khá, mang lại hiệu quả kinh tế cao, mức tăng trưởng về sản lượng đều đạt từ 2,5% trở lên. Hiện đã hình thành các vùng trồng cây ăn quả tập trung, cho sản lượng lớn như mận Bắc Hà (Lào Cai), cam Vị Xuyên (Hà Giang), bưởi Đoan Hùng (Phú Thọ), vải thiều Lục Ngạn (Bắc Giang), nhãn lồng (Hưng Yên), xoài cát Hòa Lộc (Tiền Giang), Thanh Long (Bình Thuận), vải thiều Bắc Giang, nho (Ninh Thuận), bưởi năm roi (Vĩnh Long)…

Mở rộng và thâm nhập các thị trường khó tính

Đến nay, trái cây Việt Nam đã thâm nhập vào các thị trường khó tính, có yêu cầu chất lượng cao. Mỹ đã chấp nhận nhập khẩu thanh long ruột trắng, ruột đỏ, chôm chôm, nhãn, vải và vú sữa. Nhật Bản, Hàn Quốc, Chi Lê mở cửa thị trường cho thanh long ruột trắng, ruột đỏ và xoài. NewZealand đã nhập khẩu thanh long ruột trắng, ruột đỏ và chôm chôm. Vải, xoài và thanh long đã đến tay người tiêu dùng Úc, còn thanh long ruột trắng thì vào thị trường Đài Loan …

Thu hoạch thanh long ở trang trại Bình An, Bình Thuận. Ảnh NTV
Thu hoạch thanh long ở trang trại Bình An, Bình Thuận. Ảnh NTV

Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Quốc Doanh nhấn mạnh, trong những năm vừa qua, ngành hàng trái cây của Việt Nam có sự phát triển rất nhanh, bền vững và trở thành nông sản xuất khẩu chủ lực, đứng đầu là các nông sản thuộc lĩnh vực trồng trọt. Chỉ tính riêng 11 tháng của năm 2017, xuất khẩu rau, quả, chủ yếu là quả của Việt Nam đã đạt 3,16 tỷ USD, tăng hơn 43% so với cùng kỳ của năm 2016. Theo dự kiến của Bộ NN&PTNT, đến cuối năm 2017, xuất khẩu rau, quả có thể đạt xấp xỉ 3,5 tỷ USD. Đây là con số rất ấn tượng.

“Dựa trên tình hình thực tế và dự báo, trong thời gian tới tiềm năng phát triển trái cây còn rất nhiều “dư địa”. Đặc biệt là thị trường tiêu thụ trong nước và trên thế giới. Nếu nhìn vào giao dịch thương mại trên thế giới, vào năm 2004 tổng giá trị thương mại trái cây của thế giới chỉ vào khoảng 111 tỷ USD, đến năm 2015 đã đạt trên 230 tỷ USD. Điều này đã mở ra cơ hội rất lớn cho trái cây Việt Nam. Ngay cả thị trường trong nước, với gần 100 triệu dân và với xu thế người dân ngày càng sử dụng nhiều rau, quả hơn, giảm lượng tinh bột cũng sẽ là cơ hội tốt để ngành hàng trái cây phát triển”, Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Quốc Doanh cho biết thêm.

Còn ông Lê Văn Thiệt, Phó Cục trưởng Cục BVTV, Bộ NN&PTNT, khẳng định rằng hiện nay, các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, New Zealand, Chi Lê, Úc và Đài Loan đều đã mở cửa cho quả tươi cho Việt Nam. Điều này chứng tỏ uy tín của hàng hóa nông sản Việt Nam ngày càng cao.

Sự tăng trưởng của xuất khẩu rau quả vài năm gần đây đã thu hút nhiều nhà đầu tư mới gia nhập thị trường. Ông Lâm Đạo Hưng, Chủ tịch HĐQT Minh Hưng Group cho biết sẽ đầu tư vào lĩnh vực mới toanh là ngành trái cây, dù trước giờ chỉ hoạt động trong các lĩnh vực nhựa, may mặc. Bước đi đầu tiên là tìm giải pháp xử lý dịch hại trên cây trồng mà không để lại tồn dư cho sản phẩm nhằm tạo vùng nguyên liệu sạch xuất khẩu.

Ngoài ra, góp phần vào sự tăng trưởng ấn tượng của xuất khẩu rau quả có thể nhắc đến sự gia nhập mới của Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai. Theo báo cáo vào cuối tháng 6.2017, Hoàng Anh Gia Lai đã trồng 18.686 ha (ở Việt Nam 2.111 ha) cây ăn trái đến cuối năm 2017 tăng 20.800 ha, gồm 17 loại cây ăn trái, trong đó nổi bật có xoài (3.983 ha), thanh long (2.988 ha), chuối (2.826 ha) và chanh dây (1.483 ha).

Hiện nay, theo dự báo, nhu cầu tiêu thụ rau quả (tươi và chế biến) trên thị trường thế giới sẽ tăng tích cực. Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc (FAO) đánh giá, nhu cầu tiêu thụ rau quả tăng trưởng cao hơn so với sản xuất toàn cầu. Đặc biệt là đối với các sản phẩm chất lượng đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm.

Và như thế, ngành rau quả Việt Nam được đánh giá sẽ rất có tiềm năng phát triển trong thời gian tới. Nhất là khi có sự tham gia nhiều hơn của các doanh nghiệp với công nghệ cao, giống mới chất lượng của các viện nghiên cứu và nông dân áp dụng các quy trình sản xuất tiên tiến. Nhiều chuyên gia kỳ vọng, với đà tăng trưởng khả quan và nhiều tiềm năng thị trường, Việt Nam có thể xuất khẩu rau quả đạt 10 tỷ USD vào năm 2020.

Tăng trưởng ngoạn mục

Theo số liệu của Bộ NN&PTNT, trong những năm gần đây, kim ngạch xuất khẩu rau quả cả nước ta liên tục tăng trưởng cao từ 151,1 triệu USD năm 2003 lên  2,458 tỷ USD năm 2016, bình quân tăng 1,25 lần/năm. Riêng, năm 2017, dù gặp thiên tai nhưng giá trị xuất khẩu hàng rau quả trong 11 tháng đầu năm vẫn tăng trưởng hơn 43% so với cùng kỳ năm 2016, ước đạt 3,16 tỷ USD.

Trong đó, xuất khẩu trái cây tươi đạt gần 2,5 triệu tấn (gồm hơn 1,5 triệu tấn thanh long; 343,7 ngàn tấn chuối; 235,5 ngàn tấn dưa hấu; 197,5 ngàn tấn nhãn; 127,8 ngàn tấn xoài và 40 ngàn tấn vải tươi,…) và đã có mặt tại 86 quốc gia và vùng lãnh thổ trên thế giới. Có thể nói, đây là bước tăng trưởng ngoạn mục và bền vững trong vòng 10 năm trở lại đây.

Nhiều vùng cây ăn quả của Việt Nam hiện nay đã đạt được chứng chỉ VietGAP và GlobalGAP, cũng như mã chỉ dẫn địa lý. Đến nay, Cục Bảo vệ thực vật đã cấp mã số vùng trồng cho thanh long, chôm chôm, nhãn và vú sữa với tổng diện tích 6.335 ha.

Có 19 tỉnh được cấp mã số vùng trồng trên cây ăn quả là: Long An, Tiền Giang, Trà Vinh, Bến Tre, Vĩnh Long, Đồng Tháp, Cần Thơ, An Giang, Tây Ninh, Đồng Nai, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Thuận, Khánh Hòa, Bình Định, Sơn La, Hưng Yên, Bắc Giang, Hải Dương và Hà Nội. Theo đó, mã số vùng trồng cấp cho các diện tích canh tác theo quy trình VietGAP (có thể không cần chứng nhận) hoặc GlobalGAP nhưng phải tuân thủ các quy định về sử dụng thuốc BVTV của nước nhập khẩu. 

Cẩm Vân

;
.
.
.
.