Làng chài 100 tuổi - Nông Thôn Việt

Làng chài 100 tuổi

Thứ Hai, 12/02/2018, 07:57 [GMT+7]

Suốt dải đất duyên hải miền Trung, có bao nhiêu làng chài đã từng và đang tồn tại? Câu chuyện thăng trầm của những làng chài đó, có bao nhiêu biên sử đã ghi? Để rồi trong dòng chảy thời gian, một câu hỏi được nêu lên đầy khắc khoải, liệu những làng chài ấy sẽ đi về đâu?

Trăm năm cũng một dấu chài...

Xuôi theo quốc lộ 1, chúng tôi về Thiện Chánh. Thôn biển này nằm trên doi cát đối diện với biển Đông, trải dài về phía Nam, đấu nối với Quy Nhơn, Phù Cát, còn phía Bắc là ngã ba cửa sông Tam Quan, nơi có cảng cá và bãi tắm Tam Quan được nhiều người biết đến. Đây cũng là chặng đầu của xứ dừa Bình Định, bao năm qua từng nổi tiếng với câu ca dao chả ai uổng công tưới dừa.

Cổng Vạn Đông An
Miếu thờ Ông Nam Hải

Có điều, không mấy ai để ý rằng, thôn biển này chính là một điểm nhấn quan trọng của ngư trường miền Trung, nơi hội tụ nhiều nhất các con thuyền đánh cá. Nếu Bình Định được xem là tỉnh có đội hình thuyền chài đông nhất nước, thì Hoài Nhơn là huyện nhiều thuyền đánh cá nhất, và Tam Quan Bắc là xã nhiều thuyền nhất. Đến nay, mỗi đợt trăng tròn, có gần 2.000 con thuyền đánh bắt xa bờ về phơi mạn ở đây.

Dấu mốc hình thành nên làng chài này, chính là Vạn Đông An, nơi tựu trung những người dân biển. Ông Trần Văn Hồi, ngư dân Thiện Chánh kể rằng, hơn trăm năm trước, những người dân lưu lạc đã tụ hội về đây, hình thành kẻ chài đầu tiên tại Tam Quan Bắc và chọn tên Vạn Đông An là điểm tổ nghề, lấy tên Thiện Chánh làm danh xưng thôn xóm. Năm 1930, Vạn Đông An chính thức được tôn tạo xây dựng bởi những người trong làng, với điểm nhấn là miếu thờ Ông Nam Hải (cá Ông voi). Sau nhiều thăng trầm lịch sử, trải qua những biến động chiến tranh, Vạn Đông An hôm nay là điểm đấu nối nghề đánh cá 2 thôn Thiện Chánh và Thiện Chánh 1 (Tam Quan Bắc, Hoài Nhơn, Bình Định). Hơn 1.000 hộ dân nơi đây ngày ngày vẫn kế tục nghiệp tổ tiên, giong thuyền vươn khơi đánh bắt hải sản.

Những ngư dân Thiện Chánh được đánh giá cao về tay nghề đánh bắt. Những con thuyền của họ đã từng mở màn cho các phong trào đánh bắt xa bờ, với sản phẩm mực bê đen, cá ngừ đại dương, và gần đây là cá mút đá... Hàng trăm tấn hải sản hàng tháng đều đều được người dân Thiện Chánh đưa về đất liền tiêu thụ. Tất cả những thành quả ấy, đều liên quan đến hình ảnh một Vạn Đông An gần trăm năm tuổi!

Bao giờ lại được là xưa?

Câu chuyện làng chài Thiện Chánh - Vạn Đông An, thật ra không phải hiếm hoi ở vùng duyên hải miền Trung. Hình ảnh những làng chài với các miếu thờ ông Nam Hải, những lễ hội cầu ngư, những điển tích lịch sử, là rất phổ biến ở mỗi vùng biển. Gần như mỗi tên làng, mỗi thôn xóm đều gắn với một câu chuyện dài không đơn giản xóa bôi.

Tuy nhiên, với tốc độ lấn át của xu hướng đô thị hóa, hình ảnh của những làng chài đã dần bị mai một. Xuất phát từ yêu cầu phát triển, nhiều làng chài đã bị giải tỏa để phục vụ những định hướng đầu tư quy mô hơn. Rồi đến lượt những người dân, bởi mong muốn điều kiện cuộc sống, sinh hoạt tiện nghi hơn, đã chấp nhận hoán đổi các khung cảnh cuộc sống, chấp nhận những tác động xấu về môi trường quanh mình.

Đơn cử Đà Nẵng, thành phố được đánh giá có tốc độ phát triển đô thị tích cực nhất, một nơi “đáng sống” nhất nhì cả nước, nhưng trong lịch trình 20 năm thay đổi, cũng đã xóa tên nhiều làng chài truyền thống. Nại Hiên Đông, Xuân Hà, Thọ Quang... đã từng bước trở thành những cái tên làng chài nằm trong hoài niệm. Không ít nhà nghiên cứu tại thành phố này đang đau đáu ước mong có thể tái hiện, phục chế lại phần nào những khung cảnh làng chài cũ như vậy, song gần như lực bất tòng tâm.

Chia tay chúng tôi, ông Hồ Sang, hiện là chủ vạn Vạn Đông An thổ lộ, nỗi lo về một ngày nào đó mai một miếu đường này là có thật. Khi dòng chảy đầu tư bất động sản lăm le tràn qua mọi ngõ xóm đầu thôn, dĩ nhiên nguy cơ là khó tránh khỏi. Khi áp lực kinh tế thị trường tiếp tục khuynh đảo thì làm sao bảo lưu những giá trị cũ, bồi dưỡng và nắm lấy cơ hội tồn tại nguyên bản của những làng chài? Làm sao những giá trị trăm năm của những làng chài như Thiện Chánh -Vạn Đông An tồn tại vững chãi? 

Tam Quan Bắc là xã đầu tiên đạt chuẩn NTM của huyện Hoài Nhơn. Ngay khi bắt đầu triển khai xây dựng NTM, xã đã triển khai đồng bộ nhiều giải pháp hỗ trợ ngư dân đóng mới tàu cá đánh bắt xa bờ, mở rộng tổ đoàn kết hỗ trợ khai thác trên biển, nuôi trồng thủy sản theo hướng thâm canh tăng năng suất… Từ 3 năm trước xã đã nhựa hóa, đổ bê tông 100% đường trục xã, thôn, 100% số hộ được sử dụng điện thường xuyên và nước sạch.

Thụy Bất Nhi

 

;
.
.
.