Ngành điều: Không còn 'Gót chân A-Sin'? - Nông Thôn Việt

Ngành điều: Không còn 'Gót chân A-Sin'?

Thứ Tư, 11/04/2018, 11:53 [GMT+7]

Nhiều năm nay, dù mang lại giá trị xuất khẩu hàng tỉ đô la mỗi năm nhưng ngành điều cũng luôn tồn tại vấn đề lớn là lệ thuộc gay gắt vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu đầy rủi ro. Gần đây, ngành điều đã có những động thái hứa hẹn sẽ dần khắc phục được “gót chân A-sin” của mình.

 
Đặt chỉ tiêu… lùi
 
Theo thông tin từ Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas), các dự báo cho thấy nhu cầu tiêu dùng hạt điều trên toàn cầu đang tăng khoảng 10% mỗi năm. Hiện tại, các doanh nghiệp chế biến và xuất khẩu nhân điều cũng đã kín đơn hàng đến hết tháng 4.
 
Vì vậy, có thể thấy rằng năm 2018 vẫn rất thuận lợi cho hạt điều. Thế nhưng, khi nhìn vào kế hoạch đề ra cho năm 2018 của ngành này, ai nấy đều không khỏi bất ngờ.
 
Cụ thể, ngành điều đặt mục tiêu sẽ xuất khẩu 300.000 tấn điều nhân trong năm nay, tương ứng với mức kim ngạch 3 tỉ USD. Trong khi đó năm 2017, ngành điều Việt Nam xuất khẩu được đến 362.700 tấn điều nhân, với mức kim ngạch 3,62 tỉ USD. Nghe qua có vẻ trái khoáy nhưng vấn đề xuất phát từ chính điểm yếu bấy lâu nay của ngành này.
 
Vinacas cho biết hiện giá điều thô tại châu Phi (nơi nhập khẩu nguyên liệu chủ yếu của ngành điều Việt Nam trong những năm gần đây) đang bị thổi lên hết sức phi lý, tăng từ 30-40% trong khi giá nhân điều trên thế giới chỉ tăng 10-15%.
 
Trong hoàn cảnh đó, Chủ tịch Vinacas, ông Nguyễn Đức Thanh nói rằng sẽ không còn ý nghĩa nếu đưa ra mục tiêu cao hơn năm trước. Bởi rằng dù có đạt được mức kim ngạch đến 4 tỉ USD thì các doanh nghiệp cũng không còn lợi nhuận, thậm chí bị lỗ vì giá nguyên liệu ngất ngưỡng.
 
Nhìn lại mức kim ngạch 3,62 tỉ USD trong năm 2017 của ngành điều, quả là một con số rất ấn tượng. Tuy nhiên, một con số khác cũng gây sửng sốt không kém, đó là ngành này cũng chi đến hơn 2,5 tỉ USD cho việc nhập khẩu nguyên liệu. Điều này đồng nghĩa mức thặng dư thương mại không hẳn là nhiều.
 
Lẽ thường, khi nguyên liệu đầu vào tăng thì giá sản phẩm làm ra sẽ tăng theo tương ứng. Tuy nhiên, ông Thanh cho biết hiện khó để nâng giá nhân điều lên bởi nó đã khá cao. Nếu nâng thêm, sẽ xuất hiện nguy cơ người tiêu dùng quay lưng để chuyển sang các loại hạt khác (như óc chó, dẻ, macca…).
 
Vì vậy, trong tình hình giá điều thô ở mức trên 2.000USD/tấn hiện nay, việc hạ chỉ tiêu sẽ giúp giảm bớt sức ép về số lượng. Các doanh nghiệp không còn nhập hàng ồ ạt, thậm chí, họ đang thống nhất tạm ngưng nhập nhằm kéo giá nguyên liệu xuống. Đây là động thái đang được phía Ấn Độ, vốn cũng là một nước chế biến và xuất khẩu điều hàng đầu áp dụng.
 
Mùa vụ trong nước với nhiều tín hiệu tốt cho thấy ngành điều sẽ giảm được đáng kể nguồn nguyên liệu nhập khẩu. Theo nhận định của giới trong ngành, nhiều khả năng sắp tới giá điều nguyên liệu sẽ phải hạ xuống, với mức trông chờ vào khoảng 1.800USD/tấn. Khi ấy, các doanh nghiệp sẽ lại nhập hàng về để sản xuất. Nếu thuận lợi thì dù không đạt chỉ tiêu, nhưng con số 4 tỉ USD kim ngạch là có thể vươn tới.
 
Tạo vùng nguyên liệu ở nước láng giềng
 
Dù 12 năm liên tiếp giữ vị trí là nước chế biến và xuất khẩu điều hàng đầu nhưng thực tế, nguồn nguyên liệu nội địa của ngành điều Việt Nam chỉ mới đáp ứng 1/5 nhu cầu. Nguồn điều thô chủ yếu phải nhập về từ châu Phi xa xôi với nhiều rủi ro về chất lượng cũng như giá cả. Để sự phát triển mang tính bền vững hơn, bài toán chủ động về nguồn nguyên liệu cần phải có lời giải.
 
Cho rằng sản lượng điều trong nước (250.000-350.000 tấn/năm) khó có thể nâng thêm, Vinacas đang hướng đến việc xây dựng vùng nguyên liệu ở hai nước láng giềng là Campuchia và Lào.
 
Trước mắt, Hiệp hội này đang hợp tác với Bộ Nông Lâm Ngư nghiệp xứ chùa Tháp để xây dựng vùng nguyên liệu rộng 500.000ha, được kỳ vọng sẽ cung cấp đến 1 triệu tấn điều thô/năm (tương đương lượng điều thô mà Việt Nam dự kiến sẽ nhập trong năm nay) trong tương lai.
 
Campuchia có vị trí địa lý gần gũi với Việt Nam, quỹ đất của nước này còn nhiều. Thổ nhưỡng lẫn khí hậu cũng phù hợp cho cây điều phát triển. Song song đó, Bộ Nông Lâm Ngư nghiệp Campuchia cũng rất ủng hộ kế hoạch của Vinacas, vốn cũng sẽ giúp nâng cao thu nhập cho người dân sở tại.
 
Một điều khá quan trọng để Vinacas chọn Campuchia, là chất lượng điều thô của nước này khá tốt, vượt xa so với nguồn hàng từ châu Phi.
 
Những bước đầu của kế hoạch có vẻ rất thuận lợi, tuy nhiên, chẳng rõ Vinacas có tính đến những thách thức một khi vùng nguyên liệu tại Campuchia cho thu hoạch ổn định? Vì rằng, một khi có đến hơn 1 triệu tấn điều thô/năm trong tay, Campuchia sẽ khó cam chịu cảnh chỉ xuất thô.
 
Trong 10 năm tới, biết đâu họ cũng sẽ có được công nghệ chế biến điều nhân (thứ đang tạo nên vị thế của ngành điều Việt Nam).
 
Trong thương mại, từ đối tác chuyển thành đối thủ cũng không phải hiếm. Trước kia, ngành điều của Việt Nam cũng từng xuất điều thô cho Ấn Độ. Dần dà, khi phát triển được công nghệ bóc tách vỏ hạt điều, không chỉ hết xuất thô, ngành điều còn phải nhập thêm về để phục vụ sản xuất.
 
Chưa dừng lại, ngành điều Việt Nam còn đuổi kịp, vượt mặt và soán ngôi đầu về chế biến xuất khẩu nhân điều của Ấn Độ. Không loại trừ ngành điều Campuchia sẽ đi con đường mà ngành điều Việt Nam từng đi.
 
Chưa kể ngành điều của… Trung Quốc cũng sẽ không chịu ngồi yên. Với lợi thế về vốn cùng mối quan hệ đang khá tốt đẹp hiện nay giữa Trung Quốc và Campuchia, việc ngành điều của hai nước này bắt tay nhau trong tương lai là hoàn toàn có thể.
 
Để dự trù cho tình huống bị hất cẳng, xem ra, bên cạnh việc ráo riết xây dựng vùng nguyên liệu, ngành điều Việt Nam cần tăng cường tính cạnh tranh của mình thông qua việc tham gia chế biến sâu hơn thay vì chủ yếu xuất nhân điều sơ chế. Hiện tại, ngành điều Việt Nam cũng chỉ có được 30% trong chuỗi giá trị mà hạt điều mang lại.
 
Phú Li
 

 

;
.
.
.
.