'Invitro' và bài toán nhân rộng - Nông Thôn Việt

'Invitro' và bài toán nhân rộng

Thứ Tư, 13/03/2019, 09:19 [GMT+7]

Được đưa vào ứng dụng thực tiễn khoảng 4 thập kỷ, công nghệ ươm giống trong phòng thí nghiệm (invitro) đã tạo đà thúc đẩy nền nông nghiệp của Đà Lạt – Lâm Đồng, giải quyết được vấn đề giống cây trồng chất lượng, có khả năng kháng bệnh cao.

Giống tốt từ phòng thí nghiệm

Những năm 1978 - 1979, khi nhiều địa phương còn đang dồn sức vào công việc tái thiết nền nông nghiệp với bao khó khăn, thì tại Đà Lạt công nghệ ươm giống trong phòng thí nghiệm (invitro) đã bắt đầu hình thành và phát triển phục vụ người dân Đà Lạt và vùng phụ cận. Từng có thời gian công tác tại Trung tâm Nghiên cứu Ứng dụng Kỹ thuật Nông nghiệp Lâm Đồng trong những ngày đầu tiên thành lập, ông Lại Thế Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, kể lại: “Đáp ứng nhu cầu giống khoai tây trồng để đảm bảo lương thực thời kỳ đó, Trung tâm đã sản xuất giống khoai tây từ các phòng cấy mô. Tuy nhiên, phải đến đầu những năm 2000, các cơ sở nuôi cấy mô tại Lâm Đồng mới thực sự phát triển khi địa phương đẩy mạnh nền nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao”.

Ông Đỗ Văn Lộc (đường Đào Duy Từ, phường 4, TP Đà Lạt), cho biết: “Gia đình tôi có 3 box cấy, trung bình mỗi năm có thể cung cấp được 550.000 cây giống, trong đó có 250.000 cây hoa cúc, 100.000 cây hoa cẩm chướng, còn lại khoảng 200.000 cây hoa trang trí các loại. Để cho ra đời giống cây chất lượng, trước tiên phải chọn cây mẹ khỏe mạnh, sạch bệnh, khả năng kháng bệnh và năng suất cao”. Trong khi đó, chủ nhân của cơ sở ươm giống Hùng Tâm (phường 5, TP Đà Lạt), có khả năng sản xuất 4,8 triệu cây giống/năm, cho rằng phải nâng tầm quy mô của cơ sở và sản xuất ra nguồn giống đảm bảo chất lượng trong khi công tác kiểm soát chất lượng cây giống hiện vẫn còn hạn chế vì chưa có máy móc, trang thiết bị kiểm tra nguồn giống và tính sạch bệnh.

Công ty cổ phần Công nghệ sinh học Rừng hoa Đà Lạt đã đầu tư xây dựng phòng thí nghiệm quy mô công nghiệp và hiện đại với diện tích khoảng 5.000m2, sản lượng 10,4 triệu cây hoa/năm cung cấp cho các nước như: Hà Lan, Bỉ, Nhật Bản, Mỹ, Đan Mạch, Austrailia, New Zealand… Song song với việc sản xuất, đơn vị cũng thiết lập kênh trao đổi thông tin thường xuyên với khách hàng về chất lượng cây khi trồng, nhằm xử lý nhanh chóng đơn đặt hàng, cải thiện chất lượng cây khi có vấn đề thiệt hại cũng như cập nhật thường xuyên tình trạng mô giống cho sản xuất.

Theo Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Lâm Đồng, đến nay trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng có 51 cơ sở nuôi cấy mô với 394 box cấy (tập trung chủ yếu tại TP Đà Lạt với 44 cơ sở) có khả năng cung cấp ra thị trường 45 triệu cây/năm, đáp ứng được hầu hết nhu cầu về các loại giống cây trồng trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng, các tỉnh phía Nam và phục vụ xuất khẩu (chủ yếu các loại giống hoa).

Thay đổi thói quen sản xuất

Theo Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, hiện nay tại hai địa bàn TP Đà Lạt và huyện Lạc Dương (chiếm phần lớn diện tích rau, hoa của Lâm Đồng) có 470ha đang bị nhiễm virus và bệnh gỉ sắt, dòi đục lá (tỷ lệ gây hại từ 20 - 50% cây), 330ha rau bị nhiễm virus đốm héo, bệnh sưng rễ và do sâu tơ gây hại. Còn tại huyện Đơn Dương, dịch xoắn lá virus cũng khiến cho khoảng 500ha cà chua bị nhiễm bệnh, nhiều nhà vườn tại đây gần như bất lực khi không thể tự cứu được những vườn cà chua tàn lụi. Trước tình trạng sâu bệnh có dấu hiệu lây lan qua các mùa vụ, ngành chức năng tỉnh Lâm Đồng đã khuyến cáo người dân nên lựa chọn các loại cây giống có nguồn gốc, khu sản xuất cần được đảm bảo “sạch” thì khả năng đẩy lùi bệnh dịch mới đạt hiệu quả.

Công nghệ ươm giống trong phòng thí nghiệm phần nào giải quyết được vấn đề về giống cây trồng trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng
Công nghệ ươm giống trong phòng thí nghiệm phần nào giải quyết được vấn đề về giống cây trồng trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

Ông Lại Thế Hưng, Chi cục trưởng Chi cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật tỉnh Lâm Đồng, cho rằng việc phát triển hệ thống các cơ sở nuôi cấy mô sẽ giảm thiểu đáng kể sản xuất cây giống ngay tại vườn, từ đó hạn chế được mầm bệnh.

Tuy nhiên hiện nay sản xuất nuôi cấy mô còn gặp nhiều khó khăn, như việc tuyển chọn cây mẹ, thiếu quy trình nhân nuôi, nguồn nhân lực công nghệ cao được đào tạo chuyên ngành còn hạn chế.

Ngoài ra, hiện mới chỉ có 25/51 cơ sở có quy trình nhân giống invitro cây giống hoa chủ lực như cúc, cẩm chướng, địa lan, dâu tây… nhưng đều do các cơ sở tự xây dựng, áp dụng thực hiện ngay tại chỗ, chưa có quy trình của cơ quan nhà nước ban hành để hướng dẫn các cơ sở áp dụng và thực hiện nhiệm vụ công tác quản lý nhà nước trong nuôi cấy invitro.

Trong khi đó chi phí để đầu tư một box cấy mô rất lớn từ 500 triệu đến 1 tỷ đồng. Việc ứng dụng công nghệ sinh học trong nông nghiệp ở các trung tâm nghiên cứu tại Lâm Đồng vẫn còn chậm, chỉ đạt ở mức lưu giữ gen các giống rau, hoa nhằm bảo tồn đa dạng sinh học cho các nguồn gen và nhân nhanh một số giống sản xuất chứ chưa chú trọng công tác chọn tạo một giống mới mang tính bản quyền.

Chưa có cách kiểm soát công tác nhân giống ở các cơ sở nuôi cấy mô, công tác tạo nguồn mẫu invitro ban đầu cũng chưa xây dựng quy chuẩn trong việc lựa chọn mẫu, test mẫu, hoặc mẫu sạch bệnh, các vườn ươm, vườn gieo trồng không sạch (một cách hệ thống) dẫn tới những nguyên nhân không kiểm soát được một số dịch bệnh trên cây trồng .

Ninh Giang

;
.
.
.
.