Ngành điều bao giờ có giá trị bền vững? - Nông Thôn Việt

Ngành điều bao giờ có giá trị bền vững?

Thứ Ba, 16/04/2019, 16:27 [GMT+7]

Bao trùm cả niên vụ điều 2018 - 2019 là sự chán nản lẫn thất vọng của nông dân. Thời tiết không thuận lợi cùng sâu bệnh hại đã kéo năng suất các vườn điều tiếp tục xuống thấp.

Tại Bình Phước, nơi được mệnh danh là thủ phủ điều của cả nước (với khoảng 174.000ha), năng suất năm nay bình quân chỉ từ 7 - 9 tạ/ha, thậm chí không ít vườn chỉ khoảng 4 - 5 tạ/ha. Những năm trước, bà con còn được “vớt vát” khi điều có giá cao, thì năm nay, niềm an ủi đó cũng không còn.

Mất mùa và mất mùa

Bình quân, giá điều năm nay chỉ 30.000 đồng/kg. Trong khi đó, ở niên vụ 2017 - 2018 dù cũng mất mùa, nhưng điều có giá hơn, đạt khoảng 35.000 đồng/kg, thậm chí, lúc đầu mùa còn đạt đến 46.000 đồng/kg. Anh Trần Văn Nghĩa, một nông dân trồng điều ở xã Nghĩa Trung, huyện Bù Đăng, tỉnh Bình Phước cho biết, với năng suất và giá cả như hiện nay, thu nhập của những gia đình có diện tích điều ít từ 1 - 2ha sẽ là không đáng kể. Bản thân anh Nghĩa và vợ đang dự định tìm việc làm thêm để có tiền trang trải cuộc sống gia đình với ba đứa con nhỏ. Người nông dân này cũng nói rằng, do hiện thời chưa tìm được loại cây nào hứa hẹn đem lại hiệu quả kinh tế hơn nên anh đành phải “cầm cự” cùng cây điều.

Trên thực tế, điều là loại cây có diện tích sụt giảm mạnh, hiện chỉ còn khoảng 300.000ha so với gần 440.000ha hồi năm 2007, dù đây là loại nông sản hiếm hoi không còn phải xuất thô. Hiện tại, năng lực của các doanh nghiệp chuyên chế biến và xuất khẩu nhân điều của Việt Nam là khoảng 1,5 triệu tấn điều thô/năm thì nguồn cung nguyên liệu trong nước chỉ vào khoảng 350.000 tấn, một sự chênh lệch quá lớn.

Thời tiết không thuận lợi cùng sâu bệnh hại đã khiến nhiều vườn điều năm nay bị khô bông dẫn đến năng suất kém.
Thời tiết không thuận lợi cùng sâu bệnh hại đã khiến nhiều vườn điều năm nay bị khô bông dẫn đến năng suất kém.

Dù cũng có những thời điểm giá điều vọt cao, nhưng không giống những loại cây khác như hồ tiêu hay cao su, vốn tạo nên cơn sốt khiến người ta lao vào trồng ồ ạt vượt cả quy hoạch từ ngành chức năng, thì cây điều lại chưa hề tạo được sức hút đến vậy đối với nông dân.

Bởi đơn giản, đây là loại cây mà năng suất phụ thuộc rất nhiều vào thời tiết. Về lý thuyết, nếu giá đạt 30.000 đồng/kg và năng suất vườn từ 2 - 2,5 tấn/ha thì thu nhập từ cây điều sẽ không hề thua kém bất cứ loại cây nào khi còn có lợi thế là tốn ít công chăm sóc hơn. Tuy nhiên, khoảng 5 năm trở lại đây, thời tiết có xu hướng ngày càng thất thường và năng suất cây điều vì thế cũng bị tuột sâu, dẫn đến đời sống của những nông dân còn gắn bó cùng loại cây này ngày càng khốn khó hơn.

Thiếu sự tiếp sức từ doanh nghiệp

Trong năm 2018, xuất khẩu điều của Việt Nam đạt 391.000 tấn (chiếm khoảng 60% thị phần xuất khẩu điều nhân toàn cầu), tương đương 3,5 tỉ đô la Mỹ. Việc này cũng đánh dấu năm thứ 13 liên tiếp, Việt Nam là nước đứng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu điều nhân. Thế nhưng, đời sống của những nông dân trồng điều lại vẫn bấp bênh, trở thành bức tranh đầy tương phản và chua chát.

Đáng nói, tuy mang lại giá trị tỉ đô, nhưng việc phải phụ thuộc quá nhiều vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu từ lâu đã trở thành “gót chân A-sin” của ngành điều. Thế nhưng, ngành này vẫn để mặc nông dân trong nước tự xoay sở với bài toán về kế sinh nhai.

Khi nông dân muốn trồng điều, họ phải tự tìm nguồn vốn, tự băn khoăn và lựa chọn cây giống kiểu may rủi, tự chăm sóc theo kinh nghiệm bản thân góp nhặt được. Đến kỳ thu hoạch, gặp cảnh mất mùa nông dân lại tự chịu, giá có thấp thì là theo giá thế giới (trong khi ta nắm trong tay thị phần lớn). Để rồi đến mỗi kỳ hội nghị hay hội thảo, các doanh nghiệp điều lại thay nhau đăng đàn phàn nàn rằng nông dân ngày càng kém mặn mà cùng cây điều, rằng phải chịu nhiều rủi ro với nguồn nguyên liệu nhập về từ châu Phi xa xôi.

Trong năm 2018, ngành điều Việt Nam có động thái hỗ trợ vốn lẫn kỹ thuật để xây dựng vùng nguyên liệu hứa hẹn cung cấp 1 triệu tấn điều thô/năm trong tương lai. Tuy nhiên, việc triển khai là ở nước láng giềng Campuchia chứ không dành cho nông dân Việt Nam. Điều này cũng giống như các doanh nghiệp điều Việt Nam từng nhiều lần giúp nông dân châu Phi làm giàu khi chấp nhận mua nguyên liệu với giá cao về sản xuất trong khi nông dân trồng điều trong nước thì luôn gặp cảnh được mùa mất giá, hoặc thậm chí như năm nay mất mùa mất luôn cả giá.

Không chỉ thiếu công bằng với nông dân trồng điều trong nước, tư tưởng “thân ai nấy lo” của không ít doanh nghiệp đã đẩy ngành điều Việt Nam lắm phen rơi vào cảnh “tự bắn chân mình” và chẳng thể lớn mạnh như đúng tầm vóc vốn có. Đơn cử trong năm 2018, việc tranh nhau mua đã dẫn đến giá nguyên liệu nhập từ nước ngoài bị đẩy lên quá cao. Sau đó, sức ép từ việc quay vòng vốn (do hoạt động chủ yếu dựa vào nguồn vốn vay) lại đưa đến động thái tranh bán bằng cách hạ giá điều nhân. Mua đắt và bị buộc phải bán rẻ đã khiến cho lợi nhuận giảm đi đáng kể, thậm chí, không ít doanh nghiệp điều đã phải ngậm đắng vì thua lỗ.

Bao giờ ngành điều có được giá trị bền vững vẫn là câu hỏi treo lơ lửng?

Phú Li

;
.
.
.
.