Nông nghiệp Việt Nam cần những 'cú hích' có lực - Nông Thôn Việt

Nông nghiệp Việt Nam cần những 'cú hích' có lực

Thứ Ba, 16/04/2019, 09:41 [GMT+7]

Lịch sử phát triển của ngành Nông nghiệp Việt Nam (NNVN) đã có một bề dày khá lớn. Trong quá trình phát triển, chúng ta cần ghi nhớ những dấu mốc (“Cú hích”) đáng nhớ. Đầu tiên phải kể đến “Cú hích” Khoán 10 của tác giả Kim Ngọc.

Chính “Cú hích” này sau đó đã giúp Việt Nam từ một quốc gia thiếu thốn lương thực hàng năm chuyển mình thành một đất nước không những tự túc đủ lương thực mà còn trở thành quốc gia xuất khẩu gạo nằm trong Top 3 quốc gia có sản lượng xuất khẩu lớn nhất thế giới.

Nền kinh tế của Việt Nam trong năm 2018 đã có nhiều tiến triển khả quan, đáng chú ý nhất là ngành nông, lâm nghiệp và thủy sản đã có mức tăng khá cao đạt tới 3,76%, đóng góp 8,7% vào mức tăng trưởng chung của cả nước. Mức tăng trưởng này được đánh giá cao nhất trong bảy năm qua.

Số liệu này thể hiện rõ: Việc chuyển đổi cơ cấu của ngành Nông nghiệp đã phát huy hiệu quả. Xuất khẩu nông, lâm, thủy sản năm 2018 đạt kỷ lục: 40 tỷ USD. Để NNVN tiếp tục thăng tiến và sớm trở thành một trong những cường quốc xuất khẩu nông sản thì cần có những giải pháp nhằm khắc phục được những tồn tại mà NNVN đang bị trở ngại.

Lễ khai trương lô hàng trái cây đầu tiên xuất khẩu từ cảng Chu Lai
Lễ khai trương lô hàng trái cây đầu tiên xuất khẩu từ cảng Chu Lai

Những tồn tại của NNVN cụ thể là: Hàm lượng công nghệ, mức độ cơ giới hóa trong sản xuất nông nghiệp còn quá thấp, vì vậy năng suất lao động trong nông nghiệp còn rất thấp, giá thành nông sản cao (cao hơn các nước láng giềng như Thái Lan và Malaysia...), năng lực cạnh tranh của nông sản còn nhiều hạn chế, ngay cả trên thị trường nội địa thì một số nông sản Việt Nam vẫn bị thua trên “sân nhà”.

Việc sản xuất thâm canh chủ yếu dựa vào phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học là chủ yếu. Nguyên nhân này đã làm cho môi trường đất, nước ngày càng thoái hóa, ô nhiễm, dịch hại ngày càng nặng nề, khó phòng trị. Dư lượng hóa chất trong nông sản cao, thiếu an toàn, giá trị hàng hóa thấp, môi trường bị ô nhiễm, sản xuất nông nghiệp thiếu bền vững. Hơn thế nữa, hiện tượng biến đổi khí hậu toàn cầu đang ảnh hưởng ngày một nặng đến sản xuất nông nghiệp.

Mặt khác, NNVN còn vấp phải 03 trở ngại - Ba thách thức lớn trong những năm tới (trong tương lai gần), đó là:

- Trước hết là tính bền vững của sản xuất nông nghiệp trước tác động của biến đổi khí hậu, nước biển dâng; khu vực nông nghiệp và người nông dân là đối tượng tổn thương đầu tiên từ những thách thức này. Việt Nam là một trong 05 quốc gia sẽ bị ảnh hưởng lớn nhất trên thế giới.

- Thứ hai là “Chuỗi liên kết giá trị nông sản” trong sản xuất còn thiếu và yếu, quy mô nhỏ lẻ dẫn đến sức cạnh tranh, năng suất, hiệu quả kinh tế còn thấp. Chính hiện trạng sản xuất nông nghiệp manh mún của Việt Nam là nguy cơ dẫn đến khó kiểm soát được về chất lượng nông sản, không tạo được các vùng nguyên liệu nông sản tập trung, chưa kể năng suất lao động thấp, hiệu quả nông học và hiệu quả kinh tế còn thấp.

- Thứ ba là những biến động của thị trường xuất khẩu, dẫn đến nông sản Việt Nam thường xuyên gặp phải những rủi ro về mặt thị trường. Đặc biệt, khi các nước nhập khẩu đang ngày càng siết chặt hàng rào kỹ thuật và hàng rào thuế quan, đồng thời chiến tranh thương mại diễn biến khó lường, sẽ tạo thêm thách thức đối với lĩnh vực nông sản xuất khẩu của Việt Nam.

Để ngành nông nghiệp tiếp tục đạt được mức tăng trưởng cao trong năm 2019 và những năm tiếp theo để có thể trở thành cường quốc xuất khẩu nông sản trên thế giới thì ngành nông nghiệp Việt Nam hiện tại rất cần những “Cú hích” đủ lực có sức mạnh làm chuyển động một “cỗ máy lớn” đang bị ì ạch. Chúng ta có thể liệt kê một số “Cú hích” gần đây sẽ góp phần đẩy NNVN tiến nhanh hơn.

+ Đầu tiên phải kể đến việc Chính phủ đã có quyết định cho phép chuyển đổi đất trồng lúa sang canh tác một số loại hoa màu khác có hiệu quả kinh tế cao hơn lúa. Chuyển hướng sản xuất nông nghiệp từ sản xuất theo tiêu chí số lượng sang chất lượng, nghĩa là chú trọng hiệu quả kinh tế hơn hiệu quả nông học.

+ Đã có chính sách và dành ngân quỹ khuyến khích cho việc áp dụng kỹ thuật công nghệ cao vào sản xuất nông nghiệp. Khuyến khích tổ chức các liên kết chuỗi giá trị nông sản (Tổ chức liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ nông sản).

+ Tập đoàn Hoàng Anh Gia Lai (HAGL) chuyển hướng từ kinh doanh gỗ và bất động sản sang đầu tư trực tiếp cho sản xuất nông nghiệp. Tập đoàn đã, đang và sẽ đầu tư trồng xấp xỉ 100.000ha một số chủng loại cây ăn trái nhiệt đới như: chuối, sầu riêng, mít siêu sớm, xoài, thanh long, bưởi, bơ...

Tập đoàn HAGL cũng đã đầu tư và ứng dụng công nghệ cao trong sản xuất như: áp dụng hệ thống tưới và bón phân theo hệ thống tưới nhỏ giọt của Israel, xây dựng xong 4.000m2 (tương đương với gần 24.000m3) hệ thống kho lạnh.

Đã có số lượng xe container lạnh và ứng dụng logistic trong vận chuyển và xuất khẩu trái cây tươi. Đồng thời, HAGL cũng đã liên kết với Thaco Trường Hải (Thaco.Group) để đầu tư sản xuất và xuất khẩu một số loại trái cây nhiệt đới (chuỗi liên kết giá trị nông sản).

+ Gần đây nhất gây sự chú ý cho dư luận cả nước và thế giới là: Ngày 24.3, tại Khu kinh tế mở Chu Lai, Ủy ban Nhân dân tỉnh Quảng Nam và Thaco Trường Hải đã tổ chức khởi công khu công nghiệp nông - lâm nghiệp và khu công nghiệp cơ khí ô tô Chu Lai mở rộng. Dự án đầu tư xây dựng bến cảng 5 vạn tấn và khu nhà ở công nhân, tái định cư trong khu kinh tế mở Chu Lai.

Đây là những dự án trọng điểm mang tính chiến lược cho giai đoạn phát triển mới theo hướng đa ngành của Thaco tại Khu kinh tế mở Chu Lai. Dự án khu nông - lâm nghiệp là khu công nghiệp chuyên nông nghiệp tập trung mà chính yếu là cây ăn trái và cây lâm nghiệp nhằm thực hiện chuỗi giá trị xuyên suốt từ nghiên cứu phát triển giống cây trồng; công nghiệp và kỹ thuật canh tác; thu hoạch, chế biến và phân phối, qua đó phát triển vùng trồng nguyên liệu cho khu vực miền Trung, Tây nguyên và hai nước bạn Lào, Campuchia.

Chúng ta đã biết: Theo số liệu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên hiệp quốc (FAO), năm 2017, nhập khẩu rau, quả của thế giới đạt khoảng 264,4 tỷ USD và ước tính đạt khoảng 270 tỷ USD năm 2018. Trong đó, các nước phát triển nhập khẩu khoảng 180 tỷ USD, các nước đang phát triển nhập khẩu khoảng 94 tỷ USD, còn lại là các nước kém phát triển, các nước vùng cận Sahara…

Xuất khẩu rau, quả của Việt Nam hiện chiếm khoảng 1,4% tổng nhập khẩu của thế giới. Mới chỉ chiếm 1,4% thị phần của thế giới và khoảng 9% thị phần của khối EU mà giá trị của phần nông sản này trong năm 2017 đã hơn cả giá trị xuất khẩu gạo của Việt Nam, mà sản lượng xuất khẩu gạo của Việt Nam thì luôn nằm trong Top 3 của thế giới có sản lượng cao nhất.

Như vậy, dư địa và tiềm năng để xuất khẩu rau trái cây của VN còn rất lớn. Chính vì thế, việc Trường Hải tổ chức khởi công khu công nghiệp nông - lâm nghiệp Chu Lai được coi như một “Cú hích” có đủ lực và đúng thời điểm. Chắc chắn “Cú hích” này và mối liên kết chuỗi sản xuất và tiêu thụ trái cây Việt Nam giữa Thaco Trường Hải và HAGL sẽ góp phần sớm đưa Việt Nam trở thành một trong những cường quốc xuất khẩu nông sản.

TS Nguyễn Đăng Nghĩa, chuyên gia nông nghiệp

;
.
.
.