Bản người Thái: Từ 1 tiêu chí đến mô hình điểm - Nông Thôn Việt

Bản người Thái: Từ 1 tiêu chí đến mô hình điểm

Thứ Năm, 11/01/2018, 09:53 [GMT+7]

Kết quả hơn 6 năm tham gia dự án “Xây dựng mô hình du lịch cộng đồng gắn với giảm nghèo và xây dựng Nông thôn mới (NTM)” đã đưa xã Nghĩa Lợi, Yên Bái từ xã nghèo thuần nông, chỉ đạt 1/19 tiêu chí trở thành một mô hình điểm về cách làm NTM thành công dựa trên giá trị bản địa sẵn có.

Những ngày đầu “liều mình” làm Nông thôn mới

Năm 2011, xã Nghĩa Lợi bắt đầu thực hiện chương trình xây dựng NTM. Nhớ lại, ông Lường Văn Hà - Chủ tịch UBND xã Nghĩa Lợi không khỏi giật mình, vì xã quá “liều” khi Nghĩa Lợi có trên 900 gia đình (100% dân tộc Thái) thì đến 100 hộ thuộc diện nghèo. “Phóng lao thì phải theo lao”, bước ngoặt đến cùng với quyết định: tiếp tục lấy phát triển nông nghiệp nông thôn làm nền tảng nhưng “cây lúa, con trâu” không còn là chủ lực nữa, mà tập trung phát triển du lịch cộng đồng.

Khách nước ngoài thích thú với phong cảnh làng quê yên bình ở xã Nghĩa Lợi, thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái.
Khách nước ngoài thích thú với phong cảnh làng quê yên bình ở xã Nghĩa Lợi, thị xã Nghĩa Lộ, tỉnh Yên Bái.

Những giá trị bản địa “sống” trong lòng cộng đồng này là nền tảng đặc trưng giúp Nghĩa Lợi thành công khi tham gia vào dự án “Xây dựng mô hình du lịch cộng đồng gắn với giảm nghèo và xây dựng NTM”.Tại sao lại có bước ngoặt này, ông Lường Văn Hà cho biết: Nghĩa Lợi nằm bên dòng suối Thia, có đồng ruộng hiền hòa bao quanh những ngôi nhà sàn truyền thống, nét đẹp của các bản làng nơi đây đặc biệt sống động khi những giá trị văn hóa của tổ tiên đã được đồng bào dân tộc Thái lưu giữ.

Nhiều lễ hội truyền thống như tết Xíp Xí, Rằm tháng Giêng, hội Hạn Khuống; các điệu Khắp, điệu múa dân gian cùng các trò chơi truyền thống như ném còn, tó mắc lẹ, leo cột mỡ hiện vẫn được đồng bào người Thái giữ gìn.

Năm đầu tiên, có 13 hộ ở bản Xà Rèn, xã Nghĩa Lộ tham gia mô hình du lịch cộng đồng. Những hộ này cơ bản còn giữ nguyên vẹn các bản sắc văn hóa trong đời sống sinh hoạt và kiến trúc của dân tộc Thái ở Nghĩa Lộ - Mường Lò: những căn nhà sàn có diện tích 70 – 150 m² nằm trong khuôn viên thoáng, rộng, có vườn cây ao cá. Khi bắt đầu tham gia dự án, mỗi hộ được hỗ trợ 20 triệu đồng để tu sửa nhà cửa theo kiến trúc truyền thống.

Đồng thời, các gia đình tự mình khôi phục các nghề truyền thống như: dệt thổ cẩm, nghề mây tre đan, chế tác nhạc cụ dân tộc, và học chế biến các món ẩm thực dân tộc Thái để phục vụ du khách.  

Hút khách nhờ những giá trị bản địa

Là một trong những gia đình đầu tiên tham gia mô hình du lịch cộng đồng, bà Hoàng Thị Loan (bản Xà Rèn) đã đầu tư quy hoạch và trang trí nhà sàn từ vật liệu địa phương như tre, nứa, vải thổ cẩm…Bản thân bà Loan còn tham gia lớp ẩm thực phục vụ du lịch dạy nấu món ăn truyền thống và cả những món “Tây” quen thuộc dành cho khách nước ngoài.

Bà Hoàng Thị Loan, hộ du lịch cộng đồng hướng dẫn du khách Pháp làm món nem rán.
Bà Hoàng Thị Loan, hộ du lịch cộng đồng hướng dẫn du khách Pháp làm món nem rán.

Nhà bà Loan đã được nhiều công ty du lịch lựa chọn làm điểm đến. Bình quân mỗi tháng gia đình bà đón từ 15 - 20 đoàn khách. Năm 2017, gia đình bà đã đón được trên 1.300 lượt khách, trừ mọi chi phí đem về thu nhập khoảng 100 triệu đồng, gấp hơn chục lần so với làm ruộng, tạo công ăn việc làm ổn định cho 5 nhân khẩu trong gia đình.

Để đa dạng hóa mô hình du lịch, xã Nghĩa Lợi cũng vận động các hộ dân trên địa bàn hình thành các mô hình rau, củ quả theo hướng an toàn. Quá trình trồng chỉ sử dụng phân bón vi sinh đã được ủ hoai mục, lắp bóng điện bắt sâu, phun tỏi, ớt nghiền phòng sâu bệnh...

Bà Lường Thị Ồn (thôn Sang Thái, xã Nghĩa Lợi), một trong những gia đình tham gia mô hình trồng rau củ phục vụ khách du lịch cho biết: Trước năm 2015, trên diện tích đất ruộng 2.100m², gia đình bà chỉ cấy 2 vụ lúa và làm cây ngô vụ đông, một vụ tốt lắm cũng chỉ được gần 2 triệu đồng.

Nhưng từ vụ đông xuân năm 2015, khi chuyển đổi thử nghiệm 400m² lúa sang trồng cây củ đậu và dưa lê đã mang về cho gia đình thu nhập hơn 9 triệu đồng/1 vụ. Đến vụ đông xuân năm 2017, gia đình Lường Thị Ồn đã chuyển đổi toàn bộ diện tích 2.100m² đất lúa sang trồng củ đậu và dưa lê theo hướng an toàn. Đến nay, toàn xã Nghĩa Lợi đã có hơn 1ha đất lúa được chuyển đổi sang trồng cây rau màu chuyên canh đặc sản chất lượng cao.

Phong cách phục vụ “3 cùng” (tức là khách ăn cùng, ở cùng, sinh hoạt cùng gia đình) trong những tour du lịch cộng đồng “Ẩm thực nhà sàn” được khách nước ngoài đặc biệt ưa chuộng khi ghé thăm các bản làng ở Nghĩa Lợi.

Món Pa pỉnh tộp (cá suối nướng lật úp) – đặc sản của người Thái ở Tây Bắc.
Món Pa pỉnh tộp (cá suối nướng lật úp) – đặc sản của người Thái ở Tây Bắc.

Chị Lường Thị Chung, một gia đình có tiếng về làm du lịch cộng đồng với tour du lịch cộng đồng “Ẩm thực nhà sàn” ở bản Chao Hạ I, xã Nghĩa Lợi cho biết: Người dân tộc Tây Bắc vốn rất tài hoa trong việc chế biến thức ăn, đặc biệt là sản vật của núi rừng.

Du khách nước ngoài rất thích thú khi được nghe kể về nguyên liệu, cách chế biến và cả “truyền thuyết” văn hóa trong từng món ăn. Khách đến thăm nhà sàn đều được chị thết đãi các món ngon đặc sản của người Thái ở Mường Lò như: Pa pỉnh tộp (cá suối nướng lật úp), thịt trâu sấy, các món thịt nướng, rau rớn, rau ban, xôi ngũ sắc…

Theo ông Lường Văn Hà, đến nay, toàn xã Nghĩa Lợi có 20 hộ làm du lịch cộng đồng, trong đó ở bản Xà Rèn có 9 hộ, bản Chao Hạ có 8 hộ. Thu nhập bình quân đạt 50 – 80 triệu đồng/hộ/năm. Cùng với đó là hàng trăm hộ tham gia trồng rau an toàn phục vụ khách du lịch. Ngày 8/11/2017, UBND tỉnh Yên Bái đã công nhận xã Nghĩa Lợi, thị xã Nghĩa Lộ đạt chuẩn nông thôn mới năm 2017.

Nhật Thanh

;
.
.
.
.