Từ góc nhìn một tạp chí địa phương - Nông Thôn Việt
Sách và thư viện ở nông thôn

Từ góc nhìn một tạp chí địa phương

Thứ Ba, 15/05/2018, 16:05 [GMT+7]

Tạp chí “Văn hoá Nghệ An” số 362 (ra ngày 10.4.2018) là số đặc biệt dành nhiều bài về chủ đề “Ngày sách Việt Nam”. “Ngày kỷ niệm” đã qua và thực ra sự kiện ấy chỉ diễn ra vài hoạt động ở đô thị, nhưng chuyện sách và thư viện ở nông thôn thì lúc nào cũng cần nhắc lại, mà những bài đăng trên số Tạp chí là bằng chứng “giấy trắng mực đen” có tính tiêu biểu và vì đây là vùng “đất học”, nên cũng có thể xem là chuyện cả nước.

Việc các thư viện ngày càng vắng vẻ, nhất là ở nông thôn, chắc là tình chung của nhiều nơi. Ảnh: Phan Huế-Ánh Nguyệt
Việc các thư viện ngày càng vắng vẻ, nhất là ở nông thôn, chắc là tình chung của nhiều nơi. Ảnh: Phan Huế-Ánh Nguyệt

Qua gần 20 trang với 6 bài dành cho chuyên đề Sách & thư viện, chúng ta thấy gì? Ngoài bài đầu của nhà nghiên cứu Hà Thủy Nguyên “Khi văn hóa đọc thiếu nền tảng học thuật và pháp luật” đặt vấn đề có tính khái quát (như tình trạng sách ngôn tình nhiều hơn loại sách có giá trị trong các thư viện, rồi nạn đạo văn và làm sách sai sót…), 5 bài còn lại hầu hết phản ánh thực trạng đọc sách và thư viện ở nông thôn Nghệ An: “Hệ thống thư viện Nghệ An - một cái nhìn gần”, “Thư viện, tủ sách ở Con Cuông: những vấn đề bất cập”, “Diễn Châu: Thư viện ít bạn đọc, tại sao?”, “Tủ sách nhân ái ở Yên Thành”, “Chuyện tặng sách ở Thư viện Làng Sen”. Chùm bài chứng tỏ Ban biên tập đã rất công phu điều tra, đến tận cả miền núi xa (như Con Cuông); mặt khác, tuy là viết về một địa phương, nhưng tôi nghĩ là đã phản ảnh được những bất cập, non yếu của hệ thống thư viện và việc sử dụng sách trong cả nước, đồng thời cũng nêu lên một vài nhân tố mới mà các tỉnh khác có thể áp dụng.

Câu chuyện “Tủ sách nhân ái ở Yên Thành” cho chúng ta biết tủ sách này được thực hiện bởi “Nhóm đồng hương Nghệ An miền Nam” từ năm 2016, mỗi tủ sách được trao tặng trị giá khoảng 1,2 triệu đồng với 50-60 cuốn sách các loại phù hợp với lứa tuổi học sinh; hiện cả huyện có 709 Tủ sách Nhân ái… Điều thú vị là tủ sách này được đặt tại từng lớp, do các em tự quản; sau một thời gian có luân chuyển trao đổi lẫn nhau… Còn “Chuyện tặng sách ở Thư viện Làng Sen” lại cho chúng ta biết ở quê hương Bác Hồ, nguyên Phó Thủ tướng Nguyễn Sinh Hùng đã dành tầng 1 ngôi nhà rộng 120m2 làm thư viện với 40 giá sách với gần 32.000 bản sách. Thư viện hoạt động từ tháng 5.2008, có người chuyên trách phục vụ bạn đọc từ thứ 2 đến thứ 7; đến nay đã cấp 2.000 thẻ đọc và 800 thẻ mượn, có cả người ở các xã khác…

Tuy vậy, ngay ở thư viện xã vào loại quy mô lớn nhất nước này cũng có chuyện buồn: Đó là trước đây, mỗi ngày có khoảng 20-30 bạn đọc thì nay chỉ còn 5-6 người! Người viết bài đã ngồi 2 buổi: sáng thứ 6 (23.3) không có ai đến và chiều thứ 7 chỉ có 4 người! Xin lưu ý: Xã Kim Liên có đủ danh hiệu (Xã Văn hóa, Nông thôn mới…) với 13.000 dân, lại vốn là vùng “đất học”; vậy mà mỗi ngày chỉ có vài người đến thư viện thì quả là điều rất đáng suy nghĩ, nếu không muốn nói là đáng báo động!… Thư viện ít người đến còn có lý do là số sách được tặng không phù hợp bạn đọc ở nông thôn. “Sách văn học nước ngoài, sách nghệ thuật, triết học… để trưng bày là chính, hầu như không ai đọc… Nhiều bộ sách quý chẳng có ai mượn bao giờ…”

Tình trạng “sách đẹp được tặng không có người đọc”, cũng được nêu lên trong bài về thư viện huyện Con Cuông. “Có một số lượng khá lớn tài liệu thật sự không cần thiết và thực tế nhiều năm không một giáo viên hay học sinh nào đụng đến… là những sách được Nhà nước tài trợ để in qua các dự án nghiên cứu, sưu tầm…” Ở thư viện huyện Quỳ Châu cũng thế. “Thư viện huyện có 5.032 bản sách thì hơn 1.000 bản là sách được cấp không ai đọc…”

Việc các thư viện ngày càng vắng vẻ, nhất là thư viện ở nông thôn - nếu tôi không nhầm - hẳn là tình trạng của hầu hết mọi nơi. Đã đành, có thư viện, có sách, còn hơn những nơi chưa có hoặc quá chật hẹp (như ở hai huyện điểm văn hóa của tỉnh là Anh Sơn và Kỳ Sơn, thư viện kiêm văn thư, hành chính với diện tích phòng 20m2…); Thực trạng trên cho thấy sự lãng phí không nhỏ trong việc quản lý và sử dụng sách và thư viện. Trước tình trạng này, thiết nghĩ cơ quan hữu quan cần có kế hoạch kiểm tra ở nhiều nơi để định ra các phương án điều chỉnh, bổ sung thích hợp với nhu cầu độc giả nông thôn hiện nay - kể cả xem lại nội dung và diện phân phối sách “Nhà nước đặt hàng” cấp cho hệ thống thư viện sao cho đúng đối tượng - nhằm làm cho hệ thống thư viện thực sự phát huy hiệu quả, đưa sách đến với nhiều bạn đọc…

Tất nhiên, chuyện sách và thư viện vì sao không được người dân quan tâm (kể cả giáo viên, học sinh) còn phải nghiên cứu ở những phương diện khác. Có điều phải chăng hiện trạng thanh niên nhiều vùng nông thôn Việt Nam đang phải kiếm sống bằng lao động giản đơn chính là hậu quả của tình trạng con người nơi đây ngày càng ít đến với sách!

Nguyễn Khắc Phê

;
.
.
.