Cần những nhà văn hóa thiết kế kiểu 'may đo' - Nông Thôn Việt

Cần những nhà văn hóa thiết kế kiểu 'may đo'

Thứ Ba, 24/12/2019, 14:21 [GMT+7]

Nông thôn là tầng nền lưu giữ, bảo vệ, trao truyền các giá trị văn hóa của dân tộc qua các thế hệ, là "ngôi nhà cổ" của văn hóa Việt Nam. Vì vậy, bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống trong xây dựng Nông thôn mới (NTM) là một vấn đề lớn, liên quan đến chiến lược xây dựng, phát triển văn hóa và con người Việt Nam, đáp ứng yêu cầu phát triển bền vững. Với quan điểm xây dựng nông thôn có đời sống văn hóa phong phú, đậm đà bản sắc dân tộc, tạo động lực cho phát triển nông nghiệp và xây dựng NTM, nâng cao đời sống nông dân, trong 19 tiêu chí đánh giá chương trình NTM có đến 2 tiêu chí (số 6 và 16) thuộc lĩnh vực văn hóa. Không thể phủ nhận là những nhà văn hóa khang trang mọc lên từ Chương trình đã đóng góp tích cực vào đời sống tinh thần của người dân nông thôn. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng hiệu quả hoạt động của các công trình này chưa tương xứng với đầu tư, nhiều nơi chỉ nhằm đáp ứng tiêu chí.

ĐBQH Phạm Tất Thắng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội đã dành cho PV Tạp chí Nông thôn Việt cuộc trao đổi về vấn đề này.

Phạm Tất Thắng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội
Phạm Tất Thắng, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên thiếu niên và Nhi đồng của Quốc hội

PV: Thưa ông, theo thống kê của ngành văn hóa thì tính đến tháng 8/2019, cả nước có hàng ngàn trung tâm văn hóa thể thao từ cấp tỉnh đến cấp thôn bản. Rất nhiều trong số này mới được xây dựng trong những năm gần đây và một tỷ lệ đáng kể trong đó hoạt động chưa thực sự hiệu quả. Liệu có phải vì chúng được xây dựng vội vã nhằm đáp ứng các tiêu chí NTM, mà không xuất phát từ nhu cầu thực tế của người dân hay không?

ÔNG PHẠM TẤT THẮNG: Đặt ra các tiêu chí để xây dựng NTM, trong đó có tiêu chí về nhà văn hóa, là cần thiết. Tuy nhiên đúng là trong thực tế triển khai, nhất là khi xây dựng thiết chế hạ tầng văn hóa, có nơi, có chỗ vẫn mang tính hình thức. Thiết chế văn hóa được vội vã xây dựng để được công nhận đạt chuẩn, nhưng lại không gắn với đời sống, tập quán sinh hoạt của người dân. Cũng có một số vấn đề bất cập. Như yêu cầu mỗi xã, huyện đều có thiết chế như nhau, không xét đến điều kiện cụ thể của địa phương, cơ sở đó. Chẳng hạn, trên địa bàn đã có ngôi đình đẹp đẽ khang trang, người dân vẫn đang tổ chức sinh hoạt cộng đồng ở đó rồi, thì lẽ ra không cần yêu cầu có thêm nhà văn hóa nữa. Các địa bàn khác nhau có thể cũng phải có tiêu chí khác nhau đối với NTM nói chung và nhà văn hóa nói riêng. Như các tỉnh miền núi phía Bắc, các cộng đồng dân cư tách biệt, địa hình đi lại khó khăn thì việc có điểm sinh hoạt văn hóa nhỏ, lẻ có thể cần thiết. Nhưng ở vùng đồng bằng, các xã gần nhau, đi lại thuận tiện hơn thì không nhất thiết mỗi xã phải có một nhà văn hóa, mà có thể một cụm xã mới có một công trình dùng chung. Nếu phối hợp tốt thì có thể tập trung đầu tư để có được một nhà văn hóa đúng nghĩa, xây dựng khang trang, trang thiết bị tốt, tăng tần suất hoạt động…

Tóm lại, các tiêu chí về thiết chế hạ tầng văn hóa nói riêng và cơ sở hạ tầng NTM nói chung cần phải cụ thể hơn, cách đánh giá để xác nhận “đạt chuẩn” hay chưa cũng phải khác, chứ không nên may “đồng phục” cho tất cả.

Phải chăng những tiêu chí riêng biệt, hay là những “thiết kế kiểu may đo”, như ví von của ông, vẫn chưa có?

Tôi cho là như vậy. Cơ quan có thẩm quyền công nhận NTM cần phải phối hợp với chính quyền sở tại và ngành Văn hóa để quy hoạch hạ tầng cho từng địa phương một cách cụ thể và hướng dẫn thực hiện. Tất nhiên, làm được như thế khó hơn nhiều, vì phải bắt đầu từ việc nghiên cứu điều kiện địa hình, địa lý, dân cư, tập quán, văn hóa… các vùng miền, vốn rất khác nhau. Nhưng như thế thì quy hoạch xây dựng và sau này, thiết chế văn hóa ấy mới được sử dụng hiệu quả trong suốt vòng đời của nó.

Ông có thấy rằng ở các vùng nông thôn hiện nay có sự chuyển đổi rõ nét trong kinh tế, văn hóa?

Xã hội luôn vận động, phát triển và đó là xu thế tất yếu, không thể khác được. Ta phải chấp nhận thực tế đó, thậm chí là cả mặt trái của nó, ví dụ như di dân cơ học chuyển dịch từ nông thôn ra đô thị, mang theo những người trẻ khoẻ, lực lượng lao động sung sức nhất của các làng quê. Vấn đề là tổ chức cuộc sống, chuyển đổi sản xuất ở nông thôn như thế nào cho phù hợp.

Về vĩ mô thì chúng ta có chính sách hiện đại hóa nông thôn, công nghiệp hóa nông nghiệp, làm sao để người nông dân thay đổi sản xuất trên nền nông nghiệp ở ngay quê hương mình, có thu nhập tốt hơn, cuộc sống tốt hơn. Sinh hoạt văn hóa cũng vậy thôi. Đời sống khá lên thì sinh hoạt văn hóa ở nông thôn không còn có khoảng cách lớn với đô thị. Lưu ý là trong cộng đồng dân cư ở làng, nơi có nhiều người già và trẻ em thì khẩu vị văn hóa cũng khác và tổ chức sinh hoạt văn hóa, sinh hoạt cộng đồng phải khác.

Văn hóa làng xã truyền thống đang mai một dần, ông có nghĩ vậy không?

Những biến đổi nhanh chóng ở nông thôn hiện nay có hai mặt, cả tích cực, và tiêu cực. Đã biến chuyển nhanh chóng thì yếu tố truyền thống cũng mai một, vấn đề là bảo tồn, giữ gìn được những gì là giá trị tốt đẹp thực sự đặc trưng của dân tộc, cộng đồng, địa phương. Những gì không phù hợp với xu thế phát triển nữa thì cứ để cho thực tế cuộc sống điều chỉnh, thậm chí đào thải.

Thế còn những thiết chế văn hóa đã xây dựng hoặc sắp xây dựng thì sao?

Nếu đang chuẩn bị xây thì phải xem xét có cần xây nữa hay không. Như tôi đã nói, nếu đã có đình làng vẫn còn công năng sử dụng hoặc xã bên cạnh đã xây dựng rồi, không cách trở về mặt địa lý thì không cần xây nữa. Nhưng tôi cho rằng cái khó hơn nằm ở việc vận hành, sử dụng những công trình đã xây rồi. Bên cạnh nhiệm vụ duy tu, bảo dưỡng thiết chế đó, không để nó xuống cấp; thì còn phải nghĩ cách tổ chức nhiều hoạt động hấp dẫn mới “lôi kéo” được người dân đến nhà văn hóa và duy trì được hoạt động thường xuyên ở đó.

Đặt vấn đề “nhà văn hóa dùng chung” cho một cụm xã là rất khó, vì vốn phân bổ cho NTM được tính theo đơn vị hành chính, chưa nói đến những phức tạp trong vận hành?

Thế mới cần thiết kế những tiêu chí cụ thể và cơ chế phối hợp. Muốn không để những nhà văn hóa được xây lên rồi bỏ đó thì phải làm thôi!

Hoặc là mạnh dạn chuyển đổi công năng cho những công trình lâu nay vẫn cửa đóng then cài?

Đấy cũng là một hướng xử lý, nếu sự tồn tại của công trình đó thực sự là không cần thiết.

Xin cảm ơn ông!

CẨM HÀ thực hiện

;
.
.
.
.