Lấy lại vị thế cho gà Việt - Nông Thôn Việt

Lấy lại vị thế cho gà Việt

Thứ Bảy, 11/02/2017, 09:48 [GMT+7]

Trong bối cảnh hội nhập của ngành chăn nuôi, vị thế của những giống gà bản địa đang dần được khẳng định, bởi chất lượng và hiệu quả sản xuất. Tuy nhiên, ĐIỀU ĐÁNG LO NGẠI LÀ những nguồn gen quý này đang dần bị mai một DO công tác bảo tồn và lưu giữ không được chú trọng.

Ảnh: Nhật Tân.
Ảnh: Nhật Tân.

Trước thách thức tuyệt chủng

Gà Tiên Yên - loài bản địa đặc hữu, thịt đặc biệt thơm ngọt - từng có nguy cơ mất giống do lai tạp, năng suất thấp. Để phục hồi giống gà quý này, từ năm 2012, tỉnh Quảng Ninh đã triển khai dự án Ứng dụng khoa học và công nghệ xây dựng mô hình chăn nuôi sinh sản gà Tiên Yên theo quy mô công nghiệp và nuôi thương phẩm bán trang trại. Ông Nguyễn Văn Trọng, Phó Cục trưởng Cục Chăn nuôi, cho biết, không ít gen giống vật nuôi Việt Nam đã mất hoặc bị lai tạp do năng suất thấp, phát triển trong phạm vi hẹp ở một địa phương. Trong bối cảnh giống ngoại có năng suất cao được nhập về ngày càng nhiều, nếu không bảo tồn đúng cách, tình trạng mất gen gốc sẽ càng gia tăng. Ngoài cách nuôi giữ nguồn gen quý tại các trung tâm chuyên canh, cách bảo tồn ở chính địa phương có giống quý (bảo tồn tại chỗ) đã thể hiện hiệu quả qua trường hợp của gà Tiên Yên, gà ri Ninh Hòa. Việc lưu giữ giống gà Tiên Yên là một trong những thành công trong bảo tồn tại chỗ các gen quý của địa phương do kịp thời nhận thức được giá trị của chúng. Ngoài ra, sự phục hưng gà Tiên Yên có sự đóng góp nhiệt tình của doanh nghiệp, đặc biệt là Công ty CP chăn nuôi và nông - lâm nghiệp Phúc Long với việc nghiên cứu, ứng dụng sản xuất giống gà này bằng thụ tinh nhân tạo, giúp tăng 20 - 25% hiệu quả kinh tế do kiểm soát được các điều kiện ảnh hưởng đến sản lượng và chất lượng trứng, tỷ lệ ấp nở cao hơn, chi phí nuôi gà trống thấp hơn. Chính vì vậy mà từ chỗ là đối tượng cần được “cứu”, gà Tiên Yên trở thành “cần câu cơm” cho nhiều hộ dân tại vùng đất Quảng Ninh.

Câu chuyện gà ri Ninh Hòa (Khánh Hòa) cũng tương tự khi địa phương và doanh nghiệp nơi đây đã cố gắng lưu giữ và lai tạo trước nguy cơ bị thoái hóa và đe dọa mất nguồn giống do tập quán chăn nuôi lạc hậu. Ông Phạm Đình Phùng, Giám đốc Công ty Giống gia cầm Phùng Dầu Sơn, đơn vị đầu tư chọn lọc, phục tráng giống gà này để tìm lại dòng thuần chủng cho biết, cách bảo tồn chủ yếu là chọn lọc tự nhiên qua nhiều thế hệ để chọn những con có tính trạng tốt nhất. Năm 2015, gà ri Ninh Hòa đã được Nhà nước công nhận bộ giống tốt quốc gia. Hiện, giá bán gà ri Ninh Hòa cao hơn các dòng gà khác khoảng 10.000 đồng. Giống gà này đã có mặt ở tất cả các tỉnh, thành và đang xuất khẩu sang Campuchia, Lào.

Cấp bách bảo tồn

Là một đất nước có rất nhiều giống gà quý như Đông Tảo, 9 cựa, Tè, Tò, Hồ, H’Mông, Ri, Mía... thế nhưng, người dân Việt Nam không phải ai cũng có thể nuôi và được thưởng thức những giống gà quý này. Thậm chí, những giống gà quý còn được coi là món hàng xa xỉ chỉ dành cho người giàu. Trong cơn sốt của thị trường, nhiều người dân cắn răng bỏ ra rất nhiều tiền để mua các con giống gà quý được gắn mác “thuần chủng” nhưng chỉ sau một thời gian, không ít người phát hiện ra đó chỉ là những giống gà lai tạp. Theo các chuyên gia, chất lượng thịt, hương vị của gà được quyết định 80% bởi nguồn gen chứ không phải do thức ăn hay tập tính chăn nuôi. Vì thế, việc bảo tồn nguồn gen các giống gà quý là việc quan trọng, đã được nhà nước tập trung tiến hành từ năm 1990.

Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, thời gian qua, Nhà nước đã có các khung pháp lý về bảo tồn và khai thác sử dụng nguồn gen động thực vật tương đối đầy đủ. Tuy vậy, đối tượng nào được ưu tiên và cách sắp xếp như thế nào vẫn còn bỏ ngỏ. Khó khăn do nguồn giống nằm ở các vùng hẻo lánh, lại khá rải rác, nên không đủ kinh phí để thực hiện. Một rào cản nữa là sau khi phát hiện được nguồn gen thì thường thiếu kinh phí để bảo tồn và sau đó tiếp tục nghiên cứu kết luận liệu có thể xem đó là nguồn gen mới hay không. Ông Võ Văn Sự, Chi hội Động vật hoang dã (Hội Chăn nuôi Việt Nam) cho biết, nước ta có nhiều nguồn gen bản địa tốt như vịt trời, gà H’Mông, gà ác… Tuy nhiên, phần lớn các nguồn gen này vẫn được bảo tồn một cách “tự giác” tại nông thôn, đặc biệt là ở miền núi. Nhưng các quần thể vật nuôi này không được an toàn, dễ chết do bệnh tật, đói rét, lai tạp.

Từ năm 1990, thực hiện “Đề án Bảo tồn nguồn gen vật nuôi Việt Nam”, Viện Chăn nuôi đã tiến hành bảo tồn các giống, với hai hình thức: tại khu vực nông thôn và tại một trạm của viện. Tuy vậy, để bảo tồn tại các loại cơ sở kiểu này cần có nguồn kinh phí đảm bảo để không lỗ trong bối cảnh sắp tới nguồn vốn vẫn ở mức rất thấp. Năm 2013, Viện Chăn nuôi đã xây dựng được mạng lưới gồm 38 cơ sở/đơn vị có nguồn gen tham gia thực hiện, phối hợp với các tổ chức quốc tế như FAO, UNDP, NGO… làm công tác bảo tồn, lưu giữ nguồn gen vật nuôi của Việt Nam. Đồng thời xây dựng cơ sở vật chất giúp công tác bảo tồn, lưu giữ và tạo giống được đảm bảo an toàn hơn. Hệ thống chuồng trại của các trung tâm, trạm trại được xây dựng, cải tạo nâng cấp, mở rộng để nuôi giữ các nguồn gen có năng suất cao một cách ổn định với quy mô hợp lý trên các địa bàn khác nhau trong cả nước. Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã phê duyệt xây dựng Phòng Thí nghiệm trọng điểm Công nghệ tế bào động vật tại Viện Chăn nuôi với các hệ thống thiết bị máy móc hiện đại phục vụ công tác nghiên cứu đánh giá di truyền phân tử, tinh, phôi, AND... Theo đó, có 74 đối tượng nguồn gen được đưa vào danh sách cần được bảo tồn, lưu giữ. Trong số này đã có nhiều đối tượng nguồn gen được sử dụng có hiệu quả trong sản xuất và đưa ra phát triển nhân rộng như gà H’mông, gà Ác, gà Hồ… Ngoài việc bảo tồn, lưu giữ nguồn gen hiện có, công tác điều tra, tìm kiếm thu thập bổ sung nguồn gen cũng được thực hiện thông qua các đề tài dự án trong nước và quốc tế; như gà Liên Minh (Quảng Ngãi), gà Kiến (Bình Định)…

Viện trưởng Viện Chăn nuôi Nguyễn Thanh Sơn cho rằng, để phát huy thế mạnh của các giống vật nuôi bản địa, cần có những thông tin hướng dẫn người nuôi về chọn giống, quy trình chăn nuôi, khuyến khích các hộ nuôi theo phương pháp an toàn sinh học, bảo đảm chất lượng sản phẩm khi đưa ra thị trường. Nhà nước cần tiếp tục đầu tư và thực hiện chương trình quốc gia về bảo tồn, cải tiến và phát triển các giống vật nuôi bản địa, chú trọng các giống đang tiêu thụ tốt trên thị trường. Đối với các cơ sở, hộ sản xuất giống, cần làm tốt công tác chọn lọc, nhân giống, tránh thoái hóa; các ngành chức năng cần khuyến cáo người dân nên mua giống ở những cơ sở bảo đảm chất lượng để phát huy hiệu quả tốt nhất.

Theo một số chuyên gia trong ngành chăn nuôi, trong khi các giống vật nuôi khác như bò, lợn, gà lông trắng, tôm… đều phải sử dụng các giống cụ kỵ, ông bà, bố mẹ có nguồn gốc nhập ngoại và đi đâu cũng thấy bóng dáng của doanh nghiệp FDI thì con gà lông màu nội địa lại giành chiến thắng một cách áp đảo, từ con giống đến chăn nuôi. Mặt khác, nhờ thế mạnh văn hóa và sự nhạy bén của một số doanh nghiệp nội thức thời, sớm nhìn thấy tương lai của thị trường nên con gà lông màu đã có được chỗ đứng vững chắc như ngày hôm nay. Đúng là điểm mạnh văn hóa đồng thời là hạn chế của dân Việt ta hiện nay là thói quen ăn gà lông. Chính vì vậy, ngay lúc này ngành chăn nuôi cần có đánh giá, xác định lại vai trò, vị thế của các giống gia cầm có thế mạnh bản địa, bởi chiến thắng ở phân khúc gà lông màu chứng minh doanh nghiệp trong nước không quá yếu như nhiều người nghĩ. Theo đó, những giống gà Việt Nam nào có chất lượng tốt, có triển vọng để lai tạo phát triển thành sản phẩm hàng hóa thì nên có chủ trương hỗ trợ nghiên cứu cải tạo, chuyên sâu như gà Mía, gà Nòi, gà Ri, gà Hồ, gà Đông Tảo… Sản phẩm nào có nguồn gen quý hiếm, cần bảo tồn nên khuyến khích định hướng phát triển thành vật nuôi đặc sản, từ đó tạo ra sự khác biệt, phát triển bền vững và giữ lợi thế cạnh tranh vững chắc khi hội nhập.

Ông Hoàng Thanh Vân, Cục trưởng Cục Chăn nuôi chia sẻ, Nhà nước cần xây dựng chiến lược bảo tồn và khai thác nguồn gen động vật, thực vật và vi sinh vật nói chung và nguồn gen vật nuôi nói riêng. Đồng thời, tăng cường nguồn kinh phí hàng năm cho công tác bảo tồn gen cây trồng, vật nuôi. Có kế hoạch đào tạo cán bộ nghiên cứu chuyên sâu về công tác lưu trữ và bảo tồn nguồn gen; từng bước đưa nội dung khai thác, phát triển nguồn gen vào chương trình khuyến nông quốc gia. Có như vậy, công tác bảo tồn và khai thác nguồn gen mới mang lại hiệu quả về kinh tế lớn hơn nhằm góp phần an sinh xã hội đất nước.

Tổng thư ký Hiệp hội Chăn nuôi gia cầm Việt Nam Phan Văn Lục cho rằng gà thả vườn chăn nuôi theo hướng hữu cơ ở các nước có giá trị lên tới hơn 10 USD/kg. Đây cũng là hướng đi mà các doanh nghiệp chăn nuôi gia cầm đang hướng tới. Hơn nữa, Việt Nam có nhiều giống gà rất ngon và chỉ ở Việt Nam mới có, những giống gà này có thể xuất khẩu hướng tới một số lượng lớn kiều bào Việt Nam đang sinh sống ở nước ngoài.

Phong Lan

 

;
.
.
.