Chống lãng phí - Nông Thôn Việt

Chống lãng phí

Thứ Bảy, 11/02/2017, 09:44 [GMT+7]

 

TS Nguyễn Sĩ Dũng
TS Nguyễn Sĩ Dũng

Chống tham nhũng và chống lãng phí là những nhiệm vụ được Đảng và Nhà nước ta coi trọng hàng đầu.

Tham nhũng là một vấn đề rất lớn. Và chúng ta không thể không tập trung xử lý. Tuy nhiên, nhiều người cho rằng so với lãng phí, tham nhũng chỉ là chuyện “con mèo tha miếng mỡ” trong tương quan với chuyện “con hổ tha cả con lợn”. Lãng phí mới chính là nguyên nhân làm thất thoát vô tận tiền của, tài nguyên thiên nhiên, nguồn lực con người và cơ hội của đất nước. Chính vì vậy, bên cạnh những giải pháp để chống tham nhũng, những giải pháp hữu hiệu để chống lãng phí là rất quan trọng.

Lãng phí xảy ra do nhiều nguyên nhân. Trong đó có những nguyên nhân khó xử lý được bằng pháp luật. Ví dụ, thói quen “nước đến chân mới nhảy”, “mất bò mới lo làm chuồng” v.v. thường gây ra những tổn thất và mất mát lớn đến ngoài mức tưởng tượng. Cũng tương tự như vậy, tâm lý “con gà tức nhau tiếng gáy”, đã đãi khách thì phải thật đàng hoàng… chẳng hạn, cũng gây ra rất nhiều tốn kém. Những thứ như trên thường được “di truyền” qua văn hóa và lối sống. Giải pháp quan trọng nhất ở đây là giáo dục và truyền thông. Đây là những công việc phải tiến hành liên tục và mất rất nhiều thời gian.

Có cả những nguyên nhân nằm ở khâu thiết kế hệ thống. Ở nước ta, nền tảng bầu cử (hay nền tảng quyền lực) là của địa phương. Tất cả các vị đại biểu Quốc hội đều phải ứng cử ở các tỉnh và trở thành đại biểu của các tỉnh. Hay một ví dụ khác, trong số 1.500 đại biểu dự Đại hội Đảng vừa qua có bao nhiêu đại biểu là của các tỉnh, bao nhiêu đại biểu là của Trung ương? Có lẽ, sẽ không ít hơn 4/5 số đại biểu dự Đại hội Đảng sẽ là của các tỉnh. Với một nền tảng quyền lực như vậy, thì việc phân bổ các nguồn lực phân tán cho 63 tỉnh thành là một hệ quả tất nhiên, đặc biệt là trong trường hợp quyền lực chính trị thì nằm trong tay các địa phương, nhưng quyền lực tài chính thì chủ yếu lại nằm trong tay Trung ương. Tỉnh nào rồi cũng sẽ có sân bay, cảng biển, trường đại học, quảng trường hoành tráng... Mà như vậy thì lãng phí sẽ lớn đến vô cùng. Tuy nhiên, nguyên nhân này sẽ khó được khắc phục nếu một nền tảng bầu cử nhằm tạo ra cơ chế đại diện mạnh mẽ cho quốc gia không sớm được hình thành. Đồng thời,  phân quyền tài chính cho các tỉnh cũng rất quan trọng. Hãy để các ưu tiên của địa phương cho các địa phương quyết định! Hiến pháp năm 2013 đã tạo nền tảng hết sức cơ bản cho việc phân quyền như vậy. Rất tiếc, Luật tổ chức Chính quyền địa phương có vẻ đã không theo kịp Hiến pháp.

Sự trùng lắp và chồng chéo chức năng, nhiệm vụ giữa các thiết chế trong thể chế của chúng ta cũng gây ra những lãng phí vô cũng to lớn, đặc biệt là sự lãng phí về thời gian, nhân lực và cơ hội. Phân định rạch ròi chức năng, nhiệm vụ giữa Đảng với Nhà nước, giữa Trung ương với địa phương, giữa Đảng, Nhà nước với các tổ chức thuộc xã hội là cải cách mà chúng ta phải nhanh chóng tiến hành, càng trì hoãn thì lãng phí chỉ càng xảy ra nghiêm trọng hơn.

 Sự hạn chế về khả năng vận hành cơ chế trách nhiệm đối với các hành vi ở tầm xác lập ưu tiên và hoạch định chính sách cũng là một nguyên nhân quan trọng ở đây. Bởi vì rằng nếu chúng ta chỉ áp đặt được chế độ trách nhiệm cho những người xây dựng các nhà máy đường, mà lại lúng túng trong việc áp đặt chế độ trách nhiệm cho những người đề ra chương trình một triệu tấn đường, thì những lãng phí khủng kiếp vẫn còn đó. Chế độ trách nhiệm đối với việc xác lập ưu tiên và hoạch định chính sách là chế độ trách nhiệm chính trị. Trong mô hình một đảng, việc xác lập chế độ trách nhiệm chính trị là khó khăn hơn. Chính vì vậy, chúng ta cần có những cải cách thể chế để chế độ trách nhiệm này được xác lập thông qua hoạt động của Quốc hội và Hội đồng nhân dân. Quan trọng nhất ở đây là cải tiến quy trình, thủ tục để việc bỏ phiếu bất tín nhiệm có thể được tiến hành một cách thuận lợi theo ý chí của các vị dân biểu.

Chủ nghĩa hình thức cũng là một trong những nguyên nhân gây ra lãng phí rất lớn. Các phong trào không dựa trên động lực thật của cuộc sống, các khóa học giảng giải những điều ít thiết thực cho công việc hàng ngày, những cuộc hội họp có cũng được, mà không có cũng chẳng sao... là muôn vàn biểu hiện của chủ nghĩa hình thức. Nếu không có các hoạt động như vậy mà đời sống, công việc vẫn diễn ra bình thường, thì chúng ta nên bỏ bớt chúng đi.

Cuối cùng, ở tầm khái niệm, để chống lãng phí, xác lập cho đúng ưu tiên là quan trọng nhất. Ưu tiên của quốc gia phải do Trung ương xác lập; ưu tiên của địa phương phải do địa phương xác lập. Ngân sách và các nguồn lực khác của đất nước phải được phân bổ nghiêm ngặt theo thứ tự của các ưu tiên thì chúng ta mới chống được lãng phí.

TS Nguyễn Sĩ Dũng

;
.
.
.