Tầm nhìn cho cải cách - Nông Thôn Việt

Tầm nhìn cho cải cách

Thứ Sáu, 07/07/2017, 15:17 [GMT+7]

Ý tưởng chính sách của Bộ trưởng Bộ Giáo dục- Đào tạo về việc bỏ chế độ biên chế đối với ngành giáo dục đang tạo ra một cuộc tranh luận hết sức sôi nổi. Ý kiến đồng tình và phản đối đều có đầy đủ cả. Như cựu Thủ tướng Anh Tony Blair từng nói, khi sang tư vấn cho Việt Nam: “Một cải cách được tất cả mọi người ủng hộ chỉ có nghĩa là bạn chẳng cải cách một cái gì hết cả!”. 

dc
Dùng lương để thu hút người tài chưa phải là một mối đe dọa của trường tư đối với trường công.

Ý tưởng chính sách của Bộ trưởng đang bị khá nhiều người phản đối, vì vậy chắc chắn đây là một cải cách! Điều dễ nhận thấy nhất là với cải cách này, tình trạng ù lì, bình chân như vại, tình trạng không chịu phấn đấu, không chịu vươn lên sẽ được khắc phục. Cơ chế thị trường, đặc biệt là cơ chế cạnh tranh sẽ được xác lập cho ngành giáo dục. Nếu sự độc quyền của hiệu trưởng các trường có thể bị kiểm soát bằng một cách nào đó, thì đây quả thực là một ý tưởng cải cách rất đáng được quan tâm.

Tuy nhiên, về nguyên tắc, lĩnh vực tư thu hút người tài bằng lương, lĩnh vực công thu hút người tài bằng biên chế; lĩnh vực tư níu giữ nhân lực của mình bằng lương, lĩnh vực công níu giữ nhân lực của mình bằng biên chế.

Vấn đề là do những hạn chế về chính sách tài khóa, lĩnh vực công không bao giờ trả lương cho nhân lực của mình cao như lĩnh vực tư được. Bù lại, lĩnh vực công lại có thể bảo đảm sự ổn định cho nguồn nhân lực của mình bằng biên chế.

Chính vì vậy, xóa bỏ biên chế của các trường công sẽ làm cho các trường này kém hấp dẫn hơn so với trường tư. Sự chảy máu chất xám từ trường công sang trường tư là điều sớm muộn gì cũng sẽ xảy ra.

Trong lúc đó, muốn bảo đảm công bằng xã hội, muốn tạo cơ hội bình đẳng cho mọi công dân, thì hệ thống trường công (cũng như hệ thống bệnh viện công) là bắt buộc phải có. Hệ thống này sẽ vận hành ra sao, nếu những người tài sẽ tìm cách rời bỏ nó?!

Công bằng mà nói, việc chảy máu chất xám có thể chưa xảy ra ngay vì các lý do sau đây:

Một là, ở nhiều trường công, lương thấp, nhưng thu nhập chưa chắc đã thấp. Tiền dạy thêm, tiền hướng dẫn nghiên cứu khoa học, tiền quà cáp của học sinh, sinh viên… là những nguồn thu nhập không dễ kiểm chứng, nhưng có thể là không hề nhỏ. Sức hấp dẫn rất lớn của các trường công danh tiếng có vẻ như đang thuyết phục chúng ta về dự đoán này.

Nếu việc chống tham nhũng trong lĩnh vực giáo dục tiếp tục gặp khó khăn, thì xu hướng chạy vào trường công vì ở đó có thu nhập cao hơn có thể vẫn là chủ đạo. Nhưng nếu trong tương lai chúng ta chống tham nhũng có hiệu quả, thì mọi chuyện sẽ khác.

Hai là, hệ thống trường tư ở ta còn tương đối kém phát triển. Các trường tư có danh tiếng nói chung chưa nhiều. Ngược lại, nhiều trường tư, đặc biệt là các trường cao đẳng và đại học, có chất lượng còn tương đối thấp nên khả năng thu hút học sinh cũng rất hạn chế. Mà khả năng thu hút học sinh hạn chế, thì khả năng trả lương tử tế cho giáo viên cũng hạn chế.

Như vậy, dùng lương để thu hút người tài chưa phải là một mối đe dọa của trường tư đối với trường công. Tuy nhiên, xu thế này có thể thay đổi trong tương lai, khi số trường tư có chất lượng cao đang xuất hiện ngày một nhiều hơn. Thực ra, hiện nay, số trường tư chất lượng cao cũng đã xuất hiện như Trường phổ thông Lương Thế Vinh, Marie Curie…, các trường đại học như RMIT, FPT, Fulbright…

Những điều nói trên, quả thực, đang làm cho mối quan hệ giữa trường công với trường tư ở ta rất khác với hầu hết các nước trên thế giới. Tuy nhiên, chúng ta đang hội nhập với thế giới và đang tích cực chống tham nhũng, chuẩn mực của thế giới không sớm thì muộn sẽ được xác lập trên đất nước ta. Chính vì vậy, thúc đẩy cải cách ở đây, cũng cần phải có một tầm nhìn.

TS Nguyễn Sĩ Dũng 

;
.
.
.
.