Nét đẹp truyền thống ngày 'Tết thầy' và quan niệm về người thầy hiện đại - Nông Thôn Việt

Nét đẹp truyền thống ngày 'Tết thầy' và quan niệm về người thầy hiện đại

Thứ Hai, 19/02/2018, 08:51 [GMT+7]

“Mùng 1 tết cha, mùng 2 tết mẹ, mùng 3 tết thầy" là câu thành ngữ phản ánh nét văn hóa đẹp của dân tộc Việt Nam trong ngày tết cổ truyền: hướng về cội nguồn, “tôn sư trọng đạo” với tấm lòng thành kính. Tuy nhiên, thời đại biến chuyển, hình ảnh người thầy có nhiều khác xưa. Vậy quan niệm của con người hiện nay về hình ảnh người thầy như thế nào và có khác xưa ?

Ảnh minh họa. Nguồn: TTXVN
Ảnh minh họa. Nguồn: TTXVN
Nét văn hóa đẹp của người Việt
 
Theo TTXVN, với người Việt mùng 3 Tết thường là ngày dành riêng để đi Tết thầy giáo. Ngày xưa, tuy chế độ thi cử rất nghiêm ngặt với ba kỳ thi hương, thi hội, thi đình, song lại rất ít giáo chức, rất ít trường công, hầu hết là các lớp tư. Có thể thầy mở lớp dạy học tại nhà, cũng có thể một gia đình khá giả mời thầy tới nhà, nuôi thầy dạy con ăn học, xóm làng xung quanh gửi con đến thụ giáo, không phải nộp học phí, chỉ ngày lễ tết, cha mẹ học trò mới tới cám ơn thầy, lễ tết tùy tâm, tùy cảnh. Giàu có thì thúng gạo nếp, con gà, bộ quần áo..., nghèo thì cơi trầu, be rượu cũng là quý. Vật chất tuy không nhiều nhưng sự trọng thị, tri ân thì thật là cung kính.
 
Thầy ở đây cũng không bó hẹp trong phạm vi thầy giáo dạy chữ mà cả những người thầy dạy nghề như nghề mộc, nghề may, nghề bốc thuốc..., thầy dạy các bộ môn nghệ thuật như đàn, hát, vẽ, múa... Vào ngày này, các trò dù ở độ tuổi nào, địa vị ra sao, đều cố gắng tụ tập ở nhà trưởng tràng, cùng các bạn đồng môn tới thăm hỏi và chúc Tết thầy cô cùng gia đình. Đây vừa là dịp thăm hỏi, tỏ lòng biết ơn thầy cô đã dạy dỗ, vừa là thời điểm để bạn bè có cơ hội gặp gỡ, giao lưu và chúc nhau gặp nhiều điều may trong những ngày Tết đến, xuân về.
 
Lễ vật mang theo để dâng kính thầy cô khi xưa không nặng về vật chất. Không phân biệt chức vụ, vị trí xã hội, lũ học trò cứ tự phục vụ bánh kẹo, rồi ngồi quây quần tâm sự, nghe thầy cô hỏi chuyện và thông báo cho thầy cô về công việc, gia đình năm qua cũng như những dự định sắp tới… Mùng 3 Tết thầy trôi qua trong bầu không khí đầm ấm tình thầy trò như vậy và nó đã trở thành nét đẹp truyền thống không thay đổi trong tâm thức của những học trò năm xưa...
 
Chính vì vậy mà cha ông ta vẫn truyền nhau: “Một chữ cũng là thầy, nửa chữ cũng là thầy” hay “tiên học lễ, hậu học văn”. Trong nền giáo dục phong kiến chịu nhiều ảnh hưởng của Nho giáo, người thầy theo tư tưởng của Khổng Tử phải hội tụ đầy đủ phẩm chất vị thế của bốn đối tượng tốt trong xã hội: người tốt, công dân tốt, quan tốt và vua tốt (Luận ngữ).
 
Người thầy không chỉ say mê, tận tụy với nghề mà còn có tầm ảnh hưởng trong xã hội, có cống hiến cho dân tộc. Người thầy phải đứng hạng cao nhất về đạo đức và tri thức, thầy phải có hành động, lời nói, và cách hành xử cuộc sống chuẩn mực để trò xem thầy như kiểu mẫu để sống.
 
Người thầy còn là tấm gương của ý chí tự cường, tinh thần dân tộc. Rõ ràng làm thầy thiên hạ và được thiên hạ tôn làm thầy là chuyện không hề dễ dàng. Bởi thế Khổng Tử cũng khẳng định: muốn làm thầy, phải chính danh thầy trước đã. Ý nghĩa của chữ “thầy” trong phong tục tết thầy là như thế với tất cả sự trân trọng và ngưỡng mộ của người học trò.
 
Và quan niệm về người thầy hiện đại
 
Kể từ khi Nhà nước lấy ngày 20.11 hằng năm là ngày Hiến chương các nhà giáo, thì ngày mùng 3 Tết thầy dường như đã chuyển dần sang ngày này.
 
Và theo quan điểm của nhiều người, “Tết thầy” ngày nay đã có nhiều thay đổi, có vẻ như nó đã bị thương mại hóa. Tuy nhiên, đó cũng chỉ là cá biệt. Bởi đa số học trò đến “Tết thầy” vẫn với cả tấm lòng, ý nghĩ tốt đẹp, trân trọng và biết ơn.
 
Theo Dân trí, trong xã hội hiện đại, người thầy không còn là nguồn tri thức độc tôn nữa, người học có thể lựa chọn nhiều kênh thông tin để tiếp nhận tri thức. Người thầy không còn là truyền đạt thông tin một chiều mà còn tham gia vào quá trình nhận thức và hình thành nhân cách người học.
 
Xét về khía cạnh nhận thức, người thầy có thể được thay thế bằng các vai trò người lãnh đạo, người hướng dẫn, người quản lý, người tổ chức, người tư vấn...
 
Xét về khía cạnh nhân cách, người giáo viên vẫn luôn là người kỹ sư tâm hồn, người gieo hạt giống hay người “chuyển giao ngọn đuốc của nền văn minh”...
 
Để đáp ứng cho chương trình THPT mới, Bộ GD&ĐT cũng đặt ra rất nhiều những tiêu chí chuẩn năng lực của người giáo viên. Học sinh, phụ huynh và cả xã hội cũng đặt ra những quy chuẩn khắt khe đối với người giáo viên.
 
Với nhiều giáo viên đó là sự ràng buộc, là áp lực vô hình, người giáo viên liệu có thể toàn tài và vĩ đại đến như vậy. Với nhiều giáo viên thì đó lại là cơ hội để thay đổi tích cực từng ngày. Bởi vì trong thời đại công nghệ, nếu ta đứng yên thì đã là một sự tụt hậu.
 
Khi đòi hỏi quá nhiều ở năng lực người học, thì bản thân người dạy cũng phải tự bồi dưỡng, tự nâng cao và mở rộng năng lực của bản thân. Đó là cách để xã hội trân trọng hơn giá trị người thầy.
 
Người ta vẫn nói trong xã hội công nghệ thông tin con người có thể nói chuyện với nhau dễ dàng hơn nhưng khoảng cách tình cảm giữa người với người cũng xa dần.
 
Cho dù có rất nhiều giá trị vật chất và các mối quan hệ chi phối nhiều đến tình cảm thầy trò thì ơn nghĩa thầy trò vẫn thế. Người thầy vẫn mãi là “cây táo yêu thương” - sẵn sàng cho đi bóng mát, cho đi quả ngọt, những tán cây làm nhà...
 
Người thầy luôn sẵn sàng trao đi mà không mảy may đòi hỏi nhận lại hay oán trách thở than, người thầy không theo ta cả cuộc đời nhưng luôn là hình bóng trong mỗi bước đường đời. Người thầy vẫn ở đó trong ký ức của mỗi chúng ta vẫn mãi gắn bó với trường lớp, phấn trắng bảng đen còn mỗi thế hệ học trò lại có cơ hội sải chân trên mọi miền Tổ quốc.
 
Với tinh thần “tôn sư trọng đạo,” người Việt luôn quan niệm “Nhất tự vi sư, bán tự vi sư” (một chữ là thầy, nửa chữ cũng là thầy) và người Việt cũng thường nhắc nhau “Không thầy đố mày làm nên” để nói về công lao dạy dỗ của các thầy, cô giáo trong cuộc đời mỗi con người.
 
Chính vì vậy mà trong thời hiện đại “Tết thầy” cũng trở nên “đặc biệt.” “Đặc biệt” là thay vì trực tiếp đến chúc Tết thầy cô giáo, học sinh gửi lời chúc thầy cô qua điện thoại hay qua Facebook.
 
Nhưng dù chúc qua facebook, tin nhắn điện thoại hay đến trực tiếp thì vẫn đáng trân trọng vì đó là tình cảm chân thành của các em học sinh. Học trò thời nay rất thoải mái, tự nhiên, gần gũi khi thể hiện tình cảm với thầy cô trong suốt năm học.
 
Và các thầy, cô giáo dù xưa hay nay vẫn vậy, với những người thầy chân chính, món quà không tỷ lệ thuận với tấm lòng của học trò đối với thầy. Dù theo thời gian hình thức Tết thầy xưa và nay đã ít nhiều thay đổi. Nếu ngày xưa trò đến thăm thầy với gói trà, lạng mứt... thì ngày nay món quà Tết thầy đã phong phú và đa dạng hơn, song bản chất tốt đẹp của việc Tết thầy vẫn không thay đổi vì luôn thể hiện tấm lòng, tình cảm và sự biết ơn của trò đối với thầy, cô giáo.
 
Theo GS.TS Nguyễn Minh Thuyết (nguyên đại biểu Quốc hội khóa XI, nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa, Giáo dục, Thanh niên, Thiếu niên và Nhi đồng Quốc hội): Để tồn tại đến ngày nay, thì nó phải có cái nguyên cớ, và cái nguyên cớ ấy chính là sức mạnh nội sinh của dân tộc, đó là sức mạnh của văn hóa dân tộc, tôi rất mong các bạn trẻ sẽ giữ mãi những truyền thống đẹp của dân tộc, nhiều cái có thể phai nhạt đi, mất đi nhưng những truyền thống quý báu nhất của dân tộc thì không bao giờ cho phép được mất đi.
 
Cẩm Vân (theo TTXVN, Dân Trí)
 
 
;
.
.
.
.