Cây làm giàu trên vùng đất miền núi Việt Nam - Nông Thôn Việt

Cây làm giàu trên vùng đất miền núi Việt Nam

Thứ Tư, 25/09/2019, 15:44 [GMT+7]

Việt Nam có diện tích đất miền núi rộng lớn, trong đó đất lâm nghiệp là 14.908.427ha, có thể kết hợp phát triển được cây dược liệu. Nguồn tài nguyên dược liệu của Việt Nam lại rất phong phú và đa dạng với trên 5.000 loài cây thuốc – một nguồn tài nguyên vô giá để nghiên cứu, phát triển các sản phẩm từ dược liệu phục vụ công tác chăm sóc sức khỏe con người và phát triển kinh tế - xã hội.

Theo tổ chức Y tế thế giới, 80% dân số ở các nước đang phát triển sử dụng y học cổ truyền và thuốc từ thảo dược để chăm sóc, bảo vệ sức khỏe ban đầu. Doanh thu hàng năm của thuốc từ dược liệu trên toàn thế giới đạt khoảng 80 tỷ USD và nhu cầu về dược liệu, thuốc từ dược liệu có xu hướng ngày càng tăng.

Ở nước ta, cộng đồng các dân tộc anh em sinh sống trên các vùng Tây Bắc, Tây Nguyên, Bắc Trung Bộ và Nam Trung Bộ có nhiều kinh nghiệm nuôi trồng và sử dụng các loại cây, con làm thuốc. Nhiều loài cây thuốc ở Việt Nam có giá trị như Sâm ngọc linh, Đẳng sâm, Hà thủ ô đỏ, Ba kích, Ngũ gia bì, Ngũ vị tử, Sa nhân, Nấm lim xanh, Thiên niên kiện, Thổ phục linh, Cam thảo, Hoàng đằng, Lan kim tuyến, Chè hoa vàng...

Tuy nhiên, các số liệu của ngành y tế cho thấy nhu cầu sử dụng dược liệu tại Việt Nam hàng năm khoảng 60.000 - 80.000 tấn nhưng đang phải nhập khẩu khoảng 80% về số lượng, chủng loại sử dụng, chiếm khoảng 90% tổng giá trị. Như vậy, việc trồng và thu hái trong nước chỉ chiếm khoảng 20% danh mục dược liệu, và chủ yếu là loại giá rẻ nên chỉ chiếm khoảng 10% tổng giá trị.

Trong nhiều năm qua, để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, một số loài cây dược liệu đã được quan tâm đầu tư phát triển, tạo nguyên liệu làm thuốc. Thực tế cho thấy, trên cùng một diện tích, trồng cây dược liệu có giá trị cao hơn khoảng 3 - 5 lần so với một số cây trồng khác như ngô, khoai, sắn, keo lai, bạch đàn, một số cây ăn quả…

Trong nhiều năm qua, để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, một số loài cây dược liệu đã được quan tâm đầu tư phát triển, tạo nguyên liệu làm thuốc.
Trong nhiều năm qua, để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, một số loài cây dược liệu đã được quan tâm đầu tư phát triển, tạo nguyên liệu làm thuốc.

Đa số cây dược liệu ưa bóng râm, vì vậy có thể trồng xen dưới tán rừng nguyên sinh (như Sâm ngọc linh, Ba kích, Thảo quả, các loài nấm...) hay dưới tán rừng trồng cây lâu năm, có thể tạo ra giá trị kinh tế cao, tạo nhiều công ăn việc làm cho lao động miền núi, lúc thu hoạch vận chuyển nhẹ, giảm chi phí sản xuất. Hiện nay, bình quân 1kg Sâm ngọc linh được trồng 4 - 6 năm tại Kon Tum có giá bán trên dưới 150 triệu đồng, Chè hoa vàng ở Tam Đảo - Vĩnh Phúc bán với giá khoảng trên 10 triệu đồng/kg hoa khô.

Vừa qua, công tác nghiên cứu, ứng dụng khoa học công nghệ, công tác quản lý, bảo tồn và phát triển dược liệu đã được một số cơ quan khoa học như Viện Dược liệu - Bộ Y tế quan tâm. Một số doanh nghiệp như tập đoàn Vingroup, TH đã đầu tư phát triển cây dược liệu ở tỉnh Lâm Đồng, Kon Tum... Việc nghiên cứu các sản phẩm nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường cũng được một số doanh nghiệp sản xuất, như Hoạt huyết dưỡng não từ Cao đinh lăng và Cao bạch quả, Boganic từ Actiso, Ampelop từ Chè dây của Công ty Traphaco, Diabetna từ Dây thìa canh của Công ty Nam Dược...

Dù vậy, diện tích phát triển cây dược liệu của cả nước còn rất thấp so với quỹ đất hiện có. Đội ngũ cán bộ làm công tác nghiên cứu khoa học, công nghệ còn hạn chế, nguồn lực và khả năng ứng dụng khoa học công nghệ trong phát triển dược liệu chưa cao. Năng suất, sản lượng cây dược liệu thấp lại thiếu quy hoạch tập trung. Công tác nghiên cứu phát triển sản phẩm từ dược liệu quy mô còn nhỏ, chưa đa dạng, chưa mở rộng được thị trường trong và ngoài nước... Nhìn chung việc nuôi, trồng, phát triển và chế biến dược liệu còn manh mún, phân tán, chưa tương xứng với tiềm năng đất đai, khí hậu... của đất nước, nhất là khu vực miền núi.

Nguyên nhân hạn chế trên đây trước hết là do nhận thức về tiềm năng, lợi thế về dược liệu của các cấp, các ngành chưa đầy đủ, sâu sắc. Nhà nước chậm có cơ chế, chính sách thỏa đáng để khuyến khích các doanh nghiệp trong và ngoài nước đầu tư sản xuất, chế biến và tiêu thụ dược liệu, chậm quy hoạch và khuyến khích nông dân miền núi tích cực phát triển cây dược liệu...

Để người dân miền núi Việt Nam từng bước làm giàu được từ phát triển cây dược liệu, xin có một số đề xuất, kiến nghị như sau:

1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền, phổ biến phát triển ngành dược liệu

Trên cơ sở các văn bản của Đảng và Nhà nước như: Chỉ thị về phát triển nền Đông y Việt Nam và Hội Đông y Việt Nam, Quyết định phê duyệt “Quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu Việt Nam đến năm 2020 và định hướng đến năm 2030”, Luật Dược năm 2016, Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương (Khóa XII) về “Tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe của nhân dân trong tình hình mới”, Nghị định của Chính phủ về “Cơ chế, chính sách khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn”... các cơ quan truyền thông cần tăng cường phổ biến rộng rãi nội dung các văn bản đến các cấp, các ngành, các tầng lớp nhân dân, nhằm tạo sự chuyển biến sâu sắc về nhận thức trong nuôi trồng, khai thác, chế biến nhằm phát huy tiềm năng, thế mạnh ngành dược liệu Việt Nam.

2. Chính phủ tăng cường công tác quản lý nhà nước về dược liệu

Chính phủ cần tổ chức triển khai thực hiện có hiệu quả các chủ trương của Đảng, pháp luật của Nhà nước bằng việc chỉ đạo, điều hành cụ thể hóa thành chính sách, chương trình, kế hoạch, công tác quy hoạch dược liệu, cân đối nguồn nhân lực đầu tư phát triển dược liệu, đầu tư nghiên cứu khoa học công nghệ, đặc biệt là công nghệ sinh học, công nghệ chế biến.

Về phân cấp quản lý, công tác phát triển dược liệu nên phân công cho ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn, vì ngành này có nhiều kinh nghiệm trong chỉ đạo, quản lý, phát triển nguồn nguyên liệu. Công tác quản lý chế biến và kiểm soát chất lượng vẫn giao cho ngành y tế là cơ quan quản lý nhà nước về y dược. Chính phủ tiếp tục chỉ đạo quyết liệt cải cách thủ tục hành chính, cải thiện môi trường đầu tư để doanh nghiệp, nhất là những doanh nghiệp đầu tư công nghệ chế biến sâu và người dân yên tâm phát triển, chế biến, tổ chức thị trường dược liệu...

3. Chính quyền các cấp tổ chức chỉ đạo, điều hành phát triển mạnh mẽ cây dược liệu

Trên cơ sở quy hoạch và các chính sách của Chính phủ đã phê duyệt, ban hành, chính quyền các cấp (tỉnh, huyện, xã...) chỉ đạo điều tra, khảo sát cây dược liệu, xác định nhóm cây dược liệu phù hợp, phân loại các loại rừng có thể phát triển được cây dược liệu, điều hành tốt công tác khuyến nông để các hộ nông dân đầu tư phát triển cây dược liệu gắn với quản lý chặt chẽ rừng nguyên sinh, rừng đặc dụng, rừng phòng hộ và bảo vệ môi trường.

4. Phát huy vài trò của MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội trong sản xuất cây dược liệu

MTTQ Việt Nam và các tổ chức chính trị - xã hội phải tiếp tục đổi mới phương thức hoạt động, hướng về cơ sở, tích cực tuyên truyền, vận động đông đảo đoàn viên, hội viên, đặc biệt là đồng bào các dân tộc thiểu số ở miền núi, vùng sâu, vùng xa phát triển cây dược liệu để làm giàu chính đáng gắn với thực hiện chương trình Mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới trong thời gian tới

NGUYỄN THẾ TRUNG

UV HĐLL Trung Ương

;
.
.
.
.