Cần tập trung nâng giá trị nông sản, chú trọng thị trường nội địa - Nông Thôn Việt

Cần tập trung nâng giá trị nông sản, chú trọng thị trường nội địa

Thứ Năm, 02/07/2020, 09:40 [GMT+7]

Sau đại dịch Covid-19, vấn đề không khó để nhận ra là chúng ta không thể nào tiếp tục tình trạng xuất khẩu thô, mà phải chuyển đổi trạng thái, thích ứng với thị trường xuất khẩu, thích ứng với những thiên tai, dịch bệnh… Yếu tố then chốt là phải nâng giá trị và mở rộng thị trường cho nông sản. Câu hỏi đặt ra là: Các doanh nghiệp sẽ phải tập trung giải quyết những vấn đề gì?

 

Hình minh họa
Hình minh họa.

ÔNG NGUYỄN QUỐC TOẢN - Cục trưởng Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản (Bộ NN&PTNT)

Thời gian qua, nhờ tiến hành tái cơ cấu đồng bộ, chuyển dịch vào các ngành trọng tâm như chế biến và tổ chức lại thị trường, ngành nông nghiệp đã tạo ra kết quả ban đầu khá phấn khởi với kết quả xuất khẩu cán đích 41 tỷ USD năm 2019, đứng thứ 2 ASEAN và thứ 15 thế giới về xuất khẩu nông sản. Bên cạnh đó, Việt Nam hiện đã nằm trong khu vực thị trường đa tầng lớp, đã và đang ký 16 FTA, năm ngoái cũng đã ký hiệp định CPTPP với 11 nước, ký FTA Việt Nam - EU. Trên cơ sở đó, nếu chúng ta quan tâm đúng mức đến hàng rào kỹ thuật, cải tiến kỹ thuật, chất lượng để có thể tận dụng cơ hội một cách có hiệu quả, thì nền kinh tế nói chung và ngành nông nghiệp nói riêng sẽ có những cú hích nhất định.

Tuy nhiên, điều chúng ta cần chính là sự bền vững, bởi khi ngành nông nghiệp Việt Nam đã hội nhập sâu thì mọi sự thay đổi của thị trường đều sẽ tác động trực tiếp đến doanh nghiệp trong ngành. Như với dịch Covid-19, cho dù đến nay chúng ta đã khống chế thành công dịch bệnh thì vẫn bị ảnh hưởng từ các quốc gia chưa khắc phục được. Theo cơ cấu thị trường hiện nay thì Trung Quốc đang là thị trường xuất khẩu lớn nhất với tỷ trọng khoảng 25%, Hoa Kỳ đứng thứ hai với 24%, châu Âu khoảng 12%... Đây là những trục kinh tế lớn, nhưng dịch Covid-19 đã khiến chuỗi cung ứng đến các quốc gia khu vực này bị ảnh hưởng nặng nề.

Trong bối cảnh đó, tôi cho rằng chúng ta cần quan tâm làm thế nào để tận dụng thị trường nội địa với dân số gần 100 triệu dân. Đây chính là thị trường đầy tiềm năng, vì vậy Nhà nước cần có những chính sách mới, không chỉ tập trung vào xuất khẩu mà còn phải tận dụng thị trường nội địa. Ngay cả những đất nước phát triển, họ cũng coi thị trường nội địa là thị trường quan trọng. Lưu ý rằng dù xuất khẩu hay tiêu thụ nội địa thì cũng cần nâng giá trị sản phẩm, bằng cách nâng cao chất lượng nông sản, đầu tư nghiêm túc cho ngành chế biến nông sản.

Từ đầu năm 2019, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn đã có kế hoạch tái cơ cấu lại 13 sản phẩm, với quy định cụ thể, ngành nào, sản phẩm nào là chủ lực, gắn bó công nghiệp chế biến với công nghiệp phụ trợ. Bên cạnh đó, chúng ta cũng đã có Nghị định của Chính phủ khuyến khích đầu tư vào nông nghiệp, có ngân sách ưu tiên lĩnh vực chế biến. Theo tôi, để làm tốt chế biến cần có nhiều yếu tố như vùng nguyên liệu, công nghệ, tài chính, thị trường, trong đó yếu tố vùng nguyên liệu rất quan trọng. So với các nước tiên tiến, chúng ta chưa có những vùng nguyên liệu lớn nên Chính phủ đang khuyến khích hình thành những vùng chuyên canh lớn. Tóm tắt về công nghệ chế biến nâng cao giá trị cho nông sản Việt, tôi cho rằng chúng ta nên hướng tới giá trị gia tăng nhằm tạo ra sự cạnh tranh, tạo ra sự chuyển động, nâng cao giá trị sản phẩm, tạo ra sự đột phá trong tái cơ cấu nông nghiệp.

GS.TS BÙI CHÍ BỬU - Nguyên Viện trưởng Viện Khoa học Kỹ thuật miền Nam

Việt Nam phát triển rất tốt khâu sản xuất nên năng suất phát triển rất nhanh. Tuy nhiên, về công nghệ chế biến, chúng ta gặp bất cập về nguyên liệu, nhà máy, công nghệ chế biến chưa được hợp lý. Hiện nay, công nghiệp chế biến nông lâm thủy sản Việt Nam đạt được 5%, trong khi Thủ tướng yêu cầu đến năm 2030 con số này là 7 - 10%.

Có thể thấy chiều sâu của chúng ta về khoa học còn rất yếu, về công nghiệp chế biến chúng ta đầu tư rất khiêm tốn. Đó là nhược điểm khi mà chúng ta muốn đạt được tốc độ cao. Một nghịch lý nữa là chúng ta xuất khẩu lúa đứng thứ nhì thế giới, nhưng bà con nông dân trồng lúa còn rất nghèo. Vấn đề này muốn giải quyết được thì doanh nghiệp chỉ chia sẻ được phần nào thôi, chính Nhà nước vẫn phải đầu tư lớn.

Hiện nay có rất nhiều chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp nông nghiệp, nhưng tôi cho rằng để nông nghiệp có thể phát triển mạnh mẽ và đúng hướng hơn sau đại dịch Covid-19, Chính phủ cần có ngay những chính sách khuyến khích, hỗ trợ các doanh nghiệp đầu tư công nghệ. Để tăng khả năng cạnh tranh, tạo nên sự khác biệt cho nông sản Việt Nam, chỉ có thể là từ công nghệ hiện đại.

Có hai vấn đề mà ngành nông nghiệp cần chú trọng. Thứ nhất, là chúng ta cần làm cho nông sản có giá trị gia tăng càng nhiều càng tốt. Thứ hai, là tiếp thị trực tiếp, cắt các khâu trung gian hết mức có thể để giảm thiểu chi phí logistics.

ÔNG VŨ MẠNH HÙNG - Phó Chủ tịch Hiệp hội Nông nghiệp số Việt Nam, Chủ tịch HĐQT, CEO Tập đoàn Hùng Nhơn

Qua dịch bệnh Covid-19, tôi càng thấy nông nghiệp chính là nền tảng, bệ đỡ cho các doanh nghiệp Việt Nam. Trong cái rủi, do dịch bệnh mang lại, cũng có cơ hội mở ra đối với các doanh nghiệp. Tuy nhiên, để tận dụng được tốt nhất các cơ hội đó không phải là chuyện đơn giản bởi hiện tại các doanh nghiệp nông nghiệp còn chưa chú trọng về thương hiệu, nên chưa chú trọng về chất lượng sản phẩm, không đầu tư cho hệ thống máy móc chế biến, cũng như những tiêu chuẩn quốc tế như GlobalGAP. Theo tôi, đây là lúc cần đẩy mạnh áp dụng công nghệ 4.0, phân tích những thuận lợi, khó khăn, làm sao để đi trước đón đầu, nắm được những chính sách để tạo động lực phát triển cho doanh nghiệp. Khi vượt qua được rào cản thì sẽ có cơ hội phát triển, liên kết với một số tập đoàn nước ngoài và đầu tư công nghệ hiện đại.

Trong cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, nếu chúng ta không đầu tư đến nơi đến chốn, thì chúng ta sẽ chết. Công nghệ 4.0 không phải ai cũng phát triển được vì chi phí rất cao, như hiện nay ở Việt Nam chủ yếu đang áp dụng tiêu chí GlobalGAP. Nếu như chúng ta áp dụng được cả cơ chế công nghệ 4.0 và tiêu chí GlobalGAP thì chúng ta sẽ mở rộng thị trường xuất khẩu nông sản. Có thể nói muốn tồn tại, doanh nghiệp không thể không đi theo hướng công nghệ cao. Nông sản muốn xuất khẩu, không thể không đầu tư cho chế biến sâu, từ đó mở rộng thị trường. Song song đó, doanh nghiệp cũng phải làm việc trực tiếp với các nhà bán lẻ, không phụ thuộc vào thương lái.

ÔNG NGUYỄN NGỌC LUẬN - Founder Café trái cây Meet More (Hội Doanh nhân Việt Nam tại Australia)

Ở thời điểm này, tôi cho rằng các doanh nghiệp chế biến nông sản Việt Nam cần nghiên cứu và đầu tư ngay cho công nghệ, đi theo hướng mới hoàn toàn nếu muốn sản phẩm của mình có chỗ đứng vững chắc trên thị trường và hướng đi cho xuất khẩu. Tôi có xem một phóng sự nông dân trồng cà phê ở Tây nguyên đang khó khăn về tiêu thụ. Hiện nay, cà phê chúng ta 100% xuất thô, mà xuất thô thì gần như người nông dân không được lợi, vậy thì để nâng được giá trị lên chúng ta phải đầu tư cơ giới hóa vào khâu chế biến. Nếu chỉ xuất khẩu cà phê thô thì các doanh nghiệp sẽ rơi vào tình trạng lòng vòng, chỉ mãi xuất khẩu thô.

Về vấn đề thị trường, lâu nay ngành nông nghiệp của chúng ta chưa khai thác hiệu quả thị trường nội địa, dù thị trường này rất tiềm năng. Theo quan sát của tôi, hiện doanh nghiệp chủ yếu làm ra các sản phẩm tập trung vào thị trường Trung Quốc. Tôi cho rằng, các doanh nghiệp nông sản Việt Nam sắp tới cần nghiên cứu một chiến lược thị trường bài bản và mở rộng hơn. Chúng ta phải có sự thay đổi mà quan trọng nhất là thay đổi về tư duy. Trong bối cảnh hiện nay, không thể kinh doanh truyền thống hay tư duy “cá lớn nuốt cá bé” như trước đây. Bây giờ sản phẩm tung ra mà không có sự thay đổi về cách làm, về chất lượng thì chúng ta không thể phát triển được. Thực tế là không phải đơn giản để có thể xuất khẩu vào các thị trường cao cấp, như Australia chẳng hạn, bởi họ đòi hỏi tiêu chuẩn, chất lượng rất cao. Tuy nhiên, chỉ cần tuân thủ các tiêu chuẩn của họ thì hàng nông sản nói riêng và các sản phẩm khác nói chung có thể xâm nhập thị trường không mấy khó khăn.

Theo tôi, sau đại dịch Covid-19, những doanh nghiệp nhạy bén có thể tái cơ cấu lại doanh nghiệp, thị trường, chọn ra những mặt hàng thế mạnh, xúc tiến xuất khẩu. Chúng ta cũng có những cộng đồng doanh nghiệp ở nước ngoài rất mạnh, các doanh nghiệp và cơ quan quản lý có thể phối hợp để tổ chức các hội nghị xúc tiến nhằm giới thiệu các sản phẩm ra nước ngoài. Tại sao chúng ta không đổi lại câu cửa miệng “người Việt Nam dùng hàng Việt Nam” thành “người Việt Nam tự hào dùng hàng Việt Nam”. Các cộng đồng đều mong đợi có thể làm được điều gì đó nhằm giới thiệu nông sản Việt Nam ra nước ngoài.

 

Ngành nông nghiệp Việt Nam trong quý I/2020 đã gặp nhiều khó khăn do ảnh hưởng của dịch Covid-19. Các thị trường truyền thống như Trung Quốc, sau đó là Hàn Quốc, Nhật Bản và Mỹ, EU, Asean đã giảm hoặc ngưng nhập khẩu nhiều mặt hàng nông nghiệp, chủ yếu là nông thủy sản xuất khẩu do các lệnh hạn chế thông thương và phong tỏa biên giới. Chịu ảnh hưởng trực tiếp nhất là các loại rau, củ quả tươi khó bảo quản được lâu. Cụ thể kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng nông-lâm sản giảm 4,5%, thủy sản giảm 11,2% so với cùng kỳ, trong đó nhiều mặt hàng giảm mạnh như cao su giảm trên 26%, rau quả giảm trên 11%, cà phê giảm trên 6%...

Các ngành phụ trợ nông nghiệp cũng ảnh hưởng gián tiếp, thể hiện cụ thể qua sản lượng của ngành hóa chất, phân bón, thiết bị nông nghiệp giảm 5% so với cùng kỳ năm 2019. Khó khăn xảy ra vì dịch bệnh (cùng với ảnh hưởng của hạn hán, xâm nhập mặn ở nhiều vùng miền, đặc biệt là vùng đồng bằng sông Cửu Long) đã khiến 274 doanh nghiệp hoạt động trên lĩnh vực nông nghiệp và phụ trợ phải tạm ngừng hoạt động. Đánh giá tác động kinh tế cho thấy, từ đây đến cuối năm, ngành nông nghiệp sẽ tiếp tục gặp khó, khó có khả năng phục hồi so với những năm trước, vì dự báo tình hình dịch còn tiếp tục diễn biến khó lường trên thế giới.

 

GIA MINH

;
.
.
.
.