'Phản ứng phụ' của Nông thôn mới - Nông Thôn Việt

'Phản ứng phụ' của Nông thôn mới

Thứ Tư, 21/08/2019, 09:52 [GMT+7]

Nền kinh tế nước ta vốn đi lên từ nông nghiệp. Bước vào thời kỳ CNH - HĐH và hội nhập quốc tế, tam nông (nông nghiệp - nông thôn - nông dân) càng có vị trí đặc biệt quan trọng, chi phối toàn bộ sự phát triển kinh tế - văn hóa - xã hội, quốc phòng và an ninh của đất nước.

Cuộc “Cách mạng xanh - Nông thôn mới” gần đây bước đầu đã mang lại kết quả đáng khích lệ. Bộ mặt nông thôn đã đổi thay cơ bản; đời sống của đa số hộ nông dân đã được cải thiện; trình độ dân trí của nông dân theo đó cũng được nâng lên một cách rõ rệt...

Bên cạnh những thành tựu là cơ bản, “phản ứng phụ” của cuộc cách mạng mới này đang bộc lộ những vấn đề cần được bàn thảo, cần có “liều thuốc” chữa trị kịp thời. Bài viết này, chúng tôi mạn đàm về “tình làng nghĩa xóm thời Nông thôn mới”.

Ai cũng biết, “tình làng nghĩa xóm” đã trở thành truyền thống, nét đẹp văn hóa của dân tộc ta từ ngàn xưa. “Bán anh em xa mua láng giềng gần”; “tối lửa tắt đèn có nhau”, “bầu ơi thương lấy bí cùng”... đã trở thành nếp nghĩ, cách làm của người Việt ta từ xa xưa. Có lẽ thế, dân tộc ta mới đủ sức vượt qua muôn trùng khó khăn, thách thức để đánh thắng mọi kẻ thù, chinh phục thiên nhiên, giữ yên bờ cõi và xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc.

Dậu mùng tơi, dậu ruồi, giàn thiên lý... là ranh giới giữa các ngôi nhà. Lũy tre làng, hàng phượng vĩ, rặng xoan, cánh đồng... là phân giới giữa làng, xã. Cây đa, bến nước, sân đình, điệu chèo, dân ca, dân vũ... là biểu trưng văn hóa nông thôn. Người nông dân giao lưu, đối xử với nhau tự nhiên, yên bình như nó đã tồn tại từ ngàn xưa, như câu chuyện nghĩa tình trong tuồng tích, truyền thuyết.

Nay, Nông thôn mới, đúng là cơ sở hạ tầng quyết định thượng tầng kiến trúc. Gần như xây dựng cơ sở hạ tầng: đường xá, cầu cống, trường học, cổng làng, nhà văn hóa... là tiêu chí hàng đầu. Vì thế, nói không ngoa, mọi nẻo nông thôn trên đất nước ta như một công trường. Mọi công trình đều theo hướng bê tông hóa. Việc bê tông hóa, hiện đại hóa cơ sở hạ tầng ở nông thôn không phải lỗi của “Nông thôn mới”, ngược lại nó còn là điểm đến của một trong các mục tiêu của cuộc cách mạng xanh này. Vấn đề cần bàn luận ở đây là: cùng với việc đó - việc xây dựng cơ sở hạ tầng đi đôi với bảo vệ môi trường sinh thái - là mối quan hệ giữa con người và con người, với tư cách vừa là chủ thể vừa là mục tiêu của cuộc vận động.

Xin kể chuyện này. Làng nọ vốn từ xa xưa đã có truyền thống thương yêu, đùm bọc nhau, nhất là khi “tối lửa tắt đèn”. Từ ngày “Nông thôn mới”, nhiều gia đình có nhà cao cửa rộng, kín cổng cao tường. Vì thế, mối liên hệ xóm giềng xa cách dần. Người ta ngại đến thăm hàng xóm khi cổng kín then cài, không khác gì ở đô thị. Đến nỗi, có gia đình kia, các con đi làm xa, cố gắng xây cho bố mẹ già một căn biệt thự thật to. Tường cao, cổng kín nên hàng xóm ít đến thăm. Ngày nọ các con trở về thì cả bố mẹ đều ốm nặng, thập tử nhất sinh, mà không ai hay biết.

Lại nữa, ở làng nọ, mọi người đang vui vẻ, đoàn kết. Bỗng nhiên, có một số người mê tín dị đoan, nửa đêm bí mật lập một ngôi miếu đặt ngay trước cổng nhà hàng xóm rồi tung tin đã yểm quỷ thần, ai đụng vào phải chịu hậu họa... Từ đó, tình làng nghĩa xóm bị rạn vỡ. Người ta nghi kỵ, dèm pha nhau. Chính quyền nơi ấy cũng thiếu cương quyết, để tình trạng mất đoàn kết kéo dài...

Thế mà, làng nào cũng đua nhau dựng cổng làng, đua nhau treo bảng vàng: LÀNG VĂN HÓA, THÔN VĂN HÓA...

Rõ ràng, “phản ứng phụ” của Nông thôn mới đang cần bài thuốc chữa trị. Có nhiều biện pháp, nhưng theo chúng tôi cần chú trọng một số vấn đề sau đây:

Thứ nhất, cần tăng cường tuyên truyền, giáo dục nâng cao nhận thức của người dân về mục đích, yêu cầu của cuộc “Cách mạng xanh - Nông thôn mới”. Làm sao để mọi người hiểu được điểm đến đích thực của cuộc vận động, cùng nhau phát huy truyền thống “lá lành đùm lá rách, thương người như thể thương thân”, đồng tâm góp công góp của xây dựng Nông thôn mới.

Thứ hai, đối với chính quyền địa phương tránh chạy theo thành tích, ráng làm bằng được để không thua chị, kém em, dẫn đến khai thác quá sức của dân hoặc chồng chất công nợ. Đặc biệt cần kiên quyết xử lý các hành vi vi phạm đạo đức, thuần phong mỹ tục, pháp luật. Việc mê tín dị đoan hoặc lợi dụng tín ngưỡng tôn giáo để vụ lợi ở nông thôn hiện nay không phải ít. Cần có biện pháp đồng bộ để ngăn chặn căn bệnh xã hội nguy hiểm này.

Thứ ba, bên cạnh các tiêu chí về xây dựng cơ sở hạ tầng, cần kịp thời rà soát, bổ sung tiêu chí về văn hóa, trong đó tuyên truyền giáo dục làm cho tình làng nghĩa xóm ngày thêm mặn nồng, ấm áp, tránh đô thị hóa nông thôn một cách khiên cưỡng, làm mất đi nét đẹp văn hóa truyền thống, đặc thù, thế mạnh vốn có của nông thôn Việt.

Trần Thế Tuyển

;
.
.
.
.