Hỗ trợ nông thôn theo cách nào hiệu quả - Nông Thôn Việt

Hỗ trợ nông thôn theo cách nào hiệu quả

Thứ Sáu, 08/05/2020, 08:25 [GMT+7]

Khi bài báo này đến tay bạn đọc, có lẽ những khoản “tiền tươi thóc thật” từ gói hỗ trợ của Chính phủ dành cho các nhóm đối tượng gặp khó khăn nhất do đại dịch Covid-19 bắt đầu được giải ngân. Đây được coi là một gói hỗ trợ chưa từng có tiền lệ, thể hiện rõ nỗ lực của Chính phủ trong việc đảm bảo an sinh xã hội và chuẩn bị tiềm lực để phục hồi kinh tế. Nhưng đối với khu vực nông nghiệp - nông thôn vốn có những khó khăn đặc thù, vẫn cần thêm sự quan tâm hơn nữa.

 

Bà con nông dân trồng hoa phải chịu nhiều thiệt thòi trong thời gian cách ly xã hội vừa qua.
Bà con nông dân trồng hoa phải chịu nhiều thiệt thòi trong thời gian cách ly xã hội vừa qua.

Những bông hoa… chạy trốn

Trong những ngày thực hiện cách ly xã hội vừa qua, nhiều bà con nông dân trồng hoa đã phải chịu nhiều thiệt thòi, vì “hoa đến thì, thì hoa phải nở”, nhưng lại không thể tiêu thụ, hoặc phải “vừa bán vừa chạy”, vì không được coi là “hàng hóa, dịch vụ thiết yếu” phục vụ cuộc sống theo Luật Giá và Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Nhận xét về trường hợp này, Luật sư Trương Thanh Đức, Chủ tịch Công ty luật Basico ngắn gọn: “Hoa cần được đối xử như rau. Vì nếu hiểu cứng nhắc rồi cấm bán hoa tươi do định nghĩa “thiết yếu” như trong các luật trên, thì cũng đang có rất nhiều thứ đang được phép bán không thuộc loại “thiết yếu”. Đó là chưa kể, vào một số thời điểm nhất định (như dịp đầu tháng hoặc ngày rằm), thì hoa tươi lại trở thành mặt hàng thực sự không thể thiếu đối với rất nhiều gia đình.

Kiến nghị tạm dừng xuất khẩu gạo gần đây cũng là một trong những trường hợp rất điển hình khác. TS Nguyễn Đức Thành, thành viên Liên minh Chính sách Nông nghiệp Việt Nam cho rằng Chính phủ không nên dừng xuất khẩu gạo hoặc áp dụng chế độ hạn ngạch vào lúc này. Thay vào đó, Chính phủ nên sử dụng thuế xuất khẩu gạo để điều tiết thị trường. Còn TS Vũ Thành Tự Anh, Giám đốc Trường Chính sách công và Quản lý Đại học Fulbright Việt Nam thì thẳng thắn nhận xét, đây chính là một dẫn chứng về hiện tượng phản ứng chính sách quá đà, có thể gây thiệt hại lâu dài cho nền kinh tế nói chung và lĩnh vực nông nghiệp – nông thôn nói riêng.

Theo ông Vũ Thành Tự Anh, trong khi sản lượng lúa gạo của Việt Nam vẫn đang ổn định, đủ sức vừa đảm bảo an ninh lương thực, vừa đảm bảo xuất khẩu gạo thì kiến nghị trên đã dẫn đến việc bỏ lỡ cơ hội xuất khẩu gạo với giá cao, mặc dù đã từng có một bài học kinh nghiệm tương tự trong thời kì khủng hoảng 2008 - 2009. Hơn nữa, quy định này được TS Tự Anh coi là “rất bất công đối với khu vực nông nghiệp – nông dân – nông thôn, vốn luôn là bệ đỡ của nền kinh tế Việt Nam khi rơi vào khủng hoảng”. Thực tế vừa qua, rất nhiều người mất việc ở đô thị quay về nông thôn nương náu. Nếu không xuất khẩu được gạo, nông thôn sẽ bị quá tải, gánh nặng chồng chất thêm lên vai người nông dân vốn đã chịu nhiều khó khăn do thời tiết cực đoan, hạn mặn vừa qua.

“Nếu chúng ta không giúp được gì cho nông dân thì cũng không nên tước đi lợi ích của họ”, ông Vũ Thành Tự Anh trăn trở. Nhìn rộng hơn, ông Tự Anh khuyến cáo, nếu không cân nhắc kĩ, những chính sách đưa ra trong thời kì khủng hoảng có thể quá đà, hoặc tạo ra những “rủi ro đạo đức” (moral hazard) hay “lựa chọn ngược” (adverse selection) khi một bên có nhiều lợi thế tiếp cận thông tin và chính sách hơn các nhóm còn lại. Hậu quả là tạo ra những nhóm lợi ích hay thể chế mà khi khủng hoảng qua đi sẽ cản trở năng lực phục hồi và phát triển lành mạnh.

Tựu trung, theo TS Vũ Thành Tự Anh, hệ thống chính sách can thiệp của Chính phủ để ứng phó với tác hại của Covid-19, do vậy, phải đáp ứng đồng thời 5 mục tiêu: (1) Hạ thấp đường cong nhiễm dịch, (2) bảo vệ sức khỏe doanh nghiệp, (3) củng cố niềm tin xã hội, (4) bồi đắp nền tảng phục hồi, (5) hạn chế di hại tương lai.

Quan tâm hơn đến những người yếu thế

Có cùng quan điểm với TS Vũ Thành Tự Anh, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch và Đầu tư Nguyễn Chí Dũng nhận định, khi dịch bệnh lây lan và bùng phát thì những người nghèo, người yếu thế trong xã hội rất dễ bị tổn thương, rất cần sự hỗ trợ kịp thời của Nhà nước. Đồng thời, cũng cần tính đến độ trễ của việc ban hành và tổ chức thực hiện các quy định; chủ động xây dựng kịch bản phát triển quốc gia để đón đầu sự phục hồi nền kinh tế sau đại dịch.

Theo hướng đó, cần đẩy nhanh quá trình cơ cấu lại nền kinh tế đang thực hiện lâu nay, bổ sung các ngành nghề, chuỗi cung ứng mới để tăng cường năng lực chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc về dịch bệnh toàn cầu. Nông nghiệp, tuy không phải là ngành kinh tế chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của dịch bệnh, song thực sự là “lưới đỡ” cho nền kinh tế trong những thời điểm khó khăn khủng hoảng, còn người nông dân ở khu vực nông thôn, dù chưa phải diện nghèo hay cận nghèo, cũng vẫn là đối tượng rất dễ bị tổn thương nên rất cần tiếp tục được quan tâm sâu sát hơn. Tại cuộc họp bất thường về gói hỗ trợ của Chính phủ, nhiều thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội đề nghị Chính phủ đánh giá khả năng đáp ứng nguồn lực của các địa phương, đặc biệt là các tỉnh miền núi, Tây nguyên, các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long đang ảnh hưởng nặng nề của xâm nhập mặn, mưa đá, gió lốc… để điều chỉnh hợp lý tỷ lệ hỗ trợ các địa phương, không để xảy ra tình trạng ban hành chính sách nhưng không đảm bảo nguồn lực để thực hiện.

Một gợi ý cụ thể rất đáng quan tâm là cân nhắc hỗ trợ người dân bằng cách khấu trừ trực tiếp trên hóa đơn điện, nước – các tiện ích cơ bản, chẳng hạn một khoản cố định 100 nghìn đồng/tháng/hóa đơn tiền điện của một hộ gia đình. So với trợ cấp theo tỷ lệ phần trăm (ví dụ 10% như đề xuất hiện nay), trợ cấp một khoản cố định hàng tháng sẽ hỗ trợ được nhiều nhất cho người nghèo mà không làm tăng gánh nặng ngân sách.

Bên cạnh hỗ trợ trực tiếp, các giải pháp hỗ trợ phi tài chính cũng cần được thiết kế theo hướng đó. Đơn cử, khi xác định mục tiêu chuyển hướng mạnh sang phát triển kinh tế số thì, với nông nghiệp, cần chú trọng xây dựng sàn giao dịch điện tử về nông, lâm, thủy sản Việt Nam đồng thời với việc tạo ra những công cụ để vận hành suôn sẻ sàn giao dịch đó (như việc thanh toán không dùng tiền mặt giữa những người không có tài khoản ngân hàng; hoàn thiện pháp luật về thương mại điện tử)...

CẨM HÀ

;
.
.
.
.