Người làm điện mặt trời đang ở thế khó - Nông Thôn Việt

Người làm điện mặt trời đang ở thế khó

Thứ Tư, 18/11/2020, 22:02 [GMT+7]

Điện mặt trời được biết đến là loại năng lượng có nhiều ưu điểm, nhất là thân thiện với môi trường. Chính phủ nước ta đã ban hành nhiều chính sách để khuyến khích phát triển loại năng lượng bền vững này nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng điện ngày càng tăng. Tuy vậy, các doanh nghiệp đầu tư vào điện mặt trời thời gian qua đang ở trong tình trạng sốt ruột “tựa ngồi trên lửa”.

 

Nhà máy năng lượng mặt trời BCG – CME Long An 1 được đầu tư tại tỉnh Long An bởi Tập đoàn Bamboo Capital
Nhà máy năng lượng mặt trời BCG – CME Long An 1 được đầu tư tại tỉnh Long An bởi Tập đoàn Bamboo Capital.

Nỗi lo đấu nối

Nhờ các cơ chế, chính sách khuyến khích đầu tư phát triển các dự án năng lượng tái tạo, từ năm 2018 đến nay, nhiều dự án năng lượng tái tạo đã được đầu tư tại tỉnh Ninh Thuận và Bình Thuận. Nơi đây hiện được coi là trung tâm điện sạch lớn nhất cả nước với tổng công suất lên đến 2.500 MW, tức là vượt khoảng 500 MW so với quy hoạch.

Do nhiều nhà máy điện mặt trời đi vào hoạt động trong thời gian ngắn đã khiến mạng lưới phân phối, truyền tải điện trên địa bàn các tỉnh như Ninh Thuận, Bình Thuận… bị quá tải. Nhiều dự án không thể phát điện được lên lưới, bị cắt giảm công suất. Ở một số thời điểm, công suất cắt giảm dao động ở mức 30 - 35%, có dự án phải cắt giảm công suất lên đến 60% nhằm đảm bảo an toàn cho công tác vận hành hệ thống điện. Việc thực hiện cắt giảm công suất đã khiến các nhà đầu tư gặp khó khăn trong việc đảm bảo kinh phí đầu tư, vận hành cũng như phát triển mở rộng dự án.

Tình trạng quá tải hệ thống truyền tải điện đã cho thấy việc phát triển hạ tầng truyền tải quốc gia chưa đáp ứng kịp nhu cầu phát điện lên lưới của các nhà máy, dù Tập đoàn Điện lực đã cố gắng đẩy nhanh tốc độ nâng cấp hệ thống truyền tải.

Được biết, các dự án năng lượng tái tạo, nhất là dự án điện mặt trời có thể triển khai trong vòng 6 tháng trong khi để triển khai một dự án lưới điện truyền tải 220 kV, 500 kV, phải mất từ 3 đến 5 năm. Điều này đang tạo ra rủi ro không nhỏ với các nhà đầu tư.

Với các doanh nghiệp đầu tư cơ sở hạ tầng ngành điện, chi phí có thể lên tới 90% doanh thu, do phải trả lãi vay và chi phí khấu hao lớn. Chỉ cần giảm công suất 10% là có thể “bay” hết lợi nhuận. Tình trạng này càng kéo dài thì thiệt hại với doanh nghiệp càng tăng.

Biến động chính sách và thị trường

Những thay đổi trong chính sách và biến động của môi trường kinh doanh, đầu tư liên quan đến lĩnh vực điện mặt trời đang khiến các doanh nghiệp “đứng ngồi không yên”.

Thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều quyết định để khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, nổi bật là Quyết định 11/2017/QĐ-TTg đưa ra mức giá mua bán điện khuyến khích đối với điện mặt trời (FIT). Theo đó, các dự án phát điện thương mại trước ngày 30/06/2019 sẽ được hưởng cơ chế giá ưu đãi 9,35 US cents/Kwh theo hợp đồng mua bán điện 20 năm ký với Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN).

Ban đầu, Chính phủ dự kiến có khoảng 800MW sẽ được xây dựng và vận hành trong thời gian này. Tuy nhiên, cho tới ngày 30/06/2019, có tới 88 dự án với tổng công suất là 4,5GW đã được xây dựng và vận hành. Sau thời điểm này, Quyết định 11 hết hạn nhưng chưa có chính sách nào được đưa ra ngay lập tức để làm khung phát triển cho các dự án điện mặt trời, khiến các nhà đầu tư và chính quyền địa phương lúng túng.

Ngày 06/04/2020, Thủ tướng ban hành Quyết định 13/2020/QĐ-TTg về cơ chế khuyến khích phát triển điện mặt trời tại Việt Nam và ngày 17/07/2020, Bộ Công thương ban hành Thông tư số 18/2020/TT-BCT quy định về phát triển dự án và hợp đồng mua bán điện mẫu áp dụng cho các dự án điện mặt trời.

Theo đó, với các dự án điện mặt trời nối lưới đã được cơ quan có thẩm quyền quyết định chủ trương đầu tư trước ngày 23/11/2019 và có ngày vận hành thương mại của dự án hoặc một phần dự án trong giai đoạn từ ngày 01/07/2019 đến hết ngày 31/12/2020 thì dự án hoặc một phần dự án đó được áp dụng giá mua điện tại điểm giao nhận điện là 7,09 Uscents/Kwh. Có ít nhất 36 dự án thỏa mãn các điều kiện quy định trong Quyết định 13 với tổng công suất là gần 3GW. Hiện tại, Chính phủ và Bộ Công thương đang xem xét thực hiện cơ chế đấu thầu giá điện sau ngày 31/12/2020.

Các chính sách khuyến khích, thúc đẩy đầu tư vào năng lượng tái tạo của Chính phủ đã giúp ngành điện mặt trời phát triển rất nhanh. Tuy nhiên, việc các chính sách chỉ được áp dụng trong một thời gian ngắn và liên tục thay đổi về mức giá, cũng như cách tính giá, đã làm nhiều nhà đầu tư gặp khó khăn.

Cụ thể, theo Quyết định 13/2020, thời gian thực hiện quyết định của dự án quá ngắn. Khoảng thời gian trong vòng gần 8 tháng khá hạn hẹp để các nhà đầu tư thực hiện việc huy động vốn, hoàn thiện các thủ tục để thực hiện đầu tư như chuyển đổi mục đích sử dụng đất, phê duyệt báo cáo khả thi, hoàn tiện thủ tục đấu nối, ký hợp đồng mua bán điện, phê duyệt thiết kế kỹ thuật của EVN, thẩm định phương án phòng cháy chữa cháy… đặc biệt là giải phóng mặt bằng liên quan đến việc xây dựng đường dây đấu nối.

Các thủ tục này thường kéo dài từ 6 tháng đến 1 năm tùy địa phương và tùy tình hình thực tế của dự án. Rất nhiều dự án đã chuẩn bị trước, nhưng thời gian thực hiện các công việc còn lại, đặc biệt thủ tục liên quan đến giải phóng mặt bằng chỉ thực hiện được khi có Quyết định 13 vẫn cần thời gian dài, nhất là trong thời điểm Covid-19 và bão lũ gây ra nhiều khó khăn.

Bên cạnh đó, việc Trung Quốc và Ấn Độ phê duyệt giá điện mặt trời trong năm 2020 dẫn đến cuộc đua của các nhà đầu tư vào điện mặt trời ở các nước này, đẩy giá nguyên liệu lên cao. Hiện tại, thị trường gần như không có panel để cung cấp, khiến các nhà đầu tư thực hiện dự án tại Việt Nam gặp rủi ro và làm gia tăng chi phí đầu tư.

Hàng trăm nghìn tỷ đồng đã được đổ vào lĩnh vực sản xuất điện mặt trời vốn có rất nhiều tiềm năng và cũng nhằm đáp ứng được nhu cầu thiết yếu của một nền kinh tế đang tăng trưởng. Dù vậy, làm sao để các nguồn lực không bị lãng phí và hành trình đi về phía mặt trời của các nhà đầu tư đều cán đích, có lẽ còn là một câu chuyện dài.

KIM NHà

;
.
.
.
.