, //, :: GTM+7
Chủ Nhật, 10/07/2022, 09:33

Chua chát vị bần

THANH DƯƠNG
(sggp.org.vn)
Thân cây không to như cây lấy gỗ nhưng dáng chắc và rắn rỏi, lớp vỏ sần sùi mang chút khắc khổ, đúng điệu bộ lam lũ, chịu thương chịu khó…

Cây bần cứ thế mà vươn mình lớn lên ở vùng nước mặn, trái bần lủng lẳng, chẳng chờ đợi ai thu hoạch hay nâng niu như đặc sản, bởi bản thân nó đã là một nét đặc trưng khắp miệt đồng bằng.

Miệt vườn Tây Nam bộ, đâu đâu cũng có thể gặp cây ăn trái theo mùa, thậm chí với kỹ thuật canh tác mới, trái nghịch mùa vẫn trĩu cành. Nhưng cây để hái được trái không phải tự nhiên mà lớn, người nông dân phải chắt chiu, chăm chút, tỉ mẩn từng ngày. Và cây ăn trái cần nguồn nước ngọt, lớp đất phù sa màu mỡ vun bồi thì trái mới ngon.

Cây bần lại khác, loại cây mọc theo triền sông, nước mặn, nước ngọt, nước lợ hay mùa nắng hạn, chịu cảnh phèn chua vẫn có thể vươn mình. Bà con, hàng xóm với bần có đám cây đước, cây mắm, cây vẹt. Trong số đó, bần xứng đáng giành ngôi “hoa khôi”, bởi cây mọc ngoài biền, ven sông mà có trái ăn được thì chỉ có bần.

Đám trẻ ở quê bây giờ cũng chẳng mặn mà gì trái bần vừa chua vừa chát, họa may ra chỉ còn hạp với dân nhậu miệt vườn, xị đế với trái bần chấm muối, cũng thành một bữa xỉn quắc cần câu… Tên không đẹp, trái cũng không ngon, nhưng cây bần có một cái “giá” khác, vươn mình mà lớn nơi đất ngập mặn, giữ đất cho sông quê tránh sạt lở.

Trái bần dẫu không ngon, quê mùa, thô kệch từ cái tên, nhưng sinh ra và lớn lên ở miệt vườn, thì kiểu gì cũng có một vị thế riêng trong ẩm thực quê nhà. Cây trái quanh nhà, chỉ cần ăn được thì món nào cũng có thể sáng tạo. Nấu canh chua bần, thì chọn trái bần chín, vị chát không còn đáng kể, dầm vào nước ấm như nấu canh chua với me vắt. Nồi canh nóng hổi, chua thanh thanh, thoang thoảng mùi bần chín cũng đủ hết sạch nồi cơm.

Chua chát vị bần ảnh 1
Trái bần có một vị thế riêng trong ẩm thực quê nhà

Người nào khéo tay hơn, từ cách nấu canh chua bần dân dã nâng lên thêm một bước thành món lẩu bần. Nồi lẩu đủ vị chua, chát, mặn, ngọt và cay nhè nhẹ nhờ mấy trái ớt hiểm, ăn cùng mớ rau miệt vườn như bông súng, kèo nèo, rau muống, lục bình… Món ăn cây nhà lá vườn dung dị, nhưng đủ ngon, đủ lạ và đủ tâm tình để chủ nhà đãi khách một bữa cơm quê.

Hay mắm cá đồng như cá linh, cá sặt, cá lóc… thì chọn trái bần vừa tới độ già, còn đủ vị chua, vị chát thấm vị mặn của mắm, cùng chút cay nồng của ớt, thơm của tỏi. Gặp dân nhậu là đúng bài mồi ngon tới bến. Hay bữa cơm chiều thì thể nào cũng vét sạch nồi, cơm cháy ăn với bần chấm mắm, đặc sản không phải ở đâu cũng thưởng thức được.

Cái vị chua chát nơi đầu lưỡi, thường phải qua một đoạn thăng trầm trong cuộc sống, người ta mới thấm thía, mới thấy được vị ngon. Ngày còn bé, đám bạn quanh nhà tôi hay rủ nhau đi hái bần.

Đứa nào cũng giành phần hái thật nhiều, trái non, trái già và cả đám bông bần đều lặt sạch. Nhưng cắn một cái rồi thôi, đứa nào kiên nhẫn hơn thì chạy về nhà lấy thêm miếng muối để chấm. Cốt yếu là để cái miệng hay ăn hàng của tụi con nít có cái nhai nhóp nhép, không có đứa nào nói thèm hay thấy bần ngon.

Hơn nửa đời xa quê, mỗi bận về nhà, chú tôi hay nhắc trái bần chấm mắm còng, nồi canh chua bần nóng hổi những chiều mưa rả rích ngoài đê. Tôi cũng không hiểu được vị bần ngon chỗ nào mà chú cứ nhắc, tía tôi liền giải thích: “Có chua có chát rồi sẽ có ngọt có bùi, lớn lên bây hiểu lời chú hà”.

Chúng tôi lớn lên, khúc sông quê nhà vẫn thế, nhánh bần, nhánh đước xào xạc cùng đám lá dừa nước mỗi buổi chiều tà. Thỉnh thoảng anh Ba tôi hay nhắc má nấu nồi canh chua bần, chúng tôi lớn lên lại thích cái vị chua chua chát chát của trái bần, hay đứa kén ăn như tôi cũng bắt đầu thích vị nhẫn của trái khổ qua… Có lẽ những trái như trái bần, sinh ra đã mang vị chua chát, chỉ dành cho ai thấu hiểu những buồn vui trong đời, trong cái chua cái chát, người ta tìm thấy vị quê hương thân tình, lắng đọng.

Tags

Bình luận

Xem nhiều

Mẹ bảo: “Thềm nhà mình có bụi hoa nhài trắng, không khí cứ thoang thoảng hương nhài, dễ chịu hẳn”. Ba cười: “Thế mà khi tôi đem cành nhài về trồng, mình còn ngăn lại, bảo trồng làm gì”! Mẹ nhìn ba, cười thẹn...

Mẹ tôi có phần không được may mắn như nhiều người. Từ khi mới lọt lòng, đôi mắt mẹ đã bị mờ nhòe chứ không sáng rõ. Người làng vẫn quen gọi mẹ tôi là “Ả Năng nháy”, là bởi vì đôi mắt không thấy rõ nên gặp ai mẹ cũng phải hiếng mắt lên hấp háy nhìn...

Ngày nóng, ngồi trong phòng trọ oi bức tôi chợt thấy nhớ và thương sao chiếc quạt mo ngày thơ dại. Chiếc quạt mộc mạc, dân dã ấy đã đưa anh em tôi vào giấc ngủ thật ngon trong ngày hè oi ả suốt những năm tháng tuổi thơ.

Bố tôi chỉ là người nông dân lam lũ. Sớm trưa cặm cụi với ruộng lúa vườn rau, một đời bố chân chất, thuần hậu. Tảo tần gồng gánh ước mơ của những đứa con, bao vất vả nhọc nhằn cứ in dần lên khuôn mặt đầy những nếp nhăn, và thấp thoáng trong cả nụ cười của bố...

Sau mấy đợt nắng hạ gắt gỏng, cánh đồng đồng loạt ngả sang màu vàng, lúc đó mẹ chuẩn bị liềm cho mùa gặt. Và những đứa con sinh ra từ đồng ruộng luôn mang theo hình ảnh một mùa gặt vất vả, tiếng rạ rơm xào xạc trong những ngày mùa hạ cháy bỏng, góp nhặt ký ức, làm hành trang vững chãi mà bước vào đời...
Nổi bật
Được quan tâm

Ngày 14/04/2022, hình vẽ tượng trưng của Hang Sơn Đoòng - hang động tự nhiên lớn nhất thế giới tại Quảng Bình đã được vinh danh trên Google tìm kiếm tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Đây là một trong số ít lần trong lịch sử Google Doodle mà một địa danh cụ thể ở Việt Nam được chọn để hiển thị.
6


Có dịp quay trở lại xã Phương Trung (huyện Thanh Oai), nơi có nghề làm nón nổi tiếng hàng trăm năm, với nhiều cung bậc khác nhau, ai đó có thể buồn vì làng nghề không còn ở giai đoạn thịnh vượng.
3


Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất