, //, :: GTM+7

Đầm phá ở Tây Ban Nha "giãy chết" vì biến đổi khí hậu

MINH TRÍ
(theo AP)
Đầm phá Santa Olla trong Công viên Quốc gia Donana được mệnh danh là “viên ngọc quý” của Tây Ban Nha, hiện bị cạn khô vì sự biến đổi khí hậu gây ra hạn hán và nhiệt độ tăng kỷ lục.

Theo AP, nông nghiệp và du lịch đã làm cạn tầng chứa nước nuôi dưỡng đầm Santa Olalla trong Công viên quốc gia Donana (còn được gọi là đầm nước ngọt Donana). Thêm vào đó, vấn đề biến đổi khí hậu “đổ bộ” vào Tây Ban Nha với nhiệt độ cao kỷ lục và một trận hạn hán kéo dài suốt năm nay. 

Cột đo mực nước trong đầm Donona. Ảnh: AP.

“Viên ngọc quý” trở thành vũng nước đầy bùn khô

Theo nhà sinh học Carmen Diaz, đầm nước ngọt Donana hiện chỉ là một vũng bùn nứt nẻ, không còn là nơi ở của cá, hồng hạc và diệc, tiếng gió rì rào trên cỏ thay thế âm thanh xáo động của loài chim di trú.

“Đầm này đang hấp hối. Việc trông thấy nó nay chỉ là một vũng nước khiến tôi nghĩ toàn bộ công viên bảo tồn này đang bị khô héo”, theo Diaz, nhà sinh học 66 tuổi của Hội đồng Nghiên cứu Quốc gia Tây Ban Nha. Ông sợ hệ sinh thái mà ông đã nghiên cứu suốt 40 năm có thể sẽ biến mất mãi mãi. 

Diaz nói thêm: “Đầm Donana được gọi là viên ngọc quý của Tây Ban Nha vì là một công viên mang tính biểu tượng và chúng tôi đang để nó biến mất”.   

Xuồng bị bỏ mặc trong đầm Donona. Ảnh: AP.

Đầm Donana - trong khu bảo tồn thiên nhiên cùng tên - là đầm lớn nhất trong nhóm nhỏ các đầm phá từng trữ nước quanh năm, cung cấp một khu sinh quyển mùa hè cho súc vật cùng các loài thực vật thủy sinh. 

“Viên ngọc quý của Tây Ban Nha” rộng 74.000 hecta, nằm trong một khu bảo tồn mà sông Guadalquivir chảy ra Đại Tây Dương. Khu bảo tồn này được lập năm 1960 với sự giúp đỡ của Quỹ Quốc tế Bảo vệ Thiên nhiên (WWF), được Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hợp Quốc (UNESCO) công nhận là Di sản thế giới và Khu Dự trữ Sinh quyển. 

Đầm Donana ở miền nam Tây Ban Nha là một điểm trú đông cho các loài chim sống gần nước và cũng là điểm dừng chân của hàng triệu con chim di trú từ châu Phi đến vùng Bắc Âu. Ngoài ra, nơi đây còn là “nhà” của 5 loài chim bị đe dọa tuyệt chủng gồm đại bàng hoàng đế Tây Ban Nha…

Tuy nhiên, 8 cặp đại bàng hoàng gia trong khu bảo tồn được cho giao phối, nhưng chỉ sinh ra được 2 con con vào năm 2022, theo Carlos Davila, một nhân viên của tổ chức bảo vệ môi trường SEO Birdlife và làm việc ở Công viên quốc gia Donana. Ông nói: “Đây là một năm tồi tệ cho loài đại bàng này”. 

Xương ngựa chết trong đầm bị khô hạn. Ảnh: AP.

Khu nghỉ dưỡng là chứng cứ loài người tàn phá tài nguyên tự nhiên

Công viên quốc gia Donana gồm hai hệ sinh thái lớn, ngoài những đụn cát và cây cối rậm rạp, còn có những đầm lầy dọc sông Guadalquivir. 

Ngày xưa, các thuyền chiến hoàng gia Tây Ban Nha từng chở bạc từ các thuộc địa Mỹ qua vùng đầm phá này trước khi trở về thành phố Seville. 

Khu nghỉ dưỡng biển sát khu bảo tồn Donona. Ảnh: AP.

Khi tầng chứa nước của Donana được mưa tràn đầy, các đầm phá nổi lên trong vùng lõm giữa các đụn cát, tạo ra nơi trú ẩn cho rùa, ếch và các loài thực vật thủy sinh. 

Nhưng bây giờ, từ trên một đụn cát trong khu bảo tồn, chúng ta sẽ trông thấy các khối nhà của Matalascanas, một làng đánh cá cũ nay phát triển thành một khu nghỉ dưỡng ven biển với nhiều khách sạn, bể bơi và một sân golf nay đã hoang phế. 

Nước ở Matalascanas đến từ các giếng đào xuống tầng chứa nước. Tòa án Hiến pháp châu Âu đã tuyên việc xây khu nghỉ dưỡng này là nguyên nhân gây khô hạn cho các đầm phá. Từ đó, chính phủ Tây Ban Nha đã phê duyệt một kế hoạch lấy nước từ một khu vực khác để cung cấp cho Matalascanas. 

Nhà sinh học Diaz nói: “Lẽ ra phải có một giải pháp nào đó từ ít nhất 20 năm trước, nhưng không có gì cả. Môi trường ở đây luôn thua trước kinh tế”. 

Một làng sát khu bảo tồn Donona. Ảnh: AP.

Đào giếng trái phép làm cạn kiệt tầng chứa nước của khu bảo tồn

Cách Seville hai giờ lái xe về phía nam là tỉnh nông nghiệp Huelva gồm có khu bảo tồn Donana. Như các khu vực gần biển khác ở Tây Ban Nha, Huelva đã phát triển thành một vùng nông nghiệp lớn của châu Âu.

Dâu tây, quả việt quất và việt quất đen đã được trồng thay thế cây ô liu, ngũ cốc và khoai tây, những loại nông sản từng được trồng vào những năm 1980. Khách tiêu dùng châu Âu chịu chi tiền nhiều hơn để mua quả mọng, nhưng loại quả này cần nhiều nước tưới hơn là cây ô liu.

Vào năm 2004, chính quyền tỉnh quyết định chia đất nông nghiệp thành những khu vực đủ điều kiện tưới tiêu, và những khu vực chỉ có thể canh tác nhờ nước mưa. 

Nhưng từ khi việc kinh doanh quả mọng bùng nổ, một số nhà nông có đất ngoài vùng được tưới tiêu đã chọn giải pháp khoan giếng. WWF cho biết có khoảng 1.000 đến 2.000 giếng khoan trái phép được dùng để tưới khoảng 2.000 hecta quả mọng bên ngoài khu bảo tồn”. 

“Có lẽ 50% thiệt hại của khu bảo tồn là do hạn hán và thiếu mưa, nhưng 50% nguyên nhân khác là do sự thiếu quản lý trong khu vực, việc chia cắt các nhánh sông và khoan giếng trái phép”, theo Felipe Fuentelsaz của WWF nói với FFW. 

Trồng dâu tây ở nam Tây Ban Nha. Ảnh: AP.

Chính quyền tỉnh đã cố gắng khóa hơn 400 giếng và mua lại một số đất nông nghiệp để loại bỏ cây trồng. Nhưng nhiều nhà nông lại đang thúc giục chính quyền tái phân loại đất của họ để có thể tưới tiêu. 

Một nhóm đại diện 1.500 nhà nông đã cảm thấy họ bị loại khỏi kế hoạch tưới tiêu hồi năm 2004. Người phát ngôn Julio Diaz nói nhiều gia đình có quyền sử dụng nước phải được dùng quyền này. 

Chính phủ Tây Ban Nha đang lo ngại việc mở rộng sử dụng nước cho tưới tiêu có thể khiến Liên minh châu Âu phạt nặng. 

Chính phủ có kế hoạch định tuyến lại nước từ các con sông nằm xa hơn đầm Donana, nhằm giảm áp lực lên tầng chứa nước. Nhóm của Diaz đòi nước phải đến với họ, nhưng các nông dân khác đã và đang sử dụng giếng hợp pháp - trên những vùng đất được tuyên bố là có thể tưới tiêu - lại nói không thể nhanh như thế. 

Người phát ngôn Manuel Delgado của 300 nhà nông ở thị trấn Almonte, nói nhóm ông tin rằng các tuyến dẫn nước mới nên được dẫn đến nhà của những nông dân đã có quyền sử dụng nước, để họ có thể ở gần các giếng đào hợp pháp và bảo vệ tầng chứa nước. 

Ông nói: “Nếu một lô đất mới được tuyên bố đủ điều kiện tưới tiêu, thì chúng tôi sẽ không thể thay thế các giếng hợp pháp bằng nước có trên bề mặt. Sẽ không có nước cho tất cả mọi người”. 

Tags

Bình luận

Xem nhiều





Nổi bật
Được quan tâm






Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất