, //, :: GTM+7
Thứ Sáu, 23/09/2022, 17:00

Di chỉ miền bazan

Bây giờ, có lẽ không ít người đã lãng quên mất Lung Leng - địa danh từng một thời làm chấn động giới khảo cổ học cả nước. Các hố khai quật nằm ngay sát mép nước lòng hồ thủy điện chỉ có dòng sông và cánh rừng là trầm mặc như luyến tiếc dấu xưa. Ngàn đời đã trôi qua, và người dân xứ này vẫn ngày ngày sống trên vùng di chỉ.
Một góc Sa Bình.

Chiều trên vùng di chỉ

Lung Leng là làng đồng bào dân tộc Gia Rai thuộc xã Sa Bình (huyện Sa Thầy, Kon Tum). Hơn 20 năm về trước, quanh vùng này đã phát lộ những cổ vậ từ thời đồ đá. Nơi đây, từ thời tiền sử, con người đã đến lập làng sinh sống và di chỉ Lung Leng đã được các nhà khảo cổ học phát hiện cách đây gần 20 năm là một minh chứng cho sự trường tồn của nền văn hóa mang nhiều bí ẩn thời tiền sử có một không hai trên vùng đất Tây Nguyên.

Sau nhiều năm tìm tòi, nghiên cứu và thu giữ các hiện vật, các nhà khảo cổ cũng như những cơ quan liên ngày đều đã xác định các hiện vật này là các thế hệ đồ đá có niên đại lên đến hàng chục nghìn năm như: Cuốc đá, rìu đá có quai, rìu đá tròn trân châu, bàn mài đá, đá hình cầu có lỗ, búa đá, mảnh tước… Các hiện vật này là bằng chứng cho thấy cách đây từ rất lâu trong các niên đại lịch sử, trên địa bàn huyện Sa Thầy đã có con người sinh sống theo tổ chức cộng đồng hết sức chặt chẽ. Họ biết chế tác ra các vật dụng bằng đá làm công cụ lao động và vật dụng sinh hoạt hàng ngày. Đây là nguồn tư liệu quý giá để các nhà khoa học nghiên cứu về cộng đồng người cổ đại trên Tây Nguyên. Từ đầu tháng 6/2001, gần như toàn bộ các chuyên gia hàng đầu của ngành khảo cổ học Việt Nam đã có mặt tại Lung Leng. Công trường khai quật với hàng trăm người hối hả làm việc.

Việc phát hiện di chỉ Lung Leng đã bác bỏ không ít nhận định trước đây cho rằng Tây Nguyên là "vùng trắng" về khảo cổ tiền sử. (ảnh tư liệu tại Nhà trưng bày huyện Sa Thầy)
Việc phát hiện di chỉ Lung Leng đã bác bỏ không ít nhận định trước đây cho rằng Tây Nguyên là "vùng trắng" về khảo cổ tiền sử. (ảnh tư liệu tại Nhà trưng bày huyện Sa Thầy).

Già A Hyơh (làng Lung Leng) cùng nhiều người vẫn nhớ chuyện vùng đất yên bình này bỗng một ngày nườm nượp xe cộ tìm đến. Những cán bộ từ huyện, đến tỉnh, rồi cả Trung ương nườm nượp tìm về. Cả vùng bãi bán ngập bỗng trở thành công trường với những hố khai quật và hàng trăm người làm việc mỗi ngày. Người làng đâu biêt rằng, làng mình và những chiếc hố đó sau này sẽ trở thành một trong những cuộc khai quật khảo cổ học về thời tiền sử lớn nhất nước ta từ trước đến nay. Và rồi, khi cán bộ thông báo đây là nơi người tiền sử sinh sống, để lại nhiều cổ vật cần được bảo vệ để tìm hiểu, thì những người làng mới vỡ òa mọi chuyện. Hóa ra, làng mình từ nghìn xưa đã có người sinh sống, chứ không phải cuộc du canh du cư đi khắp những triền sông để lập làng mưu sinh.

Theo lời kể của những người trong làng, tổ tiên của họ mùa nắng sống dưới suối, mùa mưa sống trên núi và trên cây để tránh thú rừng. Câu chuyện này dù chỉ được truyền miệng, nhưng cũng góp phần soi rọi dòng chảy văn hóa Lung Leng dưới góc độ dân gian…Văn hóa Lung Leng bắt nguồn và phát triển từ văn hóa địa phương theo dòng chảy: Núi rừng Trường Sơn - miền núi các tỉnh duyên hải - xuống vùng đồng bằng - ra biển. Bao nhiêu ngàn năm trôi qua rồi, di sản mà tổ tiên để lại vẫn còn. Đó là những hiện vật ở vùng di chỉ. Và trên diện tích khai quật rộng 10.000m2, các nhà khảo cổ đã mở được 64 hố (100m2/hố) và đã đào được trên 4.000 công cụ đá, hàng vạn mảnh gốm, 40 mộ, 20 bếp, lò nung, chuỗi đá, rìu, chân đèn, bát... được xác định là vết tích văn hóa từ thời đại đá cũ (cách nay 20.000 - 30.000 năm) đến hậu kỳ đá mới và sơ kỳ kim khí (3.000 - 4.000 năm).

Ông Văn Đình Thành (67 tuổi, ở P.Quyết Thắng, TP.Kon Tum, tỉnh Kon Tum) với kho báu hơn 15.000 mẫu vật.
Ông Văn Đình Thành (67 tuổi, ở P.Quyết Thắng, TP.Kon Tum, tỉnh Kon Tum) với kho báu hơn 15.000 mẫu vật.

Không chỉ sự vào cuộc của các ngành các cấp, mà nhiều người yêu thích khảo cổ cũng đã tìm đến Lung Leng để tìm hiểu. Như ông Văn Đình Thành (67 tuổi, ở P.Quyết Thắng, TP.Kon Tum, tỉnh Kon Tum) với kho báu hơn 15.000 mẫu vật. Tất cả những công cụ lao động của người tiền sử như rìu đá, bôn đá (cuốc), dao đá, cào đá, công cụ gieo hạt, hòn nghiền, bàn đá, bàn dập, các loại giáo mác... từ lớn đến bé, từ thô sơ đến tinh xảo, ông đều có. Rồi những đồ trang sức của phụ nữ như mặt đá đeo cổ, đeo tay, vòng đá, nhẫn đá, hạt vòng chuỗi, kim khâu áo da bằng đá... cũng có đủ.

Nhiều năm đã trôi qua, những cuộc tìm hiểu đã tạm dừng, nhưng người làng vẫn hướng mắt xuôi theo dòng sông, cả vùng Sa Bình và các vùng lân cận còn lắng đọng nhiều dấu xưa. Giờ đây, di chỉ Lung Leng đã nằm sâu ở dưới lòng hồ, nhưng những gì mà các nhà khảo cổ tìm thấy được ở Lung Leng đã kịp cung cấp cho người thời nay một hệ thống di tích và hiện vật vô cùng phong phú.

Duyên nợ với dòng sông

Ngày nay, Lung Leng vẫn thế, vẫn trầm tích với thời gian và lặng lẽ sống dâng đời bao hoa thơm, trái ngọt. Lung Leng nằm ở cuối xã Sa Bình, huyện Sa Thầy, bên dòng Krông Pô Kô huyền thoại miệt mài chảy ra bao vùng đất Bắc Tây Nguyên uốn lượn. Lung Leng không chỉ nổi tiếng bởi là vùng “đất thiêng”, cội nguồn của di chỉ khảo cổ mang dấu ấn thời tiền sử, mà còn được biết đến là một trong những nơi in đậm nét đẹp văn hóa thuyền độc mộc. Ở đây, ngoài làm mỳ, trồng cây công nghiệp, sáng nào đàn ông trong làng cũng chèo thuyền độc mộc đi đánh bắt cá. Làng nằm tựa vào dãy núi hình con voi đang phủ phục vững chãi. Hầu hết nhà dân đều hướng về phía dòng sông - nơi ngày đêm đem đến hơi mát dịu dàng cho dân làng.

Ngoài 70 mùa rẫy, không còn chèo thuyền được nữa, nhưng đôi chân già A Nhơ vẫn còn thoăn thoắt. Đoạn đường từ cuối làng ra bờ sông đất nâu mùn xốp, nhưng đã được đào đắp cẩn thận, dễ đi. Chiều muộn, nắng hắt lên thứ ánh sáng vàng như nghệ tươi. Bến sông yên bình. Không gian tĩnh lặng. Hướng gió đưa mát rượi. Từ xa, đã thấp thoáng những dáng thuyền độc mộc nằm phơi mình lặng lẽ

Những chiếc thuyền độc mộc nằm bên sông đã in dấu thời gian.

Đêm huyền hoặc bến sông, chuyện mới, chuyện cũ đan xen, nhưng có một câu chuyện mà các già làng kể từ đêm này qua đêm khác và đến giờ vẫn chưa kết thúc, đó là huyền thoại về những người đã khai lập, mở mang nên những thôn, làng thuộc lưu vực con sông này - làng Lung Leng, nhiều ánh mắt bừng lên hồi tưởng. Chuyện của mấy ngàn năm, của cả một tộc người Gia Rai sinh sống trên triền sông Pô Kô muôn đời vẫn chảy ai mà nhớ hết. Thế rồi, mọi người bình tâm và liên tưởng đến ông cha.

Do thành lập thôn mới, nên bây giờ di chỉ Lung Leng nằm ở làng Bình Loong (xã Sa Bình). Lung Leng bây giờ đã đổi khác rất nhiều so với ngày trước. Toàn thôn hiện có 258 hộ với trên 1.140 nhân khẩu, sinh sống chủ yếu bằng nghề nông và đánh bắt thủy sản với 16 ha lúa nước trồng 3 vụ mỗi năm. Hàng chục ha rau màu, 112 ha cây công nghiệp dài ngày các loại. Cùng với đó là 1.520 con trâu, 455 con bò, 205 con heo thịt, 25 con heo nái, 38 con dê, 852 con gia cầm… Nhờ đó, đời sống của người dân đã nâng lên đáng kể, con cháu đến trường học tập đầy đủ, trong đó có nhiều em đã học cao đẳng, đại học. 

Trong nhiều năm qua, nhờ sự đầu tư của Nhà nước theo các chương trình, dự án phát triển vùng dân tộc và miền núi, nên đến nay, 100% số hộ dân làng Lung Leng đã có điện sử dụng, đường giao thông nông thôn đã được bê tông hóa, các hộ gia đình khó khăn về nhà ở đã được chính quyền địa phương vận động cả hệ thống chính trị và các nhà hảo tâm trên địa bàn tỉnh tham gia đóng góp ủng hộ sửa chữa hoặc xây mới… Đặc biệt, trường học, trạm y tế của xã đã được nâng cấp theo tiêu chuẩn quốc gia nên đã thu hút các cháu đến trường và nhân dân có nơi khám chữa bệnh tốt hơn. Và Lung Leng mà bây giờ là thôn Bình Loong đã góp một phần lớn trong việc đưa xã Sa Bình về đích nông thôn mới. Đầu năm 2022, xã Sa Bình đã nỗ lực, phấn đấu hoàn thành 19 tiêu chí và được công nhận là xã nông thôn mới.

Là một xã đặc biệt khó khăn của huyện Sa Thầy, với hơn 53% dân số là người DTTS, xã Sa Bình đã nỗ lực, phấn đấu hoàn thành 19 tiêu chí xã Nông thôn mới
Là một xã đặc biệt khó khăn của huyện Sa Thầy, với hơn 53% dân số là người DTTS, xã Sa Bình đã nỗ lực, phấn đấu hoàn thành 19 tiêu chí xã Nông thôn mới.

Trải qua bao biến thiên của lịch sử, bao đổi thay của thời cuộc, người dân Lung Leng vẫn cùng nhau cày cấy, trồng trọt, đánh bắt thủy sản tự nhiên rất giàu có của vùng đất ven sông Krong Pô Kô hiền hòa, ngọt ngào, thủy chung son sắt. Cái tên Lung Leng không biết có tự bao giờ, nó có ý nghĩa sâu kín ra sao, nhưng với dân làng thì nó mang một ý nghĩa khát vọng vươn lên của người dân.

Bây giờ, có lẽ không ít người đã lãng quên mất Lung Leng - địa danh từng một thời làm chấn động giới khảo cổ học cả nước. Các hố khai quật nằm dưới làng Lung Leng, ngay sát mép nước lòng hồ thủy điện có nhiều hố đã chìm dưới nước. Chỉ có dòng sông và cánh rừng là trầm mặc như luyến tiếc dấu xưa trên vùng di chỉ. Nhìn hướng nào cũng cứ thấy bâng khuâng.

Tags

Bình luận

Xem nhiều

Mẹ bảo: “Thềm nhà mình có bụi hoa nhài trắng, không khí cứ thoang thoảng hương nhài, dễ chịu hẳn”. Ba cười: “Thế mà khi tôi đem cành nhài về trồng, mình còn ngăn lại, bảo trồng làm gì”! Mẹ nhìn ba, cười thẹn...
1

Mẹ tôi có phần không được may mắn như nhiều người. Từ khi mới lọt lòng, đôi mắt mẹ đã bị mờ nhòe chứ không sáng rõ. Người làng vẫn quen gọi mẹ tôi là “Ả Năng nháy”, là bởi vì đôi mắt không thấy rõ nên gặp ai mẹ cũng phải hiếng mắt lên hấp háy nhìn...

Ngày nóng, ngồi trong phòng trọ oi bức tôi chợt thấy nhớ và thương sao chiếc quạt mo ngày thơ dại. Chiếc quạt mộc mạc, dân dã ấy đã đưa anh em tôi vào giấc ngủ thật ngon trong ngày hè oi ả suốt những năm tháng tuổi thơ.

Bố tôi chỉ là người nông dân lam lũ. Sớm trưa cặm cụi với ruộng lúa vườn rau, một đời bố chân chất, thuần hậu. Tảo tần gồng gánh ước mơ của những đứa con, bao vất vả nhọc nhằn cứ in dần lên khuôn mặt đầy những nếp nhăn, và thấp thoáng trong cả nụ cười của bố...

Sau mấy đợt nắng hạ gắt gỏng, cánh đồng đồng loạt ngả sang màu vàng, lúc đó mẹ chuẩn bị liềm cho mùa gặt. Và những đứa con sinh ra từ đồng ruộng luôn mang theo hình ảnh một mùa gặt vất vả, tiếng rạ rơm xào xạc trong những ngày mùa hạ cháy bỏng, góp nhặt ký ức, làm hành trang vững chãi mà bước vào đời...
Nổi bật

Xu thế lựa chọn và tiêu dùng thực phẩm hiện nay của người dân là sản phẩm vừa an toàn sức khỏe, cũng vừa an toàn với môi trương sống. Đây là tiền đề cho một nền nông nghiệp xanh toàn cầu nói chung, hướng đến nông nghiệp xanh nói riêng tại Việt Nam. Do đó, phát triển nông nghiệp xanh đang dần được quan tâm và phát triển.
Được quan tâm

Ngày 14/04/2022, hình vẽ tượng trưng của Hang Sơn Đoòng - hang động tự nhiên lớn nhất thế giới tại Quảng Bình đã được vinh danh trên Google tìm kiếm tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Đây là một trong số ít lần trong lịch sử Google Doodle mà một địa danh cụ thể ở Việt Nam được chọn để hiển thị.
6


Có dịp quay trở lại xã Phương Trung (huyện Thanh Oai), nơi có nghề làm nón nổi tiếng hàng trăm năm, với nhiều cung bậc khác nhau, ai đó có thể buồn vì làng nghề không còn ở giai đoạn thịnh vượng.
3


Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất