, //, :: GTM+7
Thứ Hai, 18/10/2021, 16:16

"Kêu cái ẹo" là kêu thế nào?

LÊ MINH QUỐC
(nld.com.vn)
Ca dao có câu "Con cóc là cậu ông trời/ Hễ ai đánh nó thì trời đánh cho". Đã thế lại còn "gan cóc tía" - nhằm chỉ ai đó gan góc, lì lợm, không biết sợ hãi, sở dĩ có so sánh này, "Đại từ điển tiếng Việt" (1999) lý giải.

"Ví như loài cóc tía đã từng dẫn đầu đoàn thú vật lên kiện Ngọc Hoàng, làm náo động thiên cung, đòi trời làm mưa cho bằng được - theo truyền thuyết". Nghe ra có lý. Cái gan/gan cóc tía đó một khi đã quyết làm gì thì làm cho bằng được. Vậy trong trường hợp này:
"Con cóc ở giá cũng lâu
Chàng hiu đi hỏi lắc đầu không ưng".

Ở giá là ở góa/ở vá do chồng "vân du tiên cảnh" nên đành ở một mình nuôi con, không "đi bước nữa". Thế nhưng, trông vẫn còn "ngọt nước" lắm, tán tỉnh khó đây, làm thế nào cho cóc gật đầu?

"Con ếch nó ngồi sau lưng/Nó kêu cái ẹo biểu ưng cho rồi".

Đố ai có thể tìm được từ nào khác cực kỳ ấn tượng, rất Nam Bộ như "ẹo" - dù không từ điển nào giải thích trong ngữ cảnh éo le này, thí dụ: "Ẹo: vẹo, vặn nghiêng sang một bên" ("Đại từ điển tiếng Việt", 1999); "Ẹo: co cúp, muốn gãy, suy vi" ("Đại Nam quốc âm tự vị", 1895), "Ẹo: vẹo, trẹo, uốn nghiêng một bên" ("Việt Nam tự điển", 1970); "Vẹo: cong, gẫy quặp lại" ("Tự điển Việt Nam", 1971); "Ẹo: dáng đi ngả ngớn" ("Từ điển phương ngữ Nam Bộ", 1994)… Ngoài các nghĩa này, riêng "Phương ngữ Nam Bộ" (2015) còn ghi nhận thêm: "Ẹo: bắt chước tiếng kêu của con nhái". Có thật là con nhái nó kêu "ẹo"? Tôi ngờ là không, vì rằng còn có dị bản:

"Con ếch nó ngồi sau lưng/Nó kêu ộp oạm biểu ưng cho rồi".

Hoặc: "Con cóc ngồi dựa gốc bưng/Nó kêu cái quệt biểu ưng cho rồi".

Thôi thì cứ cho nó kêu "ộp oạm", kêu "quệt" đi nữa, dù dễ hiểu hơn nhưng sức mấy sánh nổi với "ẹo". Bạn nghĩ thế nào? Chứ tôi nghĩ rằng với từ "ẹo", ta dễ dàng liên tưởng tới quẹo/trẹo/vẹo/dẹo/xẹo là đã gợi lên hành động dứt khoát, mạnh mẽ diễn ra nhanh chóng khiến không ai ngờ trước. "Nó kêu cái ẹo" là kêu liền, kêu ngay tắp lự, không đôi co, không ầu ơ ví dầu, không phân tích nọ kia là nhằm nhấn mạnh vào từ "ưng". Ưng là ưng, ưng đi, chứ không bàn cãi, tính toán, so đo, do dự gì nữa sất; tóm lại là một cách nói dứt khoát của người Nam Bộ.

Tags

Bình luận

Xem nhiều

Mẹ bảo: “Thềm nhà mình có bụi hoa nhài trắng, không khí cứ thoang thoảng hương nhài, dễ chịu hẳn”. Ba cười: “Thế mà khi tôi đem cành nhài về trồng, mình còn ngăn lại, bảo trồng làm gì”! Mẹ nhìn ba, cười thẹn...
1

Mẹ tôi có phần không được may mắn như nhiều người. Từ khi mới lọt lòng, đôi mắt mẹ đã bị mờ nhòe chứ không sáng rõ. Người làng vẫn quen gọi mẹ tôi là “Ả Năng nháy”, là bởi vì đôi mắt không thấy rõ nên gặp ai mẹ cũng phải hiếng mắt lên hấp háy nhìn...

Ngày nóng, ngồi trong phòng trọ oi bức tôi chợt thấy nhớ và thương sao chiếc quạt mo ngày thơ dại. Chiếc quạt mộc mạc, dân dã ấy đã đưa anh em tôi vào giấc ngủ thật ngon trong ngày hè oi ả suốt những năm tháng tuổi thơ.

Bố tôi chỉ là người nông dân lam lũ. Sớm trưa cặm cụi với ruộng lúa vườn rau, một đời bố chân chất, thuần hậu. Tảo tần gồng gánh ước mơ của những đứa con, bao vất vả nhọc nhằn cứ in dần lên khuôn mặt đầy những nếp nhăn, và thấp thoáng trong cả nụ cười của bố...

Sau mấy đợt nắng hạ gắt gỏng, cánh đồng đồng loạt ngả sang màu vàng, lúc đó mẹ chuẩn bị liềm cho mùa gặt. Và những đứa con sinh ra từ đồng ruộng luôn mang theo hình ảnh một mùa gặt vất vả, tiếng rạ rơm xào xạc trong những ngày mùa hạ cháy bỏng, góp nhặt ký ức, làm hành trang vững chãi mà bước vào đời...
Nổi bật

Sau thời gian tranh tài sôi nổi, Hội thi Nhà nông đua tài toàn quốc lần thứ V/2022 tổ chức tại An Giang đã thành công tốt đẹp. Hội thi đã thể hiện quyết tâm thực hiện mục tiêu tạo đột phá trong phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn cũng như tinh thần, khát vọng vươn lên của nông dân Việt Nam thời hội nhập.

Thứ trưởng Phùng Đức Tiến cho biết, trong bất kỳ hoàn cảnh khó khăn nào, ngành luôn chủ động đảm bảo đủ an ninh lương thực và đẩy mạnh xuất khẩu. Đặc biệt, đảm bảo nhu cầu lương thực, thực phẩm thường tăng cao từ 10-15% vào cuối năm, nhất là dịp Tết Nguyên đán.
Được quan tâm

Ngày 14/04/2022, hình vẽ tượng trưng của Hang Sơn Đoòng - hang động tự nhiên lớn nhất thế giới tại Quảng Bình đã được vinh danh trên Google tìm kiếm tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Đây là một trong số ít lần trong lịch sử Google Doodle mà một địa danh cụ thể ở Việt Nam được chọn để hiển thị.
6


Có dịp quay trở lại xã Phương Trung (huyện Thanh Oai), nơi có nghề làm nón nổi tiếng hàng trăm năm, với nhiều cung bậc khác nhau, ai đó có thể buồn vì làng nghề không còn ở giai đoạn thịnh vượng.
3


Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất