, //, :: GTM+7
Thứ Sáu, 23/04/2021, 11:46

Kinh tế tuần hoàn ở Việt Nam

TRẦN THẾ (Phó Viện trưởng Viện KHCN MeKong Cần Thơ)

Ngày nay, kinh tế tuần hoàn (KTTH) đang được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội và giải quyết vấn đề môi trường.

Việt Nam, khái niệm KTTH đã được đề cập trong nhiều chính sách của Đảng và Nhà nước như Nghị quyết số 55-NQ/TW ngày 11/02/2020 của Bộ Chính trị về Định hướng chiến lược phát triển năng lượng quốc gia của Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Quyết định 889/QĐ-TTg ngày 24/06/2020 của Thủ tướng Chính phủ Phê duyệt Chương trình hành động quốc gia về sản xuất và tiêu dùng bền vững giai đoạn 2021 - 2030; Dự thảo Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII, Báo cáo Tổng kết thực hiện chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2011 - 2020, xây dựng chiến lược phát triển kinh tế - xã hội 10 năm 2021 - 2030…

Các chủ trương, chính sách mang tầm chiến lược này đã bước đầu tạo dựng hành lang pháp lý quan trọng cho mô hình KTTH.

Kinh tế tuần hoàn đang có những bước khởi đầu tại Việt Nam với sự tham gia của các nhà sản xuất lớn.

Lĩnh vực nào thích hợp với mô hình KTTH?

Kinh nghiệm của nhiều quốc gia trên thế giới cho thấy mô hình KTTH có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ khâu sản xuất nguyên liệu đến sản xuất chế biến ở các cơ sở/doanh nghiệp quy mô từ nhỏ đến lớn thuộc kinh tế địa phương, vùng, quốc gia hay khu vực. Tùy vào đặc thù của mỗi doanh nghiệp, địa phương, quốc gia mà chúng ta có thể xác định một số lĩnh vực tiềm năng áp dụng khác nhau, chẳng hạn:

Nông, lâm nghiệp: Sản xuất nông nghiệp tuần hoàn được hiểu là thay vì bỏ đi các phụ, phế phẩm trong quy trình sản xuất thì nguồn vật chất này được tái sử dụng (thông qua ứng dụng công nghệ để tạo ra các sản phẩm giá trị gia tăng mang lại lợi ích hữu hiệu cho người sản xuất. Kinh nghiệm cho thấy, khi kết hợp với công nghệ cao thì nhiều loại phế phẩm có thể tạo ra nhiều sản phục vụ trực tiếp sản xuất nông nghiệp (như ủ compost phân hữu cơ từ bã, nguyên liệu nông sản); tạo ra năng lượng (sản xuất nano silicat từ vỏ trấu); tạo ra các sản phẩm giá trị gia tăng (như từ phụ phẩm tôm, cá; lúa; cây ăn trái... cây sen được tận dụng triệt để từ củ sen, ngó sen, lá sen, hạt sen, tim sen để chế biến thành nhiều thực phẩm, đồ uống có giá trị).

Công nghiệp: Mô hình KTTH phát huy hiệu quả khi cộng đồng doanh nghiệp tham gia sản xuất, chế biến theo chuỗi cung ứng. Thay vì phát triển sản xuất các ngành nghề độc lập, các doanh nghiệp sản xuất và dịch vụ có mối liên hệ “cộng sinh” mật thiết có thể xây dựng các khu công nghiệp sinh thái, hợp tác chặt chẽ với nhau, trao đổi các sản phẩm phụ để tránh việc chúng trở thành rác thải, hạn chế lãng phí tài nguyên, giảm thiểu phát thải ra môi trường (sản phẩm đầu ra của doanh nghiệp này là sản phẩm đầu vào của doanh nghiệp khác hoặc phụ phẩm của doanh nghiệp này sẽ trở thành nguyên liệu được doanh nghiệp khác sử dụng để chế biến các sản phẩm giá trị gia tăng).

Du lịch, dịch vụ: Thay vì phát triển du lịch công nghiệp, nhân tạo thì các hoạt động du lịch, giải trí, dịch vụ có thể kết hợp với các hoạt động sản xuất, giá trị văn hóa bản địa để tạo thêm giá trị gia tăng và lợi ích cho nông dân. Điển hình hiện nay là du lịch homestay, du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm... tạo chuỗi giá trị du lịch nhờ vào việc khai thác các nguồn tài nguyên bị bỏ phí.

Lĩnh vực năng lượng và kiểm soát rác thải đô thị: Mô hình KTTH giúp tiết kiệm năng lượng, giảm thiểu năng lượng từ nhiên liệu hóa thạch và chuyển đổi sang năng lượng tái tạo. Chẳng hạn như sử dụng năng lượng gió, năng lượng mặt trời, năng lượng được tạo ra từ việc đốt rác thải theo quy trình khép kín công nghệ cao. Đặc biệt, sản xuất và chuỗi cung ứng khép kín (thu gom sản phẩm đã sử dụng để tái chế hoặc sản xuất sản phẩm mới theo cách tuần hoàn hay các chu kỳ khép kín) là giải pháp hiệu quả giúp giảm rác thải đô thị, giảm tải cho các bãi chôn lấp rác, đồng thời tạo ra chuỗi giá trị sản phẩm tái sinh.

Ngoài ra, mô hình KTTH cũng có thể áp dụng hiệu quả trong các lĩnh vực phát triển đô thị xanh, đô thị thông minh như hiện nay. Chẳng hạn, xây dựng mô hình đô thị nông nghiệp có chức năng sản xuất, chế biến, và cung ứng cho người dân đô thị các sản phẩm nông nghiệp như lương thực, thực phẩm tươi sống, hoa, sinh vật và thực vật cảnh...

Như vậy, có thể thấy mô hình KTTH thực chất là quá trình chuyển đổi phương thức sản xuất theo xu hướng gắn liền với phát triển công nghệ, chuyển đổi số và cách mạng công nghiệp 4.0 - trong mô hình này đổi mới công nghệ là yếu tố động lực cốt lõi.

Giải pháp nào để thực hiện hiệu quả?

Nhiều nội dung trong chương trình nghị sự của Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIII đã thảo luận xoay quanh việc chọn lựa mô hình KTTH là giải pháp tất yếu để nâng cao chất lượng tăng trưởng, cải thiện năng lực cạnh tranh quốc gia, bảo đảm sản xuất và tiêu dùng bền vững; phân bổ, quản lý, sử dụng hiệu quả tài nguyên, bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, góp phần giải quyết các vấn đề xã hội, tạo việc làm...

Việt Nam chúng ta thuộc nhóm các quốc gia đang phát triển (quy mô nền kinh tế nhỏ, xếp thứ 68 thế giới về diện tích, thứ 15 thế giới về dân số). Theo dự báo của Ngân hàng Thế giới, Việt Nam nằm trong số 10 quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất bởi ô nhiễm không khí (Việt Nam có thể mất đi khoảng 3,5% GDP vào năm 2035 bởi hậu quả của việc ô nhiễm này).

Hiện nay, chúng ta đã phát triển khá hiệu quả một số mô hình KTTH ở các địa phương như Ninh Bình, Đà Nẵng, Cần Thơ; mô hình chế biến phụ phẩm thủy sản (vỏ tôm, đầu tôm)... Tuy vậy, để thực hiện các mục tiêu mang tầm quốc gia trong việc chuyển đổi từ nền kinh tế tuyến tính sang KTTH, còn không ít khó khăn.

Trước hết, cần xây dựng hệ thống giải pháp mang tầm chiến lược, trong đó, chú trọng kiến tạo các mô hình tăng trưởng kinh tế theo chiều sâu trên cơ sở sử dụng hiệu quả các nguồn lực đầu vào, ứng dụng hiệu quả khoa học công nghệ vào sản xuất, đặc biệt quản lý sản xuất theo chuỗi cung ứng để tái tạo sử dụng phụ phế phẩm tạo ra giá trị gia tăng, nguyên liệu mới.

Mặt khác, phải tạo dựng hành lang pháp lý hoàn chỉnh và môi trường chính sách thuận lợi để các mô hình KTTH phát triển. Trong môi trường vĩ mô này, nhà nước giữ vai trò kiến tạo và cộng đồng doanh nghiệp là động lực trung tâm.

Bên cạnh đó, phải thực hiện các biện pháp giúp chuyển biến nhận thức xã hội và thu hút sự tham gia của cộng đồng vào phát triển nền KTTH (cộng đồng ở đây được hiểu là tất cả các bên liên quan, gồm các cơ quan chính phủ, các doanh nghiệp khai thác khoáng sản và nguyên liệu thô, các nhà chế biến, sản xuất, phân phối, bán lẻ, người tiêu dùng...).

Tags

Bình luận

Xem nhiều

Mẹ bảo: “Thềm nhà mình có bụi hoa nhài trắng, không khí cứ thoang thoảng hương nhài, dễ chịu hẳn”. Ba cười: “Thế mà khi tôi đem cành nhài về trồng, mình còn ngăn lại, bảo trồng làm gì”! Mẹ nhìn ba, cười thẹn...

Mẹ tôi có phần không được may mắn như nhiều người. Từ khi mới lọt lòng, đôi mắt mẹ đã bị mờ nhòe chứ không sáng rõ. Người làng vẫn quen gọi mẹ tôi là “Ả Năng nháy”, là bởi vì đôi mắt không thấy rõ nên gặp ai mẹ cũng phải hiếng mắt lên hấp háy nhìn...

Ngày nóng, ngồi trong phòng trọ oi bức tôi chợt thấy nhớ và thương sao chiếc quạt mo ngày thơ dại. Chiếc quạt mộc mạc, dân dã ấy đã đưa anh em tôi vào giấc ngủ thật ngon trong ngày hè oi ả suốt những năm tháng tuổi thơ.

Bố tôi chỉ là người nông dân lam lũ. Sớm trưa cặm cụi với ruộng lúa vườn rau, một đời bố chân chất, thuần hậu. Tảo tần gồng gánh ước mơ của những đứa con, bao vất vả nhọc nhằn cứ in dần lên khuôn mặt đầy những nếp nhăn, và thấp thoáng trong cả nụ cười của bố...

Sau mấy đợt nắng hạ gắt gỏng, cánh đồng đồng loạt ngả sang màu vàng, lúc đó mẹ chuẩn bị liềm cho mùa gặt. Và những đứa con sinh ra từ đồng ruộng luôn mang theo hình ảnh một mùa gặt vất vả, tiếng rạ rơm xào xạc trong những ngày mùa hạ cháy bỏng, góp nhặt ký ức, làm hành trang vững chãi mà bước vào đời...
Nổi bật
Được quan tâm

Ngày 14/04/2022, hình vẽ tượng trưng của Hang Sơn Đoòng - hang động tự nhiên lớn nhất thế giới tại Quảng Bình đã được vinh danh trên Google tìm kiếm tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Đây là một trong số ít lần trong lịch sử Google Doodle mà một địa danh cụ thể ở Việt Nam được chọn để hiển thị.
6


Có dịp quay trở lại xã Phương Trung (huyện Thanh Oai), nơi có nghề làm nón nổi tiếng hàng trăm năm, với nhiều cung bậc khác nhau, ai đó có thể buồn vì làng nghề không còn ở giai đoạn thịnh vượng.
3


Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất