, //, :: GTM+7
Thứ Ba, 17/01/2017, 08:22

Ký ức quê hương của người được Giải thưởng Viện Hàn lâm Pháp

NGUYỄN KHẮC PHÊ

Nói đến người được Giải thưởng Viện Hàn lâm Pháp ở Việt Nam  “thiên hạ” biết ngay đó là bác sĩ Nguyễn Khắc Viện (BS NKV). Điều thú vị là cái ông bác sĩ sống ở “Tây” gần nửa đời người, được nhiều trí thức Tây học kính trọng lại có những ký ức sâu đậm về một vùng quê Việt Nam!

Vợ chồng bác sĩ Nguyễn Khắc Viện.
Vợ chồng bác sĩ Nguyễn Khắc Viện.

Do hoàn cảnh gia đình và điều kiện công tác, BS NKV không được sống nhiều năm ở quê hương. Từ nhỏ, ông đã theo thân phụ xuống Vinh học tiểu học, rồi vào Huế, ra Hà Nội, trước khi sang Pháp du học (1937). Sau 26 năm sống ở trời Tây, về nước năm 1963, ông lại công tác ở Hà Nội cho đến lúc qua đời (10/5/1997).

Tuy vậy, trong tâm tưởng của BS NKV, quê hương luôn hiện hữu, quê hương là nguồn mạch trong lành, là dưỡng chất giúp ông gìn giữ được phẩm cách một kẻ sĩ, dù sống giữa chốn phù hoa, đô hội, đầy rẫy cạm bẫy và đủ thứ khêu gợi dục vọng thấp hèn.  

Nhà nghiên cứu Vũ Ngọc Khánh, trong một bài viết về BS NKV ngay sau khi ông qua đời, đã nhắc một bài thơ ông viết từ năm 1945, tại Paris:

Đêm khuya nghe giọng ai hò / Nhớ sông Ngàn Phố, nhớ đò chợ phiên…

Trong hồi ký “Ước mơ & hoài niệm” xuất bản năm 2003, BS NKV cũng đã viết:

“…Lúc nhỏ ở quê, sau lớn lên, dù học ở đâu, cứ đến hè là được về quê chơi. Nhóm chúng tôi, anh em con chú, con bác, tha hồ chạy nhảy, bôi nhựa mít đưa lên cao để bắt ve sầu. Chiều chiều rủ nhau đi tắm sông, nước sông Ngàn Phố trong suốt nhìn thấy tận đáy. Lúc học ở Pháp, mấy anh em người Hà Tĩnh cùng nhau trò chuyện, nao nao nhớ cảnh quê nhà:

Nước sông Ngàn Phố trong veo

Chiếc đò xuôi ngược mái chèo thảnh thơi

Khi mô lặng gió yên trời

Ta về Thịnh Xá(1), tắm nơi Bãi Bè(2)

Chiếc đò ông Cháu xuôi Vinh

Bưởi, bòng, chuối, mít, lênh đênh một đò

Đêm khuya nghe giọng ai hò,

Nhớ sông Ngàn Phố, nhớ đò chợ phiên.”

Bài “Cây đa quê hương” in trong sách giáo khoa lớp 3 của Nhà xuất bản Giáo dục trước đây chính là một đoạn trích từ bài BS NKV viết ở Paris. Cũng trong Hồi ký, nhắc lại việc này, ông đã viết:

“…Nói đến làng quê cũng là nói đến sự quyến luyến với thiên nhiên, với cảnh những lũy tre, những đồng ruộng, những vườn cây mùa này mùa khác đủ màu sắc. Đặc biệt là ký ức của tôi đậm nét hình ảnh cây đa. Trước xóm có một cây đa, không biết mấy trăm năm rồi. Hồi ở Pháp, khoảng 1960, được tin người ta đã đốn mất cây đa, tôi giật thót mình và cảm thấy đau xót vô cùng. Thời thơ ấu, chiều chiều, khi trời nhạt nắng, chúng tôi rủ nhau ngồi gốc cây đa, nhìn ra cánh đồng. Tôi viết một bài bằng tiếng Pháp về cây đa xưa, đăng ở một tạp chí. Bài viết nêu lên được tình cảm của người Việt Nam đối với quê hương, làng xóm, gây ấn tượng sâu sắc với độc giả nước ngoài…”

Năm 1963, ngay sau khi được trở lại Tổ quốc, BS NKV đã về thăm làng quê. Dù gần ba chục năm xa xứ, bao nhiêu là hình ảnh quê hương vẫn như nguyên vẹn và ào ạt tuôn ra trong bài bút ký đầu tiên ông viết khi trở lại Việt Nam:

“…Ai đã tắm con sông Ngàn Phố chỉ một lần cũng khó quên được cảnh, quên được người. Huống hồ chúng tôi, cả một thời trẻ, chiều hè nào cũng cùng anh chị em ra ngâm mình xuống dòng sông Phố; qua Pháp, bao nhiêu năm, mỗi lần chỉ cần nhắm mắt lại là đủ nghe tiếng lò rèn lách cách bên bến chợ Bè, khói lò rèn tỏa lên giữa nền trời lam, trên những bãi mía xanh rờn…

Nhớ cảnh, nhớ người, gặp lại cảnh cũ cũng khó lòng mà không nhớ lại hình ảnh những người xưa. Những ngày hè thuở trước, lúa gặt xong lại đem phơi trên sân gạch nhà chúng tôi, rồi một số người suốt ngày kéo những con lăn bằng đá, hì hục dưới ánh nắng gắt gao. Về đến nhà, tôi cảm như còn thấy mồ hôi nhễ nhại trên lưng những người lăn lúa, tai vẫn nghe tiếng trục rì rào, 26 năm sau vẫn sống lại cái cảm giác ngột ngạt vì bụi lúa tỏa khắp sân, khắp nhà.

Lúa gặt xong lại đi tát cá. Từ sáng sớm, hàng chục gàu đã sắp hàng tát không ngớt tay cho đến lúc đáy ao hiện ra cá lúc nhúc dưới bùn, thế là mọi người hò reo bì bõm nhảy xuống bùn đến bụng, hót lấy cá vất lên gánh cho các chị em gánh về… Đến nay tôi vẫn còn thấy cá nhảy lấp loáng trong bóng hoàng hôn, còn ngửi thấy mùi cá trê, cá chép, còn nghe các chị em thì thầm góc sân chia nhau các phần cá…”

Trở lại quê hương, BS NKV không chỉ xúc động với những hoài niệm cảnh cũ người xưa, mà ông vui mừng biết bao trước những người nông dân đã đổi đời, như chú Nguyễn Khắc Khoát - một tá điền, đã trở thành một chủ tịch xã được bà con kính trọng; ngay cả trong gia đình ông, cũng có sự thay đổi ngoạn mục. Ông viết: “…Ngày xưa, chị tôi học hết lớp 5, cha mẹ không cho đi học nữa chỉ vì là con gái, mặc dù lương quan hàng trăm, ruộng hàng mấy chục mẫu. Ngày nay, em dâu tôi, với hai cháu gái, mẹ góa con côi, chỉ lao động dệt may, vẫn cho hai cháu gái đi học. Chỉ chừng ấy thôi, cũng đủ đáng công làm một cuộc cách mạng…”

Tuy vậy, trong hồi ký của mình, nhớ lại lần đầu trở lại quê nhà, ông viết: “Năm 1963, lần đầu tiên trở lại quê hương sau 26 năm trời xa cách, tôi vô cùng xúc động và xót xa trước tình cảnh cơ sở vật chất trong làng xã chưa thay đổi gì. Đường sá vẫn ngoằn ngoèo chật hẹp. Rồi năm 1981, về một lần nữa cũng thế… Con đường ngang nối tiếp giữa Sơn Hòa và Thịnh Xá qua 40 năm trời vẫn lầy lội như cũ, phải xắn quần lên cao mới đi được, làm cho tôi suy nghĩ rất nhiều…”  

Và khi biết Nghệ Tĩnh có chủ trương ồ ạt phá hàng loạt khu vườn sum sê cây trái để dời làng lên đồi - một chủ trương không hợp lòng dân, lợi bất cập hại, ngày 10 tháng 5 năm 1976, BS NKV đã viết ngay thư gửi Trung ương đề nghị “cho nghiên cứu điều tra kỹ lưỡng, quy định thật cụ thể nơi nào cần bốc, cần san bằng, chứ không thể để thành “phong trào”.” Được biết, sau đó, theo chỉ thị của Trung ương, tỉnh Nghệ Tĩnh đã điều chỉnh chủ trương nói trên.

Năm 1993, được Giải thưởng Lớn của Viện Hàn lâm Pháp, BSNKV đã dành phần lớn tiền thưởng cho Trung tâm Nghiên cứu Tâm lý trẻ em và trích một phần gửi về quê giúp xây dựng Trạm Y tế của xã Sơn Hòa (Hương Sơn).

Mùa Xuân 1996, hình như linh cảm được thời khắc bước sang cõi khác của mình, BS NKV đã gửi gắm tình cảm sâu nặng với quê hương trong bài thơ khai bút “Tình quê” với giọng điệu tha thiết:

 “…Một ngày kia khi bóng ta đã khuất / Ai ơi! Có về lại bên dòng sông thương nhớ / Đục hay trong nước sẽ thì thầm nhắc nhở / Các O ơi! Xin dành một thoáng tâm tình / Cho một con người đã vời vợi đi xa…” 

BS NKV “đi xa” vừa tròn 20 năm, nhưng với những công trình mà ông để lại - trong đó có bản dịch “Truyện Kiều” ra tiếng Pháp được tái bản gần chục lần, với hai ngôi trường ở huyện Hương Sơn và nhiều đường phố tại các thành phố trong nước mang tên ông, hẳn là nhiều người, chứ không chỉ “các O bên dòng sông thương nhớ”, vẫn “thì thầm nhắc nhở” đến ông - một người con của Hà Tĩnh đã dành trọn cuộc đời mình cho sự nghiệp chung, cho quê hương và Đất Nước…

Tags

Bình luận

Xem nhiều

Cho đến nay, kiến thức về y học trong các tác phẩm nổi tiếng của danh y Tuệ Tĩnh và Hải Thượng Lãn Ông vẫn được biên soạn, xuất bản và trở thành nguồn tài liệu phục vụ cho công tác giảng dạy, nghiên cứu và thực hành chữa bệnh bằng thuốc Nam trong cả nước.



Từ nguồn kinh phí của Trung tâm Khuyến nông An Giang, Trạm Khuyến nông TP. Long Xuyên đã hỗ trợ xây dựng mô hình “Nuôi cá mè hôi trong ao đất” cho ông Ngô Bá Tùng (xã Mỹ Hòa Hưng). Mô hình bước đầu đã giúp nông dân thay đổi tư duy, tập quán canh tác, áp dụng tiến bộ khoa học - kỹ thuật vào sản xuất để đạt hiệu quả kinh tế cao.

Được quan tâm

LAN VI - 28/06/2021
Trước diễn biến phức tạp của dịch Covid-19, để bảo vệ sức khỏe và sự an toàn cho cán bộ, nhân viên yên tâm công tác, cũng như đảm bảo an toàn cho khách hàng khi đến giao dịch, Ngân hàng Bưu điện Liên Việt (LienVietPostBank) đã xây dựng kế hoạch hỗ trợ cán bộ nhân viên thuộc Hội sở chính và các chi nhánh/phòng giao dịch tại khu vực Hà Nội tiêm vaccine phòng Covid-19.

Trong những năm gần đây nhu cầu kết nối, xúc tiến thương mại của cộng đồng doanh nghiệp (DN) trên các nền tảng số hóa ngày càng phát triển. Bởi vậy các ngân hàng thương mại (NHTM) trong nước nói chung, tại TP.HCM nói riêng đang tập trung đầu tư cho các nền tảng kết nối DN xuyên biên giới.
Nổi bật





Ngày nay, bánh căn đã hiện diện ở nhiều nơi tại Sài Gòn và hầu hết các quán đều ghi rõ dấu chỉ địa phương như bánh căn Nha Trang hoặc bánh căn Phan Rang, Phan Thiết… Khách người xứ nào cứ tìm đến đúng quán ấy mà thưởng thức hương vị quê xưa.

Công ty TNHH Xuất nhập khẩu - Thương mại Toàn Thắng tại xã Xuân Tây, huyện Cẩm Mỹ là một trong số ít doanh nghiệp của tỉnh Đồng Nai đầu tư nhà máy chế biến và xuất khẩu sầu riêng một cách bài bản.
Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất