, //, :: GTM+7
Thứ Năm, 02/12/2021, 14:25

Một vòng thế giới cùng thổ cẩm

PHƯƠNG MINH
Thổ cẩm là loại vải có lịch sử lâu đời. Từ khi con người thuộc các nền văn minh biết dệt vải và phát triển may mặc, thổ cẩm cũng bắt đầu hành trình đa màu, đa sắc của mình…

Vài nét về loại thổ cẩm

Thổ cẩm xuất phát từ tiếng Ý là “broccato” có nghĩa là “vải in nổi”. Nói cách khác, thổ cẩm là loại vải dệt có hoa văn, trông có vẻ giống vải thêu nhưng thực chất được dệt trên các khung cửi.

Người dệt thổ cẩm sử dụng kỹ thuật dệt với 3 sợi. Ngoài sợi dọc và sợi ngang bắt buộc tạo nên cấu trúc cơ bản của vải dệt thoi, thì thổ cẩm còn có các sợi ngang khác nhằm tạo các hoa văn trên bề mặt. Tùy vào từng thiết kế mà sự kết hợp giữa 3 sợi này có thể biến hóa thành những tấm thổ cẩm với nhiều họa tiết và màu sắc. Chất liệu dệt thổ cẩm cũng đa dạng, có thể là len, bông, lanh… hoặc dệt từ sợi tổng hợp như ngày nay. Nhìn bề ngoài, thổ cẩm như có những họa tiết được dập nổi phía trên, với các mặt tương phản và màu sắc được pha trộn với nhiều chất liệu. Ngoài len, bông hay sợi tổng hợp, hoa văn trên thổ cẩm còn được tạo nên từ các sợi kim loại. Ngay cả khi được làm từ những nguyên liệu đơn giản và bình dân thì thổ cẩm vẫn thể hiện được nét tinh tế và vẻ đẹp khác biệt. Ở mỗi nền văn minh, thổ cẩm trở thành biểu tượng cho giá trị cuộc sống của cộng đồng và còn là một trong những hình mẫu nhận diện đặc biệt.

Theo dòng lịch sử

Những ghi chép lịch sử đầu tiên xác định thổ cẩm xuất hiện từ khoảng thế kỷ thứ IV trước Công nguyên ở Trung Quốc. Khi đó, người Trung Quốc đã sản xuất và sử dụng thổ cẩm phổ biến trong nước và bắt đầu buôn bán với các quốc gia cổ đại khác vào đầu Công nguyên. Đây cũng là một trong những nguyên do lý giải cái tên “Con đường tơ lụa” của hệ thống giao thương lớn giữa các nền văn minh trên thế giới thời kỳ đó.

Hình vẽ trang phục bằng thổ cẩm của người Byzantium (TK5-6).
 

Thổ cẩm khi ấy trở thành mặt hàng quen thuộc và phổ biến khắp lục địa Á - Âu. Vào thế kỷ thứ V sau Công nguyên, Byzantium đã học được nghề trồng dâu, nuôi tằm, dệt vải và sản xuất thổ cẩm. Đến đây thì đế chế này phủ rộng thị trường của mình khắp các nước cận Đông, Đông và Nam Âu. Trong suốt thời Trung cổ, Byzantium đã trở thành nền văn minh gắn với việc sản xuất thổ cẩm, chủ yếu phục vụ cho giới quý tộc ở châu Âu và Trung Á. Thời gian này, thổ cẩm thường gắn với các biểu tượng của Thiên Chúa giáo. Sản phẩm phổ biến nhất là những chiếc thảm tinh tế và nhiều màu sắc. Cuối thời Trung Cổ, Ý trở thành nơi sản xuất chính các loại thổ cẩm đắt tiền phục vụ cho giới quý tộc và thượng lưu châu Âu.

Theo truyền thống, những người thợ dệt làm ra thổ cẩm trên các khung dệt thông thường một cách thủ công, việc này đòi hỏi sự tỉ mỉ và tinh tế đến từng chi tiết. Đến thế kỷ 19, việc phát minh khung cửi Jacquard đã làm thay đổi hoàn toàn cách thức dệt truyền thống này, kéo theo là sự thay đổi của hệ thống sản xuất vải nói chung và thổ cẩm nói riêng. Khi đó, việc sản xuất thổ cẩm trở nên dễ dàng và năng suất hơn nên thổ cẩm bắt đầu được phổ biến đến toàn dân. Đồng thời, khung dệt Jacqoard cũng tạo nên những mẫu thổ cẩm phức tạp, nối dài thêm khả năng sáng tạo của các cộng đồng. Đến đây, thổ cẩm ngày càng được ưa chuộng khi khả năng sử dụng được mở rộng, không chỉ trong may mặc mà còn trở thành sản phẩm trang trí vô cùng phong phú.

Ngày nay, thổ cẩm là loại vải phổ biến nhất ở Tây Phi cùng một số quốc gia ở châu Âu và được sử dụng nhiều trong trang trí và đồ gia dụng hơn là trong may mặc. Do đặc tính cứng cáp và đa dạng về họa tiết mà không quá khó để bắt gặp những chiếc rèm cửa, thảm, tấm trải… làm bằng thổ cẩm. Trong nội thất, thổ cẩm được dùng để phủ lên những chiếc sofa, tấm trải và bao gối. Ở châu Á, thổ cẩm không còn tập trung ở Trung Quốc hay Đông Á mà đã mở rộng khắp các quốc gia khác, đặc biệt là Ấn Độ. Người Ấn Độ sử dụng thổ cẩm một cách thường xuyên cho những bộ quần áo nghi lễ.

Không chỉ là vải mà còn là nghệ thuật

Chính sự đa dạng về họa tiết và đặc thù của chất liệu mà thổ cẩm trở thành một loại hình nghệ thuật ở các nền văn hóa khác nhau. Dệt thổ cẩm đòi hỏi trình độ kỹ thuật cao của nghệ nhân, làm sao để chi tiết được tinh xảo, hoa văn phức tạp nhưng vẫn thể hiện các ý nghĩa sâu sắc. Sự kết hợp giữa các chất liệu khác nhau, chính xác là sự kết hợp giữa các sợi tơ bằng len, bông và sợi kim loại vàng, bạc đã là một nghệ thuật đặc trưng của dệt thổ cẩm.

Ứng dụng hoa văn của thổ cẩm Byzantium trong trang phục hiện đại.
 

Vào thời kỳ Phục Hưng, thổ cẩm trở lại ở Ý và khắp châu Âu như “một loại hình nghệ thuật” với các thiết kế phức tạp. Thổ cẩm với các hoa văn, họa tiết của mình đã biểu thị địa vị và quyền lực của người sử dụng. Các đường nét trên vải gần như được “điêu khắc” tinh tế lên từng bộ quần áo và các sản phẩm trang trí khác. Vẻ đẹp đó vẫn còn được lưu lại trong các bức tranh thuộc nghệ thuật Phục Hưng. Và không ngừng lại ở châu Âu, theo các mối liên kết thương mại với vùng Viễn Đông, các hoa văn của thổ cẩm Ý đã tiếp biến nhiều ở các nền văn hóa lớn như Trung Quốc, Ấn Độ.

Ở Ấn Độ, các thuật ngữ tiếng Phạn như hiranya drapi (tấm màn vàng), hiranya chandataka (váy vàng), hoặc hiranya pesas (thêu vàng) đã được đề cập đến trong các tác phẩm minh triết cổ đại như Rig Veda và Atharva Veda. Điều đó cho thấy, Ấn Độ đã sớm có các loại thổ cẩm dệt cùng sợi vàng, bạc phục vụ cho đời sống tín ngưỡng. Về sau, thổ cẩm được kết hợp với lụa trong các trang phục truyền thống như sari, dupatta (mạng che mặt), khăn thắt lưng, dhoti (áo dưới của nam giới) và khăn xếp… Thổ cẩm xuất hiện ở các đường viền tinh xảo ở phần cuối của những tấm vải, gọi là pallu. Hoa văn trên pallu chủ yếu là các biểu tượng động vật như bò, hươu, ngựa, hổ, voi, công, vẹt… và một số con trong thần thoại như yali (đầu sư tử, thân chim)… Tất cả đều là những họa tiết truyền thống đã tồn tại cả nghìn năm trong nghệ thuật Ấn Độ.

Tags

Bình luận

Xem nhiều

Mẹ bảo: “Thềm nhà mình có bụi hoa nhài trắng, không khí cứ thoang thoảng hương nhài, dễ chịu hẳn”. Ba cười: “Thế mà khi tôi đem cành nhài về trồng, mình còn ngăn lại, bảo trồng làm gì”! Mẹ nhìn ba, cười thẹn...
1

Mẹ tôi có phần không được may mắn như nhiều người. Từ khi mới lọt lòng, đôi mắt mẹ đã bị mờ nhòe chứ không sáng rõ. Người làng vẫn quen gọi mẹ tôi là “Ả Năng nháy”, là bởi vì đôi mắt không thấy rõ nên gặp ai mẹ cũng phải hiếng mắt lên hấp háy nhìn...

Ngày nóng, ngồi trong phòng trọ oi bức tôi chợt thấy nhớ và thương sao chiếc quạt mo ngày thơ dại. Chiếc quạt mộc mạc, dân dã ấy đã đưa anh em tôi vào giấc ngủ thật ngon trong ngày hè oi ả suốt những năm tháng tuổi thơ.

Bố tôi chỉ là người nông dân lam lũ. Sớm trưa cặm cụi với ruộng lúa vườn rau, một đời bố chân chất, thuần hậu. Tảo tần gồng gánh ước mơ của những đứa con, bao vất vả nhọc nhằn cứ in dần lên khuôn mặt đầy những nếp nhăn, và thấp thoáng trong cả nụ cười của bố...

Sau mấy đợt nắng hạ gắt gỏng, cánh đồng đồng loạt ngả sang màu vàng, lúc đó mẹ chuẩn bị liềm cho mùa gặt. Và những đứa con sinh ra từ đồng ruộng luôn mang theo hình ảnh một mùa gặt vất vả, tiếng rạ rơm xào xạc trong những ngày mùa hạ cháy bỏng, góp nhặt ký ức, làm hành trang vững chãi mà bước vào đời...
Nổi bật

Long An là tỉnh duy nhất của miền Tây Nam bộ không có dòng Cửu Long chảy qua. Tuy nhiên, Long An có 2 dòng sông Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây gắn liền với đời sống, văn hóa và lịch sử của người dân Long An.

Sau thời gian tranh tài sôi nổi, Hội thi Nhà nông đua tài toàn quốc lần thứ V/2022 tổ chức tại An Giang đã thành công tốt đẹp. Hội thi đã thể hiện quyết tâm thực hiện mục tiêu tạo đột phá trong phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn cũng như tinh thần, khát vọng vươn lên của nông dân Việt Nam thời hội nhập.
Được quan tâm

Ngày 14/04/2022, hình vẽ tượng trưng của Hang Sơn Đoòng - hang động tự nhiên lớn nhất thế giới tại Quảng Bình đã được vinh danh trên Google tìm kiếm tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Đây là một trong số ít lần trong lịch sử Google Doodle mà một địa danh cụ thể ở Việt Nam được chọn để hiển thị.
6


Có dịp quay trở lại xã Phương Trung (huyện Thanh Oai), nơi có nghề làm nón nổi tiếng hàng trăm năm, với nhiều cung bậc khác nhau, ai đó có thể buồn vì làng nghề không còn ở giai đoạn thịnh vượng.
3


Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất