, //, :: GTM+7
Thứ Sáu, 22/01/2021, 15:07

Nâng chất công tác quy hoạch trong xây dựng Nông thôn mới

TĂNG MINH LỘC

Mục tiêu cơ bản của xây dựng NTM là: Nâng cao nhanh đời sống vật chất và tinh thần cho cư dân nông thôn; Đảm bảo cho nông thôn phát triển theo quy hoạch, môi trường sinh thái xanh - sạch - đẹp; Các giá trị văn hóa tốt đẹp của các dân tộc được bảo tồn và phát huy; Dân trí và chất lượng hệ thống chính trị cơ sở được nâng cao. Những mục tiêu đó trong giai đoạn 2010 - 2020 đã được cụ thể hóa, lượng hóa bằng 19 tiêu chí, trong đó Quy hoạch là tiêu chí số 1.

 

Quy hoạch nên mãi là tiêu chí số 1

Một trong những giải pháp hàng đầu khi xây dựng NTM là quy hoạch. Quy hoạch nông thôn rất khác với quy hoạch đô thị. Nó không chỉ định hướng cho nông thôn phát triển “trật tự”, tạo không gian sống tiện lợi hơn, khai thác tốt hơn các nguồn tài nguyên ở nông thôn mà còn phải bảo tồn 3 chức năng đặc thù của nông thôn: Cung cấp cái ăn cho xã hội; Bảo tồn sinh thái tự nhiên; Bảo tồn văn hóa dân tộc - điều mà nông thôn nước nào cũng phải làm.

Ở nước ta, quy hoạch nông thôn vấp phải một số vấn đề. Nổi cộm phải kể đến việc xây dựng còn thiếu dự báo xu hướng phát triển nên thường thiếu quy chuẩn tương thích, do vậy nhiều công trình vừa mới xây xong đã lạc hậu gây lãng phí nguồn lực. Trong khi đó, số lượng hạ tầng công cộng rất nhiều. Mặt khác, xây dựng nhà ở dân cư đang bị thả nổi, thiếu hướng dẫn và các định chế quản lý nên mạnh ai nấy làm dẫn đến tình trạng “tạp nham”, các sắc thái văn hóa truyền thống dần mờ nhạt. Một vấn đề đáng lưu ý nữa đó là môi trường nông thôn ngày càng ô nhiễm nghiêm trọng. Do tác động của thương mại thị trường mà người quê cũng ham thích làm nhà bám mặt đường. Ao hồ bị san lấp, hệ thống tiêu thoát nước bị xâm lấn. Ở đất nước thừa nắng nhưng thích làm nhà ống cao tầng kiểu phố thị. Quanh nhà thiếu cây bóng mát, sân, ngõ, tường rào đua nhau xây. Hình ảnh nông thôn xanh mát mất dần, thay bằng nóng bức và ô nhiễm, bệnh tật ngày một nhiều hơn.

Chính vì thế, các nhà thiết kế chương trình NTM đã đề xuất quy hoạch chỉnh trang xây dựng ở nông thôn phải là nhiệm vụ hàng đầu. Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Sinh Hùng, Trưởng ban chỉ đạo NTM khi đó đã đồng ý đưa quy hoạch là tiêu chí số 1. Ông cũng từng chỉ đạo mỗi xã có một đồ án quy hoạch và “xã chưa xong quy hoạch thì không nên xây cất gì hết”.

Thành tựu bước đầu

Kết thúc giai đoạn đầu (2010 - 2015), cả nước có 62% xã xong quy hoạch. Đến cuối năm 2019 đã có gần 100% số xã hoàn thành nhiệm vụ này. Tuy chậm so với chủ trương đề ra (2013) và chất lượng chưa cao nhưng đã vẽ ra bức tranh tổng thể về tương lai cho NTM, làm căn cứ cho các xã tổ chức thực hiện. Trước hết đã xác định rõ vị trí, quy mô các loại hạ tầng thiết yếu cần có cho thôn (bản, ấp) và xã như: trụ sở trường học, trạm y tế, khu văn hóa thể thao, chợ, khu xử lý rác thải, trạm cấp nước, nghĩa địa… Qua đó đã khẳng định cho cán bộ cơ sở và người dân khái quát được khối lượng công việc phải làm và kinh phí cần có để đạt chuẩn NTM.

Do yêu cầu quy hoạch phải có sự tham gia của người dân nên hầu hết các đồ án quy hoạch xã đều được lấy ý kiến người dân đến từng thôn bản. Vì thế đã đạt tính đồng thuận cao trong cộng đồng, giúp cho việc giải phóng mặt bằng, huy động sự đóng góp của người dân rất thuận lợi. Người dân nông thôn cũng đã hiến tặng hàng triệu mét vuông đất làm giao thông và các công trình công cộng thôn, xã.

Sau quy hoạch, nhiều địa phương đã tổ chức tuyên truyền, cắm mốc chỉ giới các hạ tầng và được người dân đồng tình, ủng hộ, có ý thức hơn trong bảo vệ quy hoạch, đấu tranh chống việc lấn chiếm hoặc làm không đúng quy hoạch.

Bất cập và những vấn đề xung quanh quy hoạch và xây dựng trong NTM

10 năm thực hiện Chương trình xây dựng NTM đã thu được nhiều kết quả quan trọng, nổi bật là hạ tầng nông thôn có bước phát triển vượt bậc, kinh tế phát triển, thu nhập và đời sống của cư dân nông thôn được cải thiện nhiều hơn… Tuy nhiên, dưới góc độ quy hoạch kiến trúc và xây dựng ở nông thôn, vẫn còn không ít bất cập.

Trong quy hoạch, chỉnh trang các khu dân cư - kiến trúc cảnh quan dường như vẫn là thứ xa xỉ. Các yếu tố văn hóa đặc thù của mỗi dân tộc, mỗi miền quê thể hiện qua kiến trúc vẫn ít được chú trọng: Nhà sàn của người Thái Tây Bắc có nét khác biệt với dân tộc khác nhưng ở các khu tái định cư mới cho đồng bào Thái do nhà nước hỗ trợ, đồng bào nói nó chỉ “hơi giông giống”. Họ còn ví von: “mái Thái, tường Kinh, kèo cột linh tinh là (của) dân tộc khác”. Tác giả có lần thăm nhà Rông của đồng bào Ê-đê (Tây nguyên) do Nhà nước hỗ trợ từ Chương trình xây dựng NTM. Già làng bảo: “Thanh niên bây giờ không đến sinh hoạt hay ngủ đêm như trước vì sàn xi măng cái lưng nó không quen nằm, cầu thang bằng sắt cái chân nó không quen bước”.

Ngoài ra dễ dàng thấy nhà ở nông thôn đồng bằng sông Hồng đang “trăm hoa đua nở”, kiểu dáng rất đa dạng nhưng đâu là nét đặc trưng của vùng quê giàu truyền thống văn hóa thì rất khó tìm. Nhiều chuyên gia đã ví von: “Chúng ta đang đồng bằng hóa vùng cao và bê tông hóa các bản làng”.Trước tiên phải kể đến chất lượng quy hoạch còn rất thấp. Phần lớn các đồ án quy hoạch mới chỉ làm được lĩnh vực hạ tầng, phần quy hoạch phát triển dân cư mới và chỉnh trang các khu dân cư cũ, phần quy hoạch sản xuất (bao gồm sản xuất công nghiệp, dịch vụ, nông nghiệp hàng hóa…) dường như không được đề cập. Khá nhiều đồ án quy hoạch hạ tầng cấp xã thiếu tính kết nối với các hạ tầng tương ứng của huyện và vùng. Sự cô lập đó đã dẫn đến sự hiểu sai và hành động sai lầm của người thực hiện như: mỗi xã xây một chợ, xã tiệm cận thị trấn (nơi chắc chắn có bệnh viện huyện) nhưng vẫn xây trạm y tế đủ 14 phòng như ở vùng sâu, vùng xa… đã gây lãng phí không ít nguồn lực.

Sau 10 năm xây dựng NTM, chúng ta vẫn chưa lựa chọn được cái mẫu nhà, mẫu khuôn viên đẹp, văn minh, phù hợp (với mỗi vùng miền, mỗi dân tộc) để phổ biến rộng rãi hướng dẫn cho người dân lựa chọn áp dụng. Chúng ta cũng chưa có các định chế quản lý sát thực với xây dựng của người dân. Người ta vẫn quan niệm: đất có bìa đỏ là có thể tùy ý xây cất, hướng do thầy bói quyết định, đặt móng lấn chiếm vào đường giao thông, lấn vào mương tiêu nước cũng chẳng ai can thiệp… Vì thế kinh tế càng phát triển, xây dựng càng nhiều thì bộ mặt nông thôn càng nhếch nhác. Các miền quê đang mất dần bản sắc văn hóa truyền thống, có xu thế ô nhiễm, ngày càng ngột ngạt do mất dần sinh thái xanh, do bê tông hóa và mặt nước ao hồ bị thu hẹp dần.

Cần làm gì cho nông thôn xanh - sạch - đẹp và phát triển bền vững?

Để đạt được mục tiêu của NTM xanh - sạch - đẹp; các giá trị văn hóa truyền thống tốt đẹp được bảo tồn và phát huy; nông thôn sẽ trở thành các vùng quê đáng sống, là nơi nghỉ dưỡng cho người thành phố… thì quy hoạch - kiến trúc - xây dựng nông thôn vẫn đóng vai trò rất quan trọng và còn rất nhiều việc phải làm.

Theo chúng tôi, giai đoạn 2021 - 2025 cần tập trung vào một số nội dung sau:

1. Tiếp tục thực hiện quy hoạch theo chiều sâu: Nếu trước đây mới chủ yếu là quy hoạch hạ tầng thiết yếu thì nay phải bổ sung quy hoạch phát triển kinh tế, phát triển văn hóa, kiến trúc, cảnh quan, bảo tồn di sản. Nếu trước đây quy hoạch “cô lập” trong phạm vi từng xã thì nay điều chỉnh quy hoạch xã để gắn với quy hoạch của tỉnh, của huyện và cụm xã. Không chỉ đảm bảo kết nối hạ tầng mà phải kết nối sản xuất - chế biến - tiêu thụ - dịch vụ du lịch… nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư, tiết kiệm nguồn lực chung.

Nếu trước đây quy hoạch kiểu “mô hình cứng” (na ná giống nhau) thì nay phải điều chỉnh, bổ sung để rõ bản sắc văn hóa dân tộc. Trong quy hoạch không gian và kiến trúc nhà ở, khu sinh hoạt cộng đồng, hạ tầng kinh tế xã hội cũng phải “chỉnh” để phù hợp với đặc điểm của vùng cao, vùng sông nước, nơi quy hoạch sản xuất nông nghiệp hàng hóa khác với nơi phát triển du lịch, làng nghề.

Nếu trước đây nặng nề “bê tông hóa” thì nay phải hướng đến nông thôn xanh: vật liệu xây dựng thân thiện với môi trường. Nhiều cây xanh, mặt trước ao hồ phải được bảo vệ, tôn tạo. Kiến trúc cảnh quan phải được chú trọng không chỉ nơi công sở mà phải thấm sâu vào nơi ở của từng gia đình.

Đồng thời phải sớm có nghiên cứu, quy hoạch, xây dựng mô hình “Làng xã thông minh” với các tiêu chí: internet hóa, sản xuất, chế biến ứng dụng công nghệ cao, giao thông tiện lợi, môi trường sinh thái xanh - sạch - đẹp, năng lượng sạch, quản trị thông minh, thu nhập cao… để phù hợp với xu thế cuộc cách mạng 4.0 và phải là tiêu chuẩn cơ bản của xã NTM kiểu mẫu (văn minh) trong giai đoạn tới.

2. Cần sớm có các quy định pháp lý cụ thể hóa Luật Xây dựng để thuận áp dụng cho nông thôn như: tiêu chuẩn thiết kế nhà ở nông thôn (chiều cao, diện tích khuôn viên tối thiểu, khoảng lùi sau chỉ giới giao thông, thủy lợi…). Đồng thời, có quy định về quản lý xây dựng nhà ở nông thôn (điều kiện tách hộ làm nhà mới, điều kiện và thủ tục cấp phép xây dựng...) nhằm xác lập trật tự xây dựng nông thôn, tránh việc tùy tiện, lộn xộn như hiện nay.

3. Chú trọng chỉnh trang các khu dân cư hiện có để thiết thực nâng cao chất lượng môi trường sống cho người dân. Trong đó tập trung vào: chuyển triệt để chăn nuôi gia trại ra khỏi khu dân cư, khôi phục nâng cấp hệ thống tiêu thoát nước, xử lý rác thải và nước thải sinh hoạt, bảo vệ tôn tạo các ao hồ, phát triển cây xanh, hoa cảnh nơi công cộng; xanh hóa tường rào; vận động mỗi hộ gia đình tự cải tạo vườn và không gian xung quanh nhà làm “vườn” hữu ích để có thu nhập và có cảnh quan đẹp theo phương châm “Không để mét vuông nào hoang hóa.”

4. Cần có bộ sách giới thiệu các mẫu nhà đẹp, khuôn viên đẹp… của các dân tộc, các vùng miền để tuyên truyền sâu rộng (với kênh truyền hình chuyên, trưng bày sách ở thư viện, nhà văn hóa thôn, xã…) để định hướng cho người dân, giúp họ có kiến thức để lựa chọn áp dụng phù hợp.

5. Xây dựng bộ “hương ước” mẫu (theo các dân tộc) làm căn cứ cho các làng, bản xây dựng hương ước riêng để tự chủ bảo vệ cảnh quan môi trường sống nơi cư trú của cộng đồng.

*

Công tác quy hoạch và quản lý xây dựng ở nông thôn (theo chiều sâu) vẫn nên được coi là nhiệm vụ số 1 trong xây dựng NTM giai đoạn 2021 - 2025. Chú trọng nâng cao chất lượng và sớm hoàn thành công việc này sẽ là giải pháp quan trọng đảm bảo cho nông thôn chúng ta phát triển bền vững, đồng thời sẽ tiết kiệm nguồn lực lớn cho quốc gia. 

TĂNG MINH LỘC
(Phó Chủ tịch Hội Khoa học phát triển Nông thôn Việt Nam, nguyên Cục trưởng, Chánh Văn phòng Điều phối NTM Trung ương)

 

Widget 'Chân trang - Nông thôn mới'

Bình luận

Xem nhiều





Được quan tâm

Sau nhiều tháng đóng cửa do Chỉ thị 16, nhiều quán bar, pub, beer club ở phố đi bộ Bùi Viện, Q1, TP.HCM đã mở cửa trở lại, nhưng dưới một hình thức khác. Đó là trở thành những cửa hàng bán rau, củ, quả, thịt, cá, nhu yếu phẩm. Đây là cách mà các chủ cơ sở kinh doanh thực hiện để tạm thời có thu nhập khi loại hình kinh doanh thức uống có cồn, tụ tập đông người chưa được phép mở cửa trở lại.
1
Nổi bật



Là nhạc cụ, là vật dụng điều binh khiển tướng trong chiến tranh. Là đồ thờ, là của cải để thể hiện sự giàu có và uy quyền…? Trống là tất cả những thứ đó. Bởi thế nên có những làng nghề làm trống vẫn tồn tại qua hàng ngàn năm lịch sử.

Việc thành lập các tổ đoàn kết đã giúp việc vươn khơi bám biển để đánh bắt hải sản và bảo vệ chủ quyền biển đảo Tổ quốc của ngư dân Hội An hiệu quả hơn.


Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất