, //, :: GTM+7
Thứ Ba, 09/11/2021, 13:51

Người bảo tồn thủ ngữ Hawaii

LAM ĐIỀN
(sggp.org.vn)
Linda Yuen Lambrecht đứng trước webcam, hoàn toàn tập trung vào khung hình. Trên màn ảnh đối diện, 3 người phụ nữ nhìn cô chăm chú. “Không phải thủ ngữ ký hiệu Mỹ (ASL). Đây là thủ ngữ ký hiệu Hawaii (HSL)”, Lambrecht dùng tay ra dấu khi lớp học ảo bắt đầu.
Bà Linda Yuen Lambrecht đang trò chuyện bằng thủ ngữ HSL

Bà Lambrecht không chỉ giảng dạy mà còn đang chiến đấu với sự kỳ thị để bảo tồn một ngôn ngữ ký hiệu có nguy cơ tuyệt chủng khi chuyên gia ước tính rằng, người dùng HSL thông thạo chỉ đếm trên đầu ngón tay. Lambrecht sinh năm 1944 trong một gia đình gốc Trung Quốc ở Honolulu và bị điếc bẩm sinh. Bà đã tiếp xúc và học HSL từ bé thông qua 2 anh trai khiếm thính, những người đã học cách ký tên từ các bạn cùng lớp khiếm thính của họ. Điều này rất hiếm vào thời điểm đó, vì hầu hết trẻ em khiếm thính không được phép học bất kỳ thủ ngữ nào. Lambrecht và các anh em của bà sau đó được học ở Trường Hawaii dành cho người điếc và người mù (HSDB). Nhà trường đã áp dụng cách giảng dạy đọc khẩu hình và ngăn chặn việc sử dụng ngôn ngữ ký hiệu. Trẻ em chỉ có thể lén sử dụng ký hiệu để giao tiếp với nhau. Có bằng chứng cho thấy người Hawaii khiếm thính đã giao tiếp với nhau bằng thủ ngữ từ thế kỷ 18.

Năm 2013, nghiên cứu của Đại học Hawaii cho thấy, HSL là một ngôn ngữ độc lập: xuất phát từ quần đảo Hawaii mà không có ảnh hưởng từ bên ngoài. Hơn 80% vốn từ vựng của nó không giống với ASL. Những phát hiện này đã dẫn tới một dự án kéo dài 3 năm nhằm ghi lại những gì còn sót lại của HSL, do bà Lambrecht cùng giáo sư ngôn ngữ học James Woodward, người đã dành 30 năm qua để nghiên cứu và ghi lại các ngôn ngữ ký hiệu trên khắp châu Á, khởi xướng. Đến năm 2016, nhóm nghiên cứu đã xây dựng một kho lưu trữ video và phát triển bản thảo cho một cuốn cẩm nang và từ điển HSL có hình minh họa của bà Lambrecht thể hiện các dấu hiệu. J.Woodward biết dự án nghiên cứu không đủ để giữ cho HSL “sống sót”: “Dự án giúp các nhà ngôn ngữ học phân tích ngôn ngữ, nhưng không giúp bảo tồn ngôn ngữ, trừ khi bằng cách nào đó để nhiều người có thể học và sử dụng thường ngày”. 

Bà Lambrecht cùng cộng sự không nhận được nhiều sự ủng hộ trong việc bảo tồn HSL. Phần lớn ý kiến cho rằng việc một người, hoặc một nhóm nhỏ người, có thể giữ lại một hình thức ngôn ngữ đang đứng trước nguy cơ “tuyệt chủng” trong thời gian ngắn gần như là điều không tưởng; rằng nên dùng thủ ngữ chính thống là ASL vì nó được đồng bộ hóa với ngôn ngữ quốc tế.

Dẫu vậy, cùng với bà Lambrecht, nhiều người dân ở Hawaii đã và đang góp sức giữ gìn HSL với suy nghĩ: HSL không chỉ giúp người khiếm thính giao tiếp, mà còn góp phần lưu truyền bản sắc văn hóa dân tộc cho thế hệ sau. Như trường hợp Nikki Kepo’o, bảo tồn HSL có nghĩa là bảo vệ bản sắc văn hóa cho đứa con Caleb La’aikeakua, 9 tuổi, bị điếc nặng. Kepo’o luôn muốn 2 con mình giữ được nguồn gốc Hawaii quê hương. Caleb học tại HSDB, tham dự các lớp học bằng ASL và tiếng Anh trong chính không gian đã từng chứa đầy những đứa trẻ bí mật dạy nhau HSL. Kepo’o mơ ước gửi Caleb đến một trường học HSL một ngày nào đó. Cô chia sẻ: “Nhưng khi các thế hệ già đi và chịu nhiều ảnh hưởng văn hóa của Mỹ hơn, tôi không chắc có bao nhiêu người Hawaii muốn con cháu của mình giữ được phần nào gốc gác tổ tiên”.

Bà Lambrecht kể những câu chuyện thiếu nhi bằng HSL và tự ghi hình để giới thiệu với công chúng (ảnh). Mới nhất là clip truyền thuyết Maui, câu chuyện về nhân vật đã kéo các hòn đảo Hawaii lên từ lòng đại dương. Cảm nhận sự cấp bách trong việc gìn giữ và quảng bá thủ ngữ  HSL, nhưng do đại dịch Covid-19, bà Lambrecht chưa thể hoàn thành các mục tiêu đặt ra, chưa đưa được các lớp HSL vào trường học. Lambrecht cho rằng văn hóa, cộng đồng và kiến thức tổ tiên của nó tạo thành một phần cốt lõi bản sắc và là một phần quan trọng của những gì bà muốn truyền lại cho các thế hệ mai sau thông qua HSL.

Tags

Bình luận

Xem nhiều

Mẹ bảo: “Thềm nhà mình có bụi hoa nhài trắng, không khí cứ thoang thoảng hương nhài, dễ chịu hẳn”. Ba cười: “Thế mà khi tôi đem cành nhài về trồng, mình còn ngăn lại, bảo trồng làm gì”! Mẹ nhìn ba, cười thẹn...
1

Mẹ tôi có phần không được may mắn như nhiều người. Từ khi mới lọt lòng, đôi mắt mẹ đã bị mờ nhòe chứ không sáng rõ. Người làng vẫn quen gọi mẹ tôi là “Ả Năng nháy”, là bởi vì đôi mắt không thấy rõ nên gặp ai mẹ cũng phải hiếng mắt lên hấp háy nhìn...

Ngày nóng, ngồi trong phòng trọ oi bức tôi chợt thấy nhớ và thương sao chiếc quạt mo ngày thơ dại. Chiếc quạt mộc mạc, dân dã ấy đã đưa anh em tôi vào giấc ngủ thật ngon trong ngày hè oi ả suốt những năm tháng tuổi thơ.

Bố tôi chỉ là người nông dân lam lũ. Sớm trưa cặm cụi với ruộng lúa vườn rau, một đời bố chân chất, thuần hậu. Tảo tần gồng gánh ước mơ của những đứa con, bao vất vả nhọc nhằn cứ in dần lên khuôn mặt đầy những nếp nhăn, và thấp thoáng trong cả nụ cười của bố...

Sau mấy đợt nắng hạ gắt gỏng, cánh đồng đồng loạt ngả sang màu vàng, lúc đó mẹ chuẩn bị liềm cho mùa gặt. Và những đứa con sinh ra từ đồng ruộng luôn mang theo hình ảnh một mùa gặt vất vả, tiếng rạ rơm xào xạc trong những ngày mùa hạ cháy bỏng, góp nhặt ký ức, làm hành trang vững chãi mà bước vào đời...
Nổi bật

Long An là tỉnh duy nhất của miền Tây Nam bộ không có dòng Cửu Long chảy qua. Tuy nhiên, Long An có 2 dòng sông Vàm Cỏ Đông và Vàm Cỏ Tây gắn liền với đời sống, văn hóa và lịch sử của người dân Long An.

Sau thời gian tranh tài sôi nổi, Hội thi Nhà nông đua tài toàn quốc lần thứ V/2022 tổ chức tại An Giang đã thành công tốt đẹp. Hội thi đã thể hiện quyết tâm thực hiện mục tiêu tạo đột phá trong phát triển nông nghiệp, nông dân, nông thôn cũng như tinh thần, khát vọng vươn lên của nông dân Việt Nam thời hội nhập.
Được quan tâm

Ngày 14/04/2022, hình vẽ tượng trưng của Hang Sơn Đoòng - hang động tự nhiên lớn nhất thế giới tại Quảng Bình đã được vinh danh trên Google tìm kiếm tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Đây là một trong số ít lần trong lịch sử Google Doodle mà một địa danh cụ thể ở Việt Nam được chọn để hiển thị.
6


Có dịp quay trở lại xã Phương Trung (huyện Thanh Oai), nơi có nghề làm nón nổi tiếng hàng trăm năm, với nhiều cung bậc khác nhau, ai đó có thể buồn vì làng nghề không còn ở giai đoạn thịnh vượng.
3


Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất