Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường: Hoàn toàn có thể viết tiếp câu chuyện kỳ tích về nền nông nghiệp Việt Nam trong 5 năm tới - Nông Thôn Việt

Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường: Hoàn toàn có thể viết tiếp câu chuyện kỳ tích về nền nông nghiệp Việt Nam trong 5 năm tới

Thứ Ba, 19/01/2021, 08:37 [GMT+7]

Khẳng định những thành tựu đáng ghi nhận của ngành trong năm 2020 và triển vọng của những năm trước mắt, song trong cuộc trao đổi dành riêng cho Tạp chí Nông thôn Việt, Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường thẳng thắn nhận định: “Vẫn còn rất nhiều nút thắt khiến chúng ta chưa thể tự hài lòng”. Theo Bộ trưởng, cả hệ thống chính trị, doanh nghiệp, người dân có thể cùng nhau viết nên kỳ tích nông nghiệp Việt Nam. Nhưng muốn vậy, nhất định phải thay đổi cách tiếp cận nông nghiệp, nông dân, nông thôn…

 

Xin chúc mừng Bộ trưởng và ngành nông nghiệp đã đảm đương tốt vai trò là “trụ đỡ” của nền kinh tế trong năm 2020 đầy sóng gió vừa qua. Thưa ông, Nghị quyết của Quốc hội tại kỳ họp cuối năm 2020 đã ghi nhận đây là lần đầu tiên trong nhiều năm qua, mức tăng trưởng của ngành nông nghiệp đạt tương đương, thậm chí có thể cao hơn mức tăng GDP chung của nền kinh tế (ước từ 2-3%)... Nhân dịp kết thúc năm 2020, chuẩn bị cho năm mới 2021, ông có thể nói thêm về những thành quả đó?

Đúng là bất chấp những khó khăn thách thức rất lớn từ thiên tai, dịch bệnh, ngành nông nghiệp năm 2020 nói riêng và cả giai đoạn 5 năm 2016 - 2020 đã đạt được những thành quả đáng trân trọng. Trong bối cảnh khó khăn do đại dịch Covid-19, rồi hạn mặn ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) khốc liệt hơn cả năm 2016, đến bão lũ tàn phá các tỉnh miền Trung… thế nhưng sản xuất lúa gạo vẫn được mùa, được giá, an ninh lương thực được bảo đảm, đời sống người nông dân được cải thiện.

Đến hết năm 2020 và cả 5 năm 2016 - 2020, dự kiến 15/15 chỉ tiêu chủ yếu của ngành đều đạt và vượt mục tiêu đề ra. Tốc độ tăng trưởng GDP toàn ngành 5 năm 2016 - 2020 ước đạt 2,62%/năm, vượt mục tiêu đề ra và cao hơn so với mức tăng trưởng 2,41% của năm 2015; tổng kim ngạch xuất khẩu nông - lâm - thủy sản (NLTS) 5 năm 2016 - 2020 đạt khoảng 190,32 tỷ USD, riêng năm 2020 ước đạt 41,25 tỷ USD, vượt mục tiêu đề ra (39 - 40 tỷ USD), cao hơn nhiều so với mức đạt 30,45 tỷ USD của năm 2015.

Đặc biệt là chúng ta đã tập trung phát triển nông nghiệp ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp sạch, hữu cơ, với nhiều nhà máy chế biến nông sản thực phẩm công nghệ hiện đại đi vào hoạt động. Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP) đạt được nhiều kết quả tích cực, các sản phẩm chủ lực cấp địa phương có tốc độ phát triển mạnh mẽ, thúc đẩy phát triển ngành nghề, tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân nông thôn. Số lượng địa phương tham gia cũng như số lượng, chất lượng sản phẩm OCOP liên tục tăng; đến hết năm 2020, cả nước có 63/63 tỉnh, thành phố phê duyệt đề án, kế hoạch OCOP cấp tỉnh; các địa phương đánh giá, phân hạng và công nhận 3.200 sản phẩm OCOP (vượt 800 sản phẩm so với kế hoạch).

Không chỉ ở phương diện kinh tế, về mặt xã hội, ngành nông nghiệp và phát triển nông thôn cũng đạt được những kết quả đáng khích lệ. Tính đến cuối năm 2020 ước có trên 62% xã đạt chuẩn nông thôn mới, vượt xa kế hoạch đề ra. Cần nhớ rằng năm 2015, tỷ lệ này mới đạt 17,5%. Thu nhập của cư dân nông thôn năm 2020 ước đạt 43 triệu đồng/người, tăng khoảng 1,92 lần năm 2015… Có thể nói nông nghiệp đã không chỉ là “trụ đỡ”, mà còn là “nguồn bảo hiểm” an sinh xã hội đáng tin cậy.

Bên cạnh đó, chúng ta cũng đã chú trọng bảo vệ và sử dụng hiệu quả, bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên và môi trường. Nhờ những chủ trương, quyết sách đúng đắn của Đảng và Nhà nước, từ năm 1990 đến nay - một khoảng thời gian không dài, chúng ta đã hình thành được một hệ sinh thái kinh tế rừng khá căn bản. Từ 28% độ che phủ (năm 1990) đến năm 2020 đã tăng lên 42%. Tổng diện tích rừng đã đạt tới con số 14,6 triệu héc-ta, trong khi công nghiệp chế biến và xuất khẩu lâm sản đạt 13,17 tỉ USD, cao nhất từ trước đến nay. Đây là một sự cố gắng vượt bậc.

Rồi quy hoạch thủy lợi của cả nước, các vùng và lưu vực sông lớn đã và đang được thực hiện để quản lý, phát triển nguồn nước, phòng chống lũ, hạn hán, xâm nhập mặn... đảm bảo sử dụng hài hòa và bền vững nguồn nước. Cùng với đó, chúng ta đã tăng cường quản lý hiệu quả các khu bảo tồn biển; thực hiện các hiệp định, thực thi các quy định của Công ước Liên Hợp Quốc về bảo tồn và quản lý đàn cá lưỡng cư và di cư xa; thực hiện Chương trình quốc gia bảo vệ và phát triển nguồn lợi thủy sản...

Còn việc thực hiện những mục tiêu, chiến lược dài hạn như cơ cấu lại ngành nông nghiệp thì sao, thưa Bộ trưởng?

Nhìn chung, cơ cấu sản xuất nông nghiệp đã chuyển biến tích cực theo thế mạnh của vùng, miền và nhu cầu thị trường. Cả nước đã hình thành nhiều vùng sản xuất hàng hóa tập trung, quy mô lớn theo 3 trục sản phẩm. Nhiều sản phẩm chủ lực cấp quốc gia, cấp tỉnh có hàm lượng khoa học công nghệ cao được áp dụng từ khâu sản xuất giống, nuôi trồng, chế biến. Ở nhóm sản phẩm OCOP, nhờ kết hợp truyền thống với ứng dụng khoa học công nghệ đa dạng, phong phú, chúng ta đã có nhiều sản phẩm với chất lượng, mẫu mã bao bì đẹp, truy xuất được nguồn gốc. Chúng ta cũng đã xây dựng được một số chuỗi liên kết sản phẩm chủ lực quy mô vùng, điển hình là chuỗi liên kết cá tra 3 cấp chất lượng cao vùng ĐBSCL; chuỗi liên kết trồng, chế biến, xuất khẩu lâm sản; chuỗi liên kết lúa gạo ở vùng ĐBSCL…

Tuy thế, cũng phải thẳng thắn nhìn nhận là quá trình phát triển của nước ta nói chung và nông nghiệp - nông thôn nói riêng vẫn có nhiều yếu tố thiếu bền vững, tăng trưởng chưa vững chắc, chưa đáp ứng được đòi hỏi của nền sản xuất hàng hóa tập trung, quy mô lớn và tiêu chuẩn cao từ thị trường quốc tế. Công nghiệp chế biến NLTS, nhất là ở khâu bảo quản và chế biến sâu, công nghiệp phụ trợ chưa phát triển mạnh; tổn thất sau thu hoạch còn cao…

Ở các vùng nông thôn, thực hiện Chương trình xây dựng Nông thôn mới, thiết chế hạ tầng “cứng” thì phát triển nhanh, nhưng tốc độ liên kết, ứng dụng khoa học công nghệ trong sản xuất nông nghiệp thì chưa đáp ứng yêu cầu. Đây là căn nguyên dẫn đến thu nhập của người nông dân chưa cao. Rồi môi trường sống của vùng nông thôn, kể cả môi trường sản xuất, môi trường sinh hoạt, môi trường tự nhiên… còn khá nhiều bất cập, chưa được như mong muốn. Đây là những nội dung đòi hỏi chúng ta phải nỗ lực xử lý, giải quyết hiệu quả trong những năm tới!

Vừa rồi, khi bàn về xây dựng quy hoạch vùng ĐBSCL, cũng là khu vực trọng điểm nông nghiệp của nước ta, nhiều ý kiến đã nhắc đến nguyên tắc “thuận thiên” và “không hối tiếc”.

Bộ trưởng nghĩ sao về việc vận dụng những nguyên tắc này vào nông nghiệp?

Thuận thiên là nguyên tắc không có gì phải bàn cãi. Nhưng nên hiểu “thuận thiên” thế nào? Trong nông nghiệp, không nên hiểu một cách cực đoan “thuận thiên” là không làm gì cả, phó mặc cho tự nhiên. Thuận thiên, theo tôi, là có những giải pháp đồng bộ trên cơ sở khoa học. Chỗ nào cần thì vẫn phải xây dựng công trình thủy lợi, làm bờ bao ngăn mặn… Nhưng chỗ nào nên trồng lúa, chỗ nào nên nuôi tôm, 1 vụ tôm 2 vụ lúa hay ngược lại… thì phải đưa ra quyết định trên cơ sở có nghiên cứu địa lý, đặc biệt là phải tính toán rất sâu trong điều kiện biến đổi khí hậu, chứ không tùy tiện, không chạy theo phong trào. Nói cách khác, “thuận thiên” phải được hiểu theo nghĩa linh hoạt hơn, đó là hiểu biết, chấp nhận và thích ứng.

Tương tự như thế, một nền nông nghiệp thông minh không phải chỗ nào cũng 4.0. Có chỗ 1.0 vẫn làm tốt, chẳng như sản xuất hữu cơ tuyệt đối giá trị cao, người ta không có mà mình có; thì dù có 1.0 vẫn làm, vẫn hiệu quả. Một nền nông nghiệp thông minh còn phải là một nền nông nghiệp tuần hoàn. 50 triệu tấn rơm, 100 triệu tấn nước thải chăn nuôi, 30 triệu tấn bùn, nước thải của thủy sản… phải trở thành tiền. Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, nước ta mỗi năm sản xuất được 1 triệu tấn tôm, bán được 3,8 tỷ USD, nhưng nếu biết cách tận dụng ki-tin, chitosan trong vỏ tôm thì có thể thu được tới 10 tỷ USD.

Ở khía cạnh xã hội, tôi cho rằng một nền nông nghiệp lý tưởng sẽ không có ai bị bỏ lại phía sau. Nông dân có cuộc sống của nông dân, HTX có cuộc sống của HTX, doanh nghiệp nhỏ, vừa, lớn đều có sinh kế riêng của mình, đều có thể sống tốt…

Bộ trưởng hình dung bức tranh nông nghiệp nông thôn 5 năm tới sẽ thế nào?

Dứt khoát mối quan hệ giữa nông nghiệp - nông dân - nông thôn phải được củng cố bền chặt hơn nữa theo hướng hình thành một hệ sinh thái với quan hệ gắn kết hữu cơ. Thực tế, nông nghiệp, nông dân, nông thôn luôn có vai trò rất quan trọng trong quá trình phát triển của đất nước. Trong mỗi giai đoạn, Đảng và Nhà nước đều có những chủ trương, quyết sách để thúc đẩy các nội dung căn bản này. Năm 2008, Trung ương 7 khóa X đã ban hành Nghị quyết 26 về nông nghiệp, nông dân, nông thôn. Đây có thể coi là lần đầu tiên 3 nội dung căn cốt này được tổng hợp trong một Nghị quyết để trên cơ sở đó, cả hệ thống chính trị tập trung toàn lực, từ công tác chỉ đạo, bố trí nguồn lực, tập trung mọi điều kiện phát triển. Nội dung này đã và đang được quán triệt trong mọi chương trình hành động của Chính phủ, hệ thống chính trị, hệ thống chính quyền địa phương.

Nói riêng về kinh tế nông nghiệp, chắc chắn nông nghiệp phải phát triển hiện đại hơn, thông minh hơn theo hướng hữu cơ, công nghệ cao. Nếu không như thế thì không thể cạnh tranh được. Muốn vậy thì yêu cầu tiên quyết là phát triển nông nghiệp tập trung, sản xuất với quy mô lớn, nhưng phải hết sức chú ý nâng cao chất lượng hơn là chạy theo số lượng. Trước mắt là phải tập trung được đất đai và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đấy là những yếu tố quyết định chất lượng, hiệu quả nông nghiệp.

Tiếp đến là phải phát triển được chuỗi sản xuất - chế biến - tiêu thụ với hàm lượng “chất xám” cao hơn. Một trong những nguyên nhân quan trọng quyết định thành công của nhiều sản phẩm OCOP là ứng dụng KHCN vào chế biến sản phẩm; chú trọng thiết kế bao bì, mẫu mã; đầu tư thích đáng cho quảng bá, xây dựng thương hiệu…

Có một thống kê rất đáng chú ý là trong cơ cấu thu nhập của người dân nông thôn hiện nay chỉ có khoảng 25-30% là đến từ canh tác nông nghiệp trực tiếp thôi, còn lại là ngoài nông nghiệp (thủ công nghiệp, du lịch….). Điều này cũng cho thấy cần gắn canh tác, sản xuất nông nghiệp với các ngành nghề khác; với xây dựng nông thôn mới, phát triển du lịch…

Tôi nghĩ 5 năm tới, với một quyết tâm lớn, một khát vọng lớn, chúng ta hoàn toàn có thể viết tiếp câu chuyện kỳ tích về nền nông nghiệp Việt nam. Ở đó, những bất cập trong sản xuất nông nghiệp, môi trường sống nông thôn và thu nhập, đời sống người nông dân mà chúng ta còn thấy hôm nay chắc chắn sẽ được cải thiện. Phong trào xây dựng Nông thôn mới chắc chắn sẽ làm thay đổi bộ mặt và chất lượng cuộc sống của cư dân ở nhiều vùng nông thôn; sẽ biến nhiều vùng hiện nay còn là “đặc biệt khó khăn” thành những vùng nông thôn đáng sống…

Xin cảm ơn Bộ trưởng!

 

10 con số ấn tượng của ngành nông nghiệp

1. 15/15 chỉ tiêu chủ yếu của ngành đều đạt và vượt mục tiêu đề ra trong cả năm 2020 và 5 năm 2016 - 2020.

2. 41,25 tỷ USD là tổng kim ngạch xuất khẩu nông lâm thuỷ sản (NLTS) năm 2020. Tính đến cuối năm 2020, NLTS Việt Nam có mặt trên 196 quốc gia và vùng lãnh thổ (tăng 11 quốc gia, vùng lãnh thổ so với năm 2015). Thặng dư thương mại toàn ngành đạt 10,3 tỷ USD, tăng 6,4% so với năm 2019.

3. 3.200 sản phẩm OCOP đã được các địa phương đã đánh giá, phân hạng và công nhận tính đến hết năm 2020.

4. Trên 62% số xã trong cả nước đạt chuẩn nông thôn mới, vượt xa kế hoạch đề ra.

5. 43 triệu đồng/người là mức thu nhập của cư dân nông thôn năm 2020, tăng khoảng 1,92 lần năm 2015.

6. 14,6 triệu héc-ta là tổng diện tích rừng cả nước năm 2020, trong khi công nghiệp chế biến và xuất khẩu lâm sản đạt 13,17 tỷ USD.

7. 118 thủ tục hành chính đã được toàn ngành Nông nghiệp và nông thôn cắt giảm, trong đó bao gồm 64 thủ tục hành chính cấp bộ, 32 cấp tỉnh, 23 cấp huyện, 5 cấp xã. Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cũng đã bãi bỏ, sửa đổi theo hướng đơn giản hóa 251 điều kiện kinh doanh.

8. 26 triệu con là tổng số heo có được trong năm 2020, trong đó có 3 triệu heo nái; ghi nhận sự phục hồi ngoạn mục của ngành chăn nuôi trong năm 2020 nhờ đã khống chế thành công dịch tả heo châu Phi (sớm hơn Trung Quốc khoảng 6 tháng). Những giải pháp chăn nuôi an toàn sinh học đã giúp bà con nông dân tái đàn với tốc độ nhanh kỷ lục.

9. 500 triệu con là tổng số gia cầm của cả nước, tăng trưởng trên 10% so với năm trước, đạt mức kỷ lục từ trước đến nay.

10. 20.000 tỷ đồng là tổng mức đầu tư của 17 dự án chế biến nông, lâm, thủy sản được khởi công, khánh thành, đi vào hoạt động trong năm 2020; tăng 04 dự án và khoảng 6.000 tỷ đồng so với năm 2019.

 

CẨM HÀ thực hiện

;
.
.
.
.