, //, :: GTM+7
Thứ Năm, 26/05/2022, 13:17

Tuy Phước, vùng đất văn hoa

VŨ ĐĂNG BÚT
Từ xưa, Tuy Phước (Bình Định) có tiếng là vùng đất khoa cử. Nhiều người nổi tiếng, học rộng, tài cao, có đức độ lớn, cống hiến nhiều cho xã hội có xuất thân từ đất Tuy Phước.
Đấu cờ người ở Lễ hội Chợ Gò.

Các danh nhân nổi tiếng của đất Tuy Phước như Lê Công Miễn (1739 - 1800), Nguyễn Diêu (xã Phước Thuận), Đào Doãn Địch (xã Phước Hoà), Võ Trứ, Đào Tấn, Lê Đại Cang, Đào Phan Duân... đều có từng mặt cống hiến xuất sắc riêng đối với quê hương. Và dù ở lĩnh vực nào, tất cả đều nêu gương sáng cho những thế hệ tiếp theo, góp phần tạo nên truyền thống hiếu học, chí dũng, nhân hậu và yêu nước thương nòi. 

Từ thuở xa xưa, mảnh đất này đã có nền văn minh Trung đại. Những Tháp Chàm cổ kính với kỹ thuật kiến trúc đặc sắc vẫn còn lại cho đến ngày nay. Thành Thị Nại cổ xưa dựng từ trước thế kỷ X còn dấu vết ở Bình Lâm. Có thể đây là đô thị cảng thương nghiệp lớn đầu tiên của người Chàm, đã trải qua một thời kỳ hưng thịnh lâu dài, có ghe thuyền của người nước ngoài đến buôn bán nhộn nhịp.

Vào khoảng thế kỷ XV, một đô thị cảng mới ở Tuy Phước lại được xây dựng trên bờ Thị Nại. Đó là đô thị Nước Mặn của người Việt Nam. Tại đây, năm 1618, một giáo sĩ người nước ngoài đến lập trường giảng đạo và lập nhà thờ bằng gỗ đầu tiên ở Tuy Phước: nhà thờ Nước Mặn.

Vào khoảng đầu thế kỷ XVIII, cảng Nước Mặn bị cạn, Vạn Gò Bồi được phù sa sông Côn bồi đắp, đô thị cảng Gò Bồi xuất hiện. Cuối thế kỷ XVIII, cửa Cách Thử bị lấp, tàu thuyền khắp Trung - Nam - Bắc và nước ngoài lại qua cửa Giã (Cảng Quy Nhơn ngày nay) để vào Gò Bồi buôn bán. Từ đầu thế kỷ XIX, cửa Giã dần dần hình thành thị trấn cảng.

Như vậy, từ khoảng 10 thế kỷ trở lại đây, Tuy Phước đã trải qua một thời kỳ lịch sử văn hóa đô thị. Thị trấn Nước Mặn là một trong những thị trấn có sớm nhất ở nước ta từ đầu thời kỳ kinh tế hàng hóa phát triển. Nó ảnh hưởng sâu sắc và góp phần làm cho đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội của nhân dân Tuy Phước phong phú và đa dạng.  

Hát bài chòi ở lễ hội Chợ Gò.

Cuộc sống lao động cần cù, chịu thương chịu khó của người dân Tuy Phước đã gắn liền với tên núi, tên sông, với những suy tưởng khá độc đáo. Núi Xương Cá (Phước Thuận) đã đi vào lịch sử với truyền thuyết ngày xưa có người khổng lồ ăn cá bỏ xương chất thành núi. Trên núi Kỳ Sơn (Phước Sơn) với những hố chuông, hố trống, hố trúc, động tiên, đá mõ, đá nhà, đá ông táo... được hình dung là những dụng cụ của người tiêu dùng để tế trời và mỗi khi hội tụ vui chơi...

Tuy Phước còn có những điệu hò giã gạo, hò chèo thuyền, hát ru em với nội dung vô cùng súc tích, rất sâu lắng và gây nhiều cảm xúc. Điệu hò bài chòi sôi nổi, vui tươi, thúc giục lòng người, được người dân địa phương rất ưa thích. Đặc biệt hát bộ (hát tuồng) là môn văn nghệ độc đáo của Tuy Phước phát triển rất mạnh mẽ dưới thời phong kiến, ngày nay tiếp tục được phát huy và trở thành nổi tiếng trong nước và trên thế giới. Cụ Đào Tấn (1845 - 1907) ở làng Vĩnh Thạnh, xã Phước Lộc là người có công lớn trong việc sáng tác, đạo diễn và truyền bá nghệ thuật trong môn hát bộ.

Ngoài ra, Tuy Phước còn có tập tục cổ truyền là ngày Tết đi chợ Gò. Chợ Gò Trường Úc (xã Phước Nghĩa) chưa ai xác định được nguồn gốc lịch sử, hàng năm chỉ họp chợ hai buổi, là sáng mồng Một và mồng Hai Tết nguyên đán. Đây là phiên chợ khá độc đáo, mang phong cách đặc biệt của ngày hội chợ đầu năm. Không chỉ bày bán bán đủ mọi thứ, chợ còn có đủ trai tài, gái sắc với trang phục ngày Tết rực rỡ, từ các nơi trong huyện và nhiều nơi khác tụ họp về. Họ chúc tụng đầu xuân, mua pháo, đốt pháo, mua tranh Tết, mua đồ chơi trẻ con, xem hát bộ, bài chòi, dự các trò vui...

Có thể nói, Tuy Phước vừa là mảnh đất có nền văn hóa phong phú, đa dạng, lại vừa là mảnh đất giàu tiềm năng về kinh tế, có nguồn lao động dồi dào, được thiên nhiên ưu đãi, con người cần cù, dũng cảm và nhân hậu. Người dân Tuy Phước đã phát huy mạnh mẽ truyền thống và những tiềm năng sẵn có, từng bước xây dựng quê hương giàu, mạnh.

Tags

Bình luận

Xem nhiều





Nổi bật
Được quan tâm

Ngày 14/04/2022, hình vẽ tượng trưng của Hang Sơn Đoòng - hang động tự nhiên lớn nhất thế giới tại Quảng Bình đã được vinh danh trên Google tìm kiếm tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Đây là một trong số ít lần trong lịch sử Google Doodle mà một địa danh cụ thể ở Việt Nam được chọn để hiển thị.
6





Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất