, //, :: GTM+7
Thứ Tư, 08/07/2020, 08:33

Thương mại điện tử là cơ hội để nông nghiệp Việt Nam bứt phá

THÙY DUNG thực hiện

Thương mại nông sản điện tử ngày càng trở nên phổ biến trong bối cảnh kinh tế thị trường phát triển gắn liền với các nền tảng công nghệ thông tin. Thế nhưng làm thế nào để thương mại nông sản điện tử thật sự là cầu nối giữa nông dân và người tiêu dùng vẫn là một câu hỏi khó.

Ông Nguyễn Đức Tùng - Tổng Thư ký Hiệp hội Nông nghiệp số Việt Nam đã có những chia sẻ về vấn đề này với phóng viên Tạp chí Nông thôn Việt.

Ông Nguyễn Đức Tùng - Tổng Thư ký Hiệp hội Nông nghiệp số Việt Nam.
Ông Nguyễn Đức Tùng - Tổng Thư ký Hiệp hội Nông nghiệp số Việt Nam.

PV: Ông có nhận định như thế nào về xu hướng phát triển của các kênh thương mại nông sản điện tử?

Ông Nguyễn Đức Tùng: Trong bối cảnh thế giới đang số hóa mạnh mẽ do sự tác động của cuộc cách mạng công nghiệp 4.0, việc phát triển thương mại điện tử (TMĐT) không còn là điều lạ lẫm. Hiện nó đã phát triển khá nhanh và đang dần thay thế các giao dịch thương mại truyền thống, góp phần thay đổi thế giới và thay đổi hầu hết tư duy nhà sản xuất cũng như thói quen người tiêu dùng. Bằng chứng là mỗi năm có hàng nghìn trang TMĐT được hình thành, trong khi hàng trăm chuỗi bán lẻ biến mất hoặc phải thu hẹp phạm vi hoạt động. Không còn nghi ngờ gì về việc sớm hay muộn thì nông sản trên kênh TMĐT sẽ rất phát triển trong tương lai gần, đặc biệt dịch Covid-19 vừa qua càng đẩy nhanh quá trình chuyển đổi từ offline sang online của dòng lưu thông nông sản tới tay người tiêu dùng.

Việc ngày càng có nhiều sản phẩm nông sản được bán tại các sàn thương mại điện tử có ý nghĩa như thế nào, thưa ông?

Sự ra đời của các nền tảng công nghệ và sự phát triển nở rộ của TMĐT đã giúp đa dạng hóa được đối tượng khách hàng, đồng thời giúp cho nhà sản xuất có cơ hội nắm bắt được nhu cầu và thị hiếu người tiêu dùng một cách nhanh chóng, từ đó họ có thể phát triển sản phẩm phù hợp. Có thể thấy, đối với người nông dân, TMĐT mang lại cơ hội thị trường, giúp họ đa dạng hóa kênh phân phối, mở rộng tệp khách hàng khắp cả nước thay vì chỉ ở địa phương. Đặc biệt, việc người nông dân tham gia vào các kênh TMĐT sẽ giúp thu hẹp khoảng cách giữa người nông dân với nền kinh tế số. Trong khi đó, TMĐT là cách hữu hiệu để tăng thu nhập cho người nông dân bởi đã cắt giảm khâu trung gian thương mại – yếu tố đội giá bán lên đáng kể từ khi nông sản rời khỏi tay người nông dân.

Không quá khi nói thương mại điện tử chính là cơ hội để nông nghiệp Việt Nam bứt phá. Ở các quốc gia khác, khi dịch Covid-19 đang diễn biến phức tạp, các tập đoàn TMĐT hàng đầu như Alibaba và JD đã tạo những chiến dịch quy mô để hỗ trợ người nông dân tiêu thụ nông sản. Hàng triệu tấn nông sản đã được tỏa đi khắp ngóc ngách đất nước thông qua những đơn hàng trên app điện thoại. Thanh toán trực tuyến giúp doanh thu chảy trực tiếp vào tài khoản của người bán ngay khi dịch bệnh diễn biến phức tạp. Thậm chí người nông dân có thể phát livestream trực tiếp ngay trên cánh đồng của mình để bán hàng. Tất nhiên, để có thành quả đó, theo sau nền tảng công nghệ, TMĐT của họ đã đạt được năng lực logistics ở trình độ cao và có quy mô lớn giúp dòng chảy sản phẩm được diễn ra thuận lợi nhất với chi phí hợp lý nhất.

Hình minh họa

Xin ông cho biết, đâu là những thuận lợi và khó khăn khi triển khai kênh thương mại nông sản điện tử?

Một trong những thuận lợi để chúng ta phát triển các kênh thương mại nông sản điện tử phải kể đến sự đa dạng, phong phú của nông sản Việt Nam. Với mức thu nhập ngày càng tăng, đặc biệt ở tầng lớp trung lưu, người tiêu dùng có thể sẵn sàng trả thêm tiền để được tiêu dùng sản phẩm như ý. Những ngăn rau quả tươi và thịt mát ở siêu thị thường hết vào thời điểm cuối ngày đã cho thấy rõ nhu cầu này.

Bên cạnh đó, hạ tầng thương mại điện tử ở Việt Nam cũng đã tương đối phát triển. Không kể đến những đại gia như TIKI, SENDO, Lazada… những doanh nghiệp kinh doanh thực phẩm sạch có quy mô nhỏ đã chủ động đưa hàng hóa lên các kênh online để tiếp cận người tiêu dùng. Thực tế, con cái của người nông dân, tôi tạm gọi là thế hệ thứ 2, đã có kỹ năng công nghệ thông tin cơ bản tốt, chính họ sẽ là lực lượng F2 có vai trò “hỗ trợ” người nông dân tiếp cận công nghệ để quảng bá đến người tiêu dùng sau khi được hướng dẫn từ đơn vị chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, khi tham gia vào thương mại điện tử cũng là lúc doanh nghiệp phải đầu tư nhiều hơn về công nghệ chế biến và bảo quản, phải chủ động hơn về nguồn tài chính đầu tư, phải có đội ngũ nhân sự phù hợp với xu hướng phát triển và ứng dụng về công nghệ, phải thay đổi tư duy sản xuất và thậm chí cả tư duy lấy thị trường làm trọng tâm để sản xuất chứ không như trước đây. Đi cùng những thuận lợi vẫn còn đó những khó khăn. Đó là vấn đề logistics.

Hiệp hội Nông nghiệp số Việt Nam đã triển khai chương trình hỗ trợ thành viên bán hàng trên trang TMĐT Sendo. Qua đó có thể thấy các sản phẩm chế biến sâu thì không gặp nhiều khó khăn trong quá trình tiếp cận người tiêu dùng. Tuy nhiên các sản phẩm tươi sống thì lại gặp thách thức trong khâu vận chuyển. Hiện dịch vụ giao hàng đối với nông sản tươi chỉ áp dụng ở TP.HCM và Hà Nội trong thời gian 3 tiếng và liên kết với bên vận tải thứ 3 là một nền tảng chia sẻ xe công nghệ với chi phí không cạnh tranh, nếu cộng cả phí vận chuyển thì chắc chắn giá sẽ cao hơn ngoài chợ, chưa bàn đến chất lượng nông sản.

Trong khi đó, đặc thù của sản xuất nông nghiệp là rải rác khắp cả nước. Doanh nghiệp muốn tham gia bán hàng TMĐT thì buộc phải có kho tại 2 thành phố lớn. Việc đầu tư này dẫn tới tăng thêm chi phí. Chi phí này lại cấu thành ngược lại vào giá thành, dẫn tới giá bán tăng theo. Đây cũng là nguyên nhân khiến hầu hết các doanh nghiệp không mặn mà hoặc chỉ đưa các sản phẩm chế biến sâu lên sàn.

Đối với nông dân, chúng ta cũng phải thừa nhận rằng khả năng tiếp cận TMĐT của nông hộ còn hạn chế. Nếu không có những trung tâm hỗ trợ tại địa phương thì tôi nghĩ ngày mà người nông dân ở Đông Anh có thể bán rau cho một khách hàng ở trung tâm Hà Nội có lẽ còn rất xa.

Bên cạnh đó, chính sách từ định hướng đến hỗ trợ cho hoạt động TMĐT cho nông sản Việt hiện chưa đi vào thực chất. Doanh nghiệp vẫn đang loay hoay tự mò đường đi cho mình, còn người nông dân thì lại càng xa vời hơn. Đơn hàng của họ vẫn chủ yếu là người quen hoặc “cao cấp hơn” là qua những cú điện thoại của những “thương lái quen”. Việc bán hàng cho người lạ cách nhau cả trăm cây số là điều họ chưa nghĩ tới. Mà thậm chí có nghĩ được thì cũng không biết bắt đầu từ đâu và làm thế nào? Ngoài ra còn có các khía cạnh khác như bảo mật, thanh toán, bảo vệ người tiêu dùng cũng đặt ra nhiều vấn đề cần được giải quyết.

Để vận hành và phát triển các kênh thương mại nông sản điện tử, chúng ta cần lưu ý những vấn đề gì?

Có hàng loạt công việc cần được quan tâm một cách nghiêm túc, bên cạnh nền tảng công nghệ thì chủ động trong tiếp thu những thay đổi về xu hướng thị trường cũng quan trọng không kém. Ngoài ra, hạ tầng logistics luôn là vấn đề khó khăn và hạn chế lớn cho việc đảm bảo nông sản tươi sống có thể đến tay người tiêu dùng với chất lượng không thay đổi. Không còn cách nào khác là chúng ta phải chuẩn bị thật tốt và làm thật nhanh.

Nông dân các quốc gia khác đã làm TMĐT từ lâu rồi. Vậy nông dân Việt cần chuẩn bị những gì?

Đầu tiên, cần phải có hạ tầng nhân lực bởi nhân lực luôn là yếu tố cốt lõi. Phải thay đổi tư duy của nông hộ, xóa bỏ lối tư duy bán hàng truyền thống theo kiểu làng xã nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng hội nhập kinh tế quốc tế của hộ sản xuất. Mặt khác, hộ nông dân thường rất dễ bị tổn thương trước sự chi phối khắc nghiệt của quy luật thị trường, do vậy cần thiết trang bị cho người nông dân kỹ năng về thị trường, kỹ năng công nghệ thông tin và kỹ năng bán hàng. Về hạ tầng công nghệ, điều này theo tôi các nền tảng sẽ chủ động thích ứng.

Đối với bất kỳ hoạt động kinh tế nào, hạ tầng chính sách cũng là một mảnh ghép không thể thiếu. Chính sách ở đây phải mang tính đồng bộ, có hệ thống và có tầm nhìn dài hơi. Đối tượng thụ hưởng của chính sách phải gồm toàn bộ các thành phần trong hệ sinh thái TMĐT nông nghiệp từ người nông dân, đơn vị cung cấp dịch vụ logistics, đơn vị kinh doanh nền tảng TMĐT và thậm chí là các tổ chức tài chính với vai trò cung cấp vốn cho các đối tượng khác. Ví dụ để giảm chi phí logistics thì có nên cắt giảm hoặc miễn thuế cho phần lợi nhuận phát sinh từ những đơn hàng nông sản của các đơn vị cung cấp dịch vụ logistics.

Một đối tượng tôi đặc biệt quan tâm trong chiến lược phát triển TMĐT nông sản Việt Nam đó là hợp tác xã (HTX). HTX cần phải thể hiện vai trò đi đầu và dẫn dắt xã viên trong quá trình tiếp cận TMĐT, từ đào tạo sử dụng phần mềm đến kỹ năng tiếp cận thị trường. Thậm chí HTX có thể thay mặt xã viên tạo cửa hàng riêng cho HTX và quản lý gian hàng. Xã viên chỉ tập trung vào sản xuất và đảm bảo chất lượng, số lượng của nông sản. Cũng phải đề cập đến thực tế là trình độ quản lý, chuyên môn của cán bộ HTX thực sự là một bất cập không dễ ngày một ngày hai có thể giải quyết được.

Theo ông, làm thế nào để kênh thương mại nông sản điện tử thật sự là cầu nối giữa nông dân và người tiêu dùng?

Là sự đảm bảo về chất lượng hàng hóa. Một cây cầu sinh ra là để người ở hai bên cầu đi lại, giao thương với nhau. Có 2 vấn đề tôi muốn nhấn mạnh: Đầu tiên đó là vai trò chủ động của người nông dân. Thị trường luôn thay đổi và yêu cầu ngày càng cao, do vậy việc nâng cao chất lượng, sự đồng đều về chất lượng bên cạnh sự đa dạng hóa nông sản phải là yếu tố đầu tiên được quan tâm.

Nếu người tiêu dùng mất niềm tin với nông sản kém chất lượng trên TMĐT thì tất nhiên niềm tin của họ sẽ được đặt lại vào đôi tay và cặp mắt của họ khi được sờ và thấy tại chợ truyền thống hay các siêu thị hoặc cửa hàng tiện lợi nay đã có mặt tận mỗi phố. Nếu ở Hà Nội thì đi không quá 200m sẽ có 1 cửa hàng tiện lợi bán sản phẩm tươi sống chất lượng cao, đó là chưa kể chợ cóc hay cửa hàng của tiểu thương nhỏ lẻ phân bố quanh khu vực dân cư. Đây sẽ là đối thủ cạnh tranh trực tiếp của TMĐT nông sản. Nếu sản phẩm trên mạng không rẻ hơn, không sạch hơn, không tiết kiệm thời gian hơn và không độc đáo hơn thì lý do gì người tiêu dùng phải chọn mua qua mạng?

Ngoài ra, chúng ta cần phải có một chiến lược quốc gia để thúc đẩy TMĐT nông sản. Kinh tế số phát triển, toàn bộ nền kinh tế phải được hưởng lợi từ sự phát triển chung của cách mạng công nghiệp 4.0. Hiện nay, riêng đối với ngành nông nghiệp mà nói thì lợi ích rất mờ nhạt nếu không muốn nói là chưa có. Rõ ràng ngành nông nghiệp rất cần vai trò định hướng, dẫn dắt và hỗ trợ của Chính phủ để chuyển đổi số thành công, ít nhất ở khâu thương mại. Một chính sách tích cực là rất cần thiết cho thời điểm này, đặc biệt khi dịch Covid-19 vừa qua đã chứng tỏ khả năng gần như miễn nhiễm của TMĐT nói chung và sự cần thiết xuất hiện của nông sản trên các trang TMĐT.

Ông có kiến nghị gì nhằm cải thiện môi trường kinh doanh thương mại nông sản điện tử?

Cần có cơ chế bảo vệ người tiêu dùng khi mua nông sản thông qua TMĐT. Hiện nay, vai trò của các cơ quan chức năng khá mờ nhạt trong việc kiểm soát chất lượng và xử lý khiếu nại của người tiêu dùng. Do vậy, cần thiết phải có một lực lượng chức năng chuyên trách đảm bảo khâu hậu kiểm chất lượng và những cam kết của nhà bán hàng. Đồng thời, chúng ta nên có chính sách khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực TMĐT, xây dựng hệ thống logistics phục vụ TMĐT thông qua việc tạo thuận lợi trong cấp phép đầu tư và những ưu đãi về tài chính cho nhà đầu tư.

Cảm ơn ông!

Bình luận

Xem nhiều





Được quan tâm

TUẤN ANH - 18/10/2021
Sau nhiều tháng đóng cửa do Chỉ thị 16, nhiều quán bar, pub, beer club ở phố đi bộ Bùi Viện, Q1, TP.HCM đã mở cửa trở lại, nhưng dưới một hình thức khác. Đó là trở thành những cửa hàng bán rau, củ, quả, thịt, cá, nhu yếu phẩm. Đây là cách mà các chủ cơ sở kinh doanh thực hiện để tạm thời có thu nhập khi loại hình kinh doanh thức uống có cồn, tụ tập đông người chưa được phép mở cửa trở lại.
1

LAN VI - 28/06/2021
Trước diễn biến phức tạp của dịch Covid-19, để bảo vệ sức khỏe và sự an toàn cho cán bộ, nhân viên yên tâm công tác, cũng như đảm bảo an toàn cho khách hàng khi đến giao dịch, Ngân hàng Bưu điện Liên Việt (LienVietPostBank) đã xây dựng kế hoạch hỗ trợ cán bộ nhân viên thuộc Hội sở chính và các chi nhánh/phòng giao dịch tại khu vực Hà Nội tiêm vaccine phòng Covid-19.
1

Trong những năm gần đây nhu cầu kết nối, xúc tiến thương mại của cộng đồng doanh nghiệp (DN) trên các nền tảng số hóa ngày càng phát triển. Bởi vậy các ngân hàng thương mại (NHTM) trong nước nói chung, tại TP.HCM nói riêng đang tập trung đầu tư cho các nền tảng kết nối DN xuyên biên giới.
1
Nổi bật

Năm 2021, Ban Tổ chức Chương trình Bình chọn và trao danh hiệu "Nông dân Việt Nam xuất sắc" nhận được 146 hồ sơ đề cử từ 63 Hội Nông dân tỉnh, thành phố.


Thổ cẩm là loại vải có lịch sử lâu đời. Từ khi con người thuộc các nền văn minh biết dệt vải và phát triển may mặc, thổ cẩm cũng bắt đầu hành trình đa màu, đa sắc của mình…

“Số hóa” với người nông dân không cần phải là những khái niệm rộng lớn, trừu tượng mà đơn giản là làm sao để người nông dân biết sử dụng điện thoại smartphone, máy tính có kết nối internet… để quảng bá, chào bán “mớ rau, con cá” hay bất cứ nông sản nào làm ra.


Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất