Lò lu trăm năm bên dốc nắng - Nông Thôn Việt

Lò lu trăm năm bên dốc nắng

Thứ Năm, 05/03/2020, 11:15 [GMT+7]

Buổi sáng, con dốc đầy tràn nắng - thứ ánh nắng thật khó mô tả để người ta có thể hình dung, bởi nó đang tỏa xuống dãy lu khạp màu da bò được chồng chất đan xen vào nhau như một bờ tường cổ xưa ở hai bên lối vào lò lu Đại Hưng, làm cho khoảng không gian xung quanh hắt lên một màu mật ong sóng sánh.

 

Xuyên qua khoảng không màu mật ong ấy, là lối nhỏ dẫn vào Lò lu Đại Hưng thuộc phường Tương Bình Hiệp, cách trung tâm TP Thủ Dầu Một khoảng 3km về phía Bắc. Lò lu rộng gần 11.000m2, có lịch sử gần 160 năm trên đất Bình Dương. Người dân sống nhiều đời ở đây cho biết họ gọi “lò lu”, là do chỗ này chuyên sản xuất các loại lu, khạp, chum, vại, hũ... phục vụ cho sản xuất nông nghiệp, ngư nghiệp và đời sống hàng ngày của người dân.

Lu của lò Đại Hưng rất cứng chắc, có màu da bò hoặc da lươn, được người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long rất ưa chuộng.
Lu của lò Đại Hưng rất cứng chắc, có màu da bò hoặc da lươn, được người dân vùng Đồng bằng sông Cửu Long rất ưa chuộng.

Vào thế kỷ 17 - 18, một người Hoa đã sáng lập ra Lò lu này. Trải qua hơn 1.5 thế kỷ cùng nhiều đời chủ và bao biến động của lịch sử, cho đến tận ngày nay, Lò lu Đại Hưng vẫn giữ cách thức sản xuất theo lối thủ công truyền thống: nặn gốm bằng tay, nung bằng củi, màu sắc cổ điển, nguyên vật liệu khai thác tại địa phương và không sử dụng kĩ thuật, máy móc hiện đại (trừ khâu làm đất). Lò lu Đại Hưng được UBND tỉnh Bình Dương xếp hạng di tích cấp tỉnh vào tháng 10/2006. Người có công giữ gìn lò lu, bảo tồn và phát triển nghề là ông Bùi Văn Giang, người chủ thứ 5 với 25 năm gắn bó, quản lý cơ sở gốm truyền thống này.

Mặt hàng chủ yếu của Lò lu Đại Hưng là lu và khạp. Lu lớn nhất gọi là lu nhất, có thể chứa được 220 lít nước, được trang trí hoa văn rồng phụng đắp nổi quanh thân lu. Khạp nhỏ hơn lu, cũng là sản phẩm chủ yếu dùng để chứa nước. Lu và khạp đều có màu chủ đạo là màu vàng da bò hoặc da lươn. Trung bình mỗi tháng, lò lu Đại Hưng xuất xưởng khoảng 1 triệu sản phẩm, phần lớn tiêu thụ ở các tỉnh miền Tây và xuất khẩu sang Campuchia.

Sau khi hoàn chỉnh các công đoạn nặn lu, đắp nổi hoa văn, tráng men… những chiếc lu sẽ được phơi cho thật khô chắc trước khi đưa vào lò nung.
Sau khi hoàn chỉnh các công đoạn nặn lu, đắp nổi hoa văn, tráng men… những chiếc lu sẽ được phơi cho thật khô chắc trước khi đưa vào lò nung.

Nghề gốm là một nghề truyền thống đặc biệt, nổi tiếng của đất Bình Dương. Lò lu Đại Hưng là lò gốm cổ nhất vùng đất này, những người thợ làm việc ở Lò lu Đại Hưng phần lớn là đời sau tiếp bước cha ông đời trước. Tuy thu nhập chỉ ổn định chứ không giàu có gì, họ vẫn một lòng gắn bó với nghề vì yêu nghề, muốn gìn giữ cái nghề truyền thống của quê hương.

Hiện nay, Lò lu Đại Hưng được bảo tồn theo quan điểm của Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Bình Dương cũng như của ông chủ Tám Giang: là một lò lu cổ, một đại diện tiêu biểu để thể hiện niềm tự hào về bản sắc của vùng đất Thủ Dầu Một – Bình Dương.

Nguyên liệu để làm lu phải là loại đất sét có pha lẫn cát sỏi thì lu mới có độ bền cao. Phần nguyên liệu này được lấy chủ yếu từ Dầu Tiếng, Tân Uyên và được để lộ thiên ngoài sân để mưa nắng phân rã chất phèn trong đất.
Nguyên liệu để làm lu phải là loại đất sét có pha lẫn cát sỏi thì lu mới có độ bền cao. Phần nguyên liệu này được lấy chủ yếu từ Dầu Tiếng, Tân Uyên và được để lộ thiên ngoài sân để mưa nắng phân rã chất phèn trong đất.

 

Sau khi rã phèn, đất được xay nhuyễn cho tan cát sỏi, loại bỏ tạp chất và ngâm khuấy trong bể cho đều trước khi được bốc lên từng khối và đạp bằng chân cho đất thật nhuyễn và dẽ lại thật chắc.
Sau khi rã phèn, đất được xay nhuyễn cho tan cát sỏi, loại bỏ tạp chất và ngâm khuấy trong bể cho đều trước khi được bốc lên từng khối và đạp bằng chân cho đất thật nhuyễn và dẽ lại thật chắc.

 

Khoảng 2 giờ sau khi đóng khối, đất được cho vào máy ép cho đặc lại, không còn không  khí bên trong, trở thành nguyên liệu chính để làm lu.
Khoảng 2 giờ sau khi đóng khối, đất được cho vào máy ép cho đặc lại, không còn không khí bên trong, trở thành nguyên liệu chính để làm lu.

 

Lò nung của Đại Hưng là kiểu lò bao, với hình cuốn như vỏ sò úp nối vào nhau từ thấp đến cao, hai bên lò có cửa. Sau khi chất đầy sản phẩm vào lò, cửa lò sẽ được trám bịt kín lại, chỉ chừa một lỗ nhỏ để tiếp củi và quan sát lửa.
Lò nung của Đại Hưng là kiểu lò bao, với hình cuốn như vỏ sò úp nối vào nhau từ thấp đến cao, hai bên lò có cửa. Sau khi chất đầy sản phẩm vào lò, cửa lò sẽ được trám bịt kín lại, chỉ chừa một lỗ nhỏ để tiếp củi và quan sát lửa.

 

Dù cực nhọc, nhưng những người thợ làm lu ở lò Đại Hưng vẫn một lòng gắn bó với nghề vì yêu nghề, muốn gìn giữ cái nghề truyền thống của quê hương.
Dù cực nhọc, nhưng những người thợ làm lu ở lò Đại Hưng vẫn một lòng gắn bó với nghề vì yêu nghề, muốn gìn giữ cái nghề truyền thống của quê hương.

 

Bài: THÙY AN, ảnh: NHƯ HUY - GIA MINH

;
.
.
.
.