Vú sữa Lò Rèn kỳ vọng trở lại thời vàng son! - Nông Thôn Việt

Vú sữa Lò Rèn kỳ vọng trở lại thời vàng son!

Thứ Năm, 11/07/2019, 09:30 [GMT+7]

Từ lâu xứ Tiền Giang được mệnh danh là “vương quốc trái cây”, với diện tích hơn 75.000ha vườn cây ăn trái. Trái cây Tiền Giang có nhiều loại “ngon có tiếng”, như sầu riêng Cai Lậy, thanh long Chợ Gạo, bưởi lông Cổ Cò, ổi Cái Bè, xoài cát Hòa Lộc… Đặc biệt, vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim là trái cây đặc sản xưa nay vang danh thiên hạ.

Chuyện xưa...

Theo các tài liệu của ngành nông nghiệp, năm 2008 diện tích đất trồng chuyên canh vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim khoảng 3.200ha, trải dài trên vùng đất phù sa màu mỡ rộng lớn ven sông Tiền, tập trung nhiều nhất ở các xã Vĩnh Kim, Song Thuận, Phú Phong, Kim Sơn, Bàn Long… của huyện Châu Thành.

Nhà vườn trồng vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim phấn chấn vì loại trái cây đặc sản này vào được thị trường Mỹ.
Nhà vườn trồng vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim phấn chấn vì loại trái cây đặc sản này vào được thị trường Mỹ.

Nhưng theo các bậc cao niên ở Vĩnh Kim, Song Thuận, trước năm 1975 diện tích đất trồng chuyên canh vú sữa Lò Rèn có thể lên đến 5.000ha, bởi hồi đó vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim được mệnh danh là “cây nhà giàu”, nhà nào trồng vú sữa cũng giàu nứt đố đổ vách.

Ở xứ Vĩnh Kim, Song Thuận, Kim Sơn, Phú Phong hiện nay, nhiều bậc cao niên hầu như chẳng ai quên cái thời hoàng kim của cây vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim. Ông Mười Đông ở xã Bàn Long, nhớ lại: “Trước năm 1975 ở vùng này ai trồng vú sữa Lò rèn Vĩnh Kim sau 5 - 6 năm là làm giàu. Hồi đó thị trường tiêu thụ vú sữa chủ yếu là Sài Gòn. Vào mùa vụ, từ tháng 11 năm trước đến tháng 4 năm sau, ngoài chợ Vĩnh Kim, vú sữa trong vườn đưa ra bao nhiêu là thương lái mua hết bấy nhiêu”.

“Nhưng cũng có thời gian “cây nhà giàu” lâm cảnh khốn đốn, như hồi những năm 1980 - 1990, khi cả vùng phải vào hợp tác xã, tập đoàn sản xuất. Lúc đó những vườn cây vú sữa Lò Rèn bị bỏ phế, chủ vườn không thèm chăm sóc bón phân, thậm chí đốn bỏ, nên diện tích có lúc chỉ còn chưa đầy 200ha”, ông Mười Đông nhớ lại.

... chuyện nay

Theo lời Út Tú, gia đình nhiều đời trồng vú sữa Lò Rèn ở xã Vĩnh Kim, sau hàng chục năm cây vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim bị nhà vườn bỏ phế, đến năm 2000 các nhà khoa học ở Viện Nghiên cứu cây ăn quả Miền Nam mới phát hiện đây là đặc sản độc đáo của xứ Tiền Giang, không có đối thủ cạnh tranh trên thị trường, nên bắt đầu phối hợp với tỉnh Tiền Giang và nhà vườn khôi phục lại. Viện đã cử cán bộ kỹ thuật vào tận vườn hướng dẫn nhà nông thay giống mới, thay đổi quy trình canh tác, tìm cách “giới thiệu lại” trái vú sữa Lò Rèn đặc sản Vĩnh Kim.

Đến năm 2005, vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ KH&CN) cấp chứng nhận nhãn hiệu hàng hóa, đồng thời Viện Nghiên cứu cây ăn quả Miền Nam xây dựng quy trình canh tác vú sữa Lò Rèn tiêu chuẩn Eurep G.A.P trên diện tích gần 8ha của 19 nhà vườn.

Thu mua vú sữa Lò rèn Vĩnh Kim xuất khẩu.
Thu mua vú sữa Lò rèn Vĩnh Kim xuất khẩu.

Sang năm 2006, tỉnh Tiền Giang quyết định thành lập HTX vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim, khuyến cáo nhà vườn áp dụng tiêu chuẩn canh tác “thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu Global G.A.P” và đến năm 2008 thì được cấp chứng nhận đạt tiêu chuẩn này. Nhưng trong thời gian đó vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim chỉ bán loanh quanh ở thị trường trong nước, một số ít được xuất khẩu sang thị trường Nga, Trung Quốc, sản lượng không đáng kể.

Diện tích vườn cây vú sữa Lò Rèn vẫn tiếp tục suy giảm nhanh chóng, đến cuối năm 2017 toàn vùng chỉ còn khoảng 500 ha. “Diện tích vườn vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim suy giảm nghiêm trọng do cây bị lão hóa, phần lớn bị chết do bệnh khô cành, thối rễ mà không có thuốc trị. Một yếu tố khác là điều kiện đất đai thổ nhưỡng thay đổi, nên có những vườn cây mới trồng cũng bị chết, đặc biệt chết nhiều đối với những vườn cây mới trồng trong thập niên 1990 - 2000, khiến nhà vườn nãn lòng. Đã vậy, trái vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim luôn trong tình trạng “đầu mùa giá cao, giữa mùa, cuối mùa rớt giá”, làm nhà vườn không còn mặn mà”, Út Tú cho biết.

Năm 2016, khi vườn vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim bị giảm diện tích đến mức báo động, ông Lê Văn Hưởng, Chủ tịch UBND tỉnh Tiền Giang đã xác định vú sữa Lò Rèn là loại cây ăn trái đặc sản đặc biệt của Tiền Giang nên cần phải được giữ gìn và phát triển, trực tiếp chỉ đạo ngành nông nghiệp phải tìm mọi cách tập trung nghiên cứu, đề xuất giải pháp khả thi để khôi phục vườn vú sữa. Đến tháng 2.2017, ông Hưởng lại tiếp tục chủ trì hội nghị “Trưng cầu ý kiến nông dân đã và đang trồng vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim” để bàn việc khôi phục vườn vú sữa.

Hai năm gần đây, trái vú sữa Lò Rèn được cấp phép vào thị trường Mỹ, thị trường khó tính bậc nhất thế giới. Năm 2018 có 250 tấn trái vú sữa được xuất khẩu sang thị trường này. Nhờ cú hích đó mà giá vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim đang được thu mua rất cao: Năm 2018 có lúc giá thu mua lên đến 50.000 đồng - 70.000 đồng/kg, năm nay giá mua ổn định ở mức 30.000 đồng - 35.000 đồng/kg, cao hơn giá thị trường từ 7.000 đồng đến 10.000 đồng/kg, trong khi chỉ cần bán được 20.000 đồng/kg là nhà vườn đã có lời.

“Người trồng vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim đang đứng trước cơ hội đưa cây đặc sản này quay trở lại vị thế “cây nhà giàu” từng vang danh thiên hạ”, Út Tú nhận định.

Mong ước của nhà vườn

Hiện nay Tiền Giang có khoảng 450ha vú sữa đang cho thu hoạch với sản lượng xấp xỉ 4.000 - 4.500 tấn trái/năm. Riêng vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim có hơn 100ha được cấp chứng nhận vùng nguyên liệu đủ tiêu chuẩn xuất khẩu sang thị trường Mỹ.

Trong năm nay, Tiền Giang có 3 doanh nghiệp thực hiện xuất khẩu trái vú sữa sang thị trường Mỹ với tổng sản lượng hơn 110 tấn. Các nhà vườn trồng vú sữa ở Tiền Giang kỳ vọng loại trái cây đặc sản này sẽ tiếp tục được xuất khẩu sang nhiều thị trường cao cấp khác, sau khi được thị trường khó tính nhất thế giới là Mỹ chấp nhận.

Anh Lê Ngọc Bình, chủ 8.000m2 đất trồng vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim theo quy trình hữu cơ đủ tiêu chuẩn xuất khẩu đi Mỹ, cho biết các công ty thu mua xuất khẩu ngoài việc bao tiêu sản phẩm với giá tốt đều hỗ trợ miễn phí nhà vườn từ khâu chăm sóc đến khâu thu hoạch, kể cả chi phí bao trái, phân bón, thuốc trừ sâu sinh học.

Bao trái, tiêu chuẩn bắt buộc để trái vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim vừa ngon vừa sạch.
Bao trái, tiêu chuẩn bắt buộc để trái vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim vừa ngon vừa sạch.

“Quy chuẩn canh tác trái vú sữa theo tiêu chuẩn để xuất khẩu vào thị trường Mỹ rất nghiêm ngặt, vùng nguyên liệu phải được định vị tọa độ, đăng ký mã số vùng trồng, áp dụng các quy trình canh tác theo tiêu chuẩn Global G.A.P.

Trong quá trình canh tác, nhà vườn phải tuân thủ quy định không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật có hoạt chất bị cấm sử dụng tại Hoa Kỳ, sử dụng thuốc trừ sâu, thuốc trừ bệnh có nguồn gốc sinh học, ghi nhật ký sản xuất, thực hiện bao trái để ngăn ngừa triệt để tình trạng trái vú sữa nhiễm côn trùng hoặc nhiễm vi sinh vật có hại…

Tất cả những việc này đối với nông dân chúng tôi không khó để thực hiện, chỉ sợ tình trạng các doanh nghiệp làm ăn chụp giựt khiến thị trường quay lưng với trái vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim và nhà vườn lại mất cơ hội để làm giàu”, anh Bình cho biết.

Hiện nay, UBND tỉnh Tiền Giang cùng các cơ quan hữu trách và Bộ NN&PTNT đã kiểm soát chặt từ vùng nguyên liệu, khâu canh tác và việc thu mua xuất khẩu trái vú sữa sang Mỹ. Với những người trồng vú sữa Lò Rèn Vĩnh Kim, chuyện trái đặc sản này được đi Mỹ đã mở ra một “chương mới” cho nhà vườn: tiếp cận phương pháp canh tác hiện đại, an toàn, đạt tiêu chuẩn quốc tế, nên trong thời gian tới trái vú sữa Lò Rèn đặc sản xứ Vĩnh Kim sẽ nổi tiếng vừa ngon vừa sạch.

Nhiều tài liệu cho biết vú sữa có mặt Vĩnh Kim ngót ngét gần 100 năm. Về tên gọi, các vị bô lão xứ Vĩnh Kim kể rằng, vào những năm 1920 - 1930, ông Ngô Ngọc Quang (tên thường gọi là ông Huyện Trụ), một điền chủ nổi tiếng trong vùng, nhận được quà là một loại trái cây lạ, hình dáng tròn trịa, vỏ mềm mại màu hơi trắng, ánh vàng óng mỡ gà, khi xẻ ra thì mùi hương thơm nức, thịt quả màu trắng và có những giọt nước đục như sữa, ngọt lịm.

Thấy trái quá ngon, ông giữ lại những hạt đen tuyền nhờ tá điền gieo trồng, nhưng chỉ một cây mọc được bên cạnh cái lò lửa chuyên rèn dao, cuốc, phảng… trong vườn nhà ông Hồ Văn Lễ làm nghề thợ rèn ở xã Long Hưng, sát bên xứ Vĩnh Kim. Không biết vì hạp thổ nhưỡng hay sao mà cây lớn rất nhanh, sau 3 năm đã cho trái sum xuê.

Lần nhà ông Lễ có đám giỗ, sui gia của ông Lễ là ông Nguyễn Văn Thu (tục gọi ông Cả Thu, ở xã Vĩnh Kim) đến dự, nhìn thấy cây lạ sai oằn trái nên xin mấy nhánh về nhà trồng. Sau 3 - 4 năm cây cho trái, do ông Cả Thu là thầy thuốc đông y có tiếng trong vùng nên có nhiều khách hàng, ai đến nhà ông Thu khám bệnh hốt thuốc cũng trầm trồ về loại trái cây lạ rất ngon ngọt và hỏi xin giống đem về trồng.

Ông Cả Thu chẳng xấu bụng, ai xin cây giống ông cũng cho. Qua nhiều năm, người này cho giống người kia, cây “Lò rèn” ngày càng phát triển ra khỏi xứ Vĩnh Kim, lan sang các xã lân cận như Song Thuận, Kim Sơn, Phú Phong… trở thành một vùng vườn cây đặc sản nổi tiếng.

“Hiện nay ai cũng biết cái biệt danh Lò Rèn là do cây có xuất xứ từ… chiếc lò rèn nhà ông Lễ, còn gắn với địa danh Vĩnh Kim là do cây giống được phân phát từ nhà ông Cả Thu. Còn cái tên “vú sữa” thì có thể do bên trong trái có chứa thứ nước trắng đục, ngon ngọt như dòng sữa.

Mấy ông già cho biết, ăn trái vú sữa đúng điệu thì phải dùng tay vò, bóp cho mềm lớp vỏ, sau đó mới tách nhẹ rồi đưa vô miệng mút sạch lớp nước sữa và phần thịt trái ngon ngọt bên trong. Nếu dùng dao xẻ đôi rồi lấy muỗng múc ăn, tuy sang trọng, văn minh nhưng… thất sách!

Anh Hùng

 

;
.
.
.
.