Tìm hướng đi mới cho nông sản đồng bằng - Nông Thôn Việt

Tìm hướng đi mới cho nông sản đồng bằng

Thứ Tư, 21/08/2019, 09:45 [GMT+7]

Mỗi khi nhắc tới vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), không ít người luôn “tự hào” đây là “vựa lúa” của cả nước, đóng góp quan trọng để Việt Nam trở thành một trong những cường quốc về xuất khẩu gạo trên thế giới. Tuy nhiên, thực tế cho thấy đời sống của nhiều hộ trồng lúa vẫn còn gặp vô vàn khó khăn.

 

Phập phồng nỗi lo đầu ra

Trong 6 tháng đầu năm 2019, công việc kinh doanh của các doanh nghiệp lúa gạo không thuận như những năm trước. Theo thống kê của Bộ NN&PTNT, lượng gạo xuất khẩu trong tháng 6 đạt khoảng 625.000 tấn, trị giá 275 triệu USD, nâng khối lượng xuất khẩu gạo 6 tháng đầu năm 2019 lên khoảng 3,39 triệu tấn, trị giá 1,46 tỷ USD, giảm 2,8% về khối lượng và giảm 19% về giá trị so với cùng kỳ năm 2018. Các doanh nghiệp nhận định thị trường xuất khẩu gạo trên thế giới gần đây giảm. Giá gạo 5% của Thái Lan dao động khoảng 385 - 400USD/tấn, trong khi gạo 5% của Ấn Độ là 365 USD/tấn, của Việt Nam khoảng 350 USD/tấn… Dự báo thị trường gạo tiếp tục trầm lắng do nhu cầu ở châu Á suy giảm.

Xuất khẩu giảm là nguyên nhân chính khiến giá lúa hè thu ở ĐBSCL hiện nay không cao. Sở NN&PTNT các tỉnh ĐBSCL cho biết, hơn 1,5 triệu ha lúa hè thu đang vào giai đoạn thu hoạch rộ; vậy mà giá lúa tươi dao động chỉ khoảng 4.300 - 5.500 đồng/kg, thấp hơn năm ngoái. Bên cạnh đó, thời tiết bất lợi khiến lúa chậm phát triển, nông dân tốn nhiều chi phí đầu vào, nhưng năng suất lúa không cao chỉ 450 – 550 kg/công, giảm gần 200 kg/công so với vụ hè thu năm 2018.

Cùng với lúa gạo thì cá tra cũng lâm vào khủng hoảng trầm trọng. Còn nhớ mới năm ngoái (2018), ngành cá tra thắng lớn khi kim ngạch xuất khẩu đạt tới 2,26 tỷ USD, tăng 26,5%. Bộ NN&PTNT đưa ra mục tiêu năm 2019 phấn đấu kim ngạch xuất khẩu cá tra khoảng 2,4 tỷ USD (tăng 12%). Các doanh nghiệp trong vùng cũng hồ hởi mở rộng vùng nuôi, khu sản xuất con giống, dây chuyền chế biến… Tuy nhiên, vài tháng nay giá cá tra bất ngờ giảm liên tục, xuống tới mức 19.000 - 21.000 đồng/kg, thấp nhất trong 2 năm qua. Với tình hình hiện tại, người nuôi cá bị lỗ 3.000 - 5.000 đồng/kg.

Các hợp tác xã (HTX) thủy sản và cả doanh nghiệp xuất khẩu ở ĐBSCL cũng ngạc nhiên khi mới đầu quý I/2018, giá cá tra còn ở thế “thượng phong” với mức từ 35.000- 36.000 đồng/kg, vậy mà chỉ vài tháng sau đã tuột dốc thảm hại xuống dưới giá thành sản xuất (giá thành khoảng 23.000- 25.000 đồng/kg). Nguyên nhân được lý giải là do tình hình xuất khẩu khó khăn, trong đó xuất sang thị trường Trung Quốc bị giảm liên tục từ đầu năm 2019 đến nay, thị trường Hoa Kỳ cũng giảm mạnh.

Song song đó, chiến tranh thương mại giữa Trung Quốc và Hoa Kỳ cũng gây ảnh hưởng và nhiều rào cản kỹ thuật khác… Trước hàng loạt khó khăn vây quanh ngành cá tra, giải pháp cấp bách được các doanh nghiệp và các hiệp hội thủy sản đưa ra lúc này là khuyến cáo không nên tiếp tục thả nuôi mới, nhằm tránh tình trạng thừa nguyên liệu và giá cá có thể rớt thêm.

Trái cây cũng phải đối mặt với tình trạng rớt giá tương tự. Điển hình là thanh long từ 20.000 - 40.000 đồng/kg thời điểm trước đó không lâu, nay giảm xuống còn 5.000 - 15.000 đồng/kg…

Mạnh dạn thay đổi cách nghĩ, cách làm

Các nhà chuyên môn cho rằng, điểm yếu của nông sản ĐBSCL nói riêng và cả nước nói chung là sản xuất nhỏ lẻ, tự phát, thiếu liên kết và thiếu dự báo thị trường. Do đó, tình trạng “tới mùa, dội chợ, rớt giá” vẫn cứ lặp đi lặp lại, làm cho người sản xuất bị thiệt hại.

Khắc phục hạn chế trên, Bộ NN&PTNT chủ trương phát triển Cánh đồng lớn nhằm sản xuất lúa gạo hiện đại, tạo ra sản lượng lớn, đồng đều, tăng chất lượng và là nền tảng cho sản xuất tiêu chuẩn VietGAP với sự liên kết 4 nhà. Sau khi phát động mô hình cánh đồng lớn vào năm 2011 thì đến năm 2015 diện tích tăng lên tới khoảng 190.000ha với hàng trăm doanh nghiệp ký hợp đồng bao tiêu cho hàng chục ngàn hộ tham gia. Tuy nhiên, sau khoảng 5 năm đầu thực hiện rầm rộ thì vài năm nay mô hình này yếu dần bởi tình hình xuất khẩu gạo khó khăn; giữa doanh nghiệp và nông dân vẫn chưa tìm được tiếng nói chung; năng lực của các doanh nghiệp chưa mạnh và cũng có doanh nghiệp không mặn mà trong công việc tham gia mô hình do không muốn bao tiêu, cùng một số nguyên nhân khác…

Đối với trái cây, khó nhất hiện nay là thiếu nghiên cứu và dự báo có chiều sâu ở các thị trường trọng điểm, thiếu thông tin về các đối thủ cạnh tranh, đặc biệt là thiếu kinh phí để mở cửa thị trường xuất khẩu mới. Ngoài ra, hầu hết doanh nghiệp xuất khẩu rau quả ở ĐBSCL và cả nước có quy mô nhỏ, năng lực yếu và tổ chức xuất khẩu chưa hiệu quả; công nghệ bảo quản, xử lý sau thu hoạch còn kém. Bên cạnh đó, vẫn còn hiện tượng cạnh tranh không lành mạnh và chưa gắn kết giữa doanh nghiệp với HTX cùng nông dân.

Thứ trưởng Bộ NN&PTNT Lê Quốc Doanh cho biết: “Chúng ta đang hướng tới mục tiêu xuất khẩu rau quả đạt trên 4,5 tỷ USD vào năm 2020 (trong đó trái cây chiếm hơn 3,6 tỷ USD). Để làm được điều này, Bộ NN&PTNT đã xây dựng đề án, kế hoạch phát triển cây ăn quả chủ lực, trong đó chú trọng thị trường, đặc biệt là các thị trường lớn. Mỗi tỉnh sẽ chọn một số loại cây ăn quả chủ lực nhằm hình thành vùng sản xuất tập trung, đầu tư phát triển ngành hàng theo chuỗi giá trị, gắn đầu tư cơ sở hạ tầng, đồng thời nhanh chóng liên kết vùng trong sản xuất, tiêu thụ, xuất khẩu trái cây”.

Ông Doãn Tới, Tổng Giám đốc Công ty CP Nam Việt cho rằng: “Để ngành sản xuất cá tra phát triển bền vững thì điều quan trọng là tiếp tục đầu tư nâng chất lượng, đầu tư vùng nuôi để chủ động trong chế biến, xuất khẩu. Đây là vấn đề sống còn mà các doanh nghiệp, ngành chức năng, HTX… phải làm quyết liệt”.

Bộ trưởng Bộ NN&PTNT Nguyễn Xuân Cường lưu ý: “Giải pháp lúc này là không nuôi tự phát tràn lan, cần đẩy mạnh liên kết để siết chặt quản lý, tập trung ứng dụng những công nghệ mới nhất vào ngành hàng cá tra. Trong đó then chốt là đầu tư mạnh hơn và chủ động con giống, tiến tới xây dựng ngành hàng cá tra theo hướng tập trung, chất lượng, hiệu quả, bền vững”.

Tân Thành

;
.
.
.
.