Bánh cá của người Tày Ba Phương - Nông Thôn Việt

Bánh cá của người Tày Ba Phương

Thứ Hai, 18/03/2019, 08:00 [GMT+7]

Với người Tày Ba Phương (xã Phương Độ, xã Phương Thiện, xã Phương Tiến của thành phố Hà Giang, tỉnh Hà Giang), món bánh cá là niềm tự hào về ẩm thực quê hương mình. Đặc sản này chính là món quà thể hiện tình làng nghĩa xóm, là lời cảm ơn đến những người hàng xóm đã giúp đỡ mình những lúc khó khăn.

Vào dịp cuối năm, sau khi mùa vụ đã thu hoạch xong xuôi, công việc đồng áng đã vãn, người dân bắt đầu tu sửa ao chuôm. Nhà nhà tháo ao lớn bắt cá. Người ta bắt hết cá để vét bùn, đắp lại bờ ao. Những con cá trắm bảy tám cân, những con cá chép màu nặng hai, ba cân được chuyển tạm lên ao nhỏ. Một phần cá được giữ lại để thả tiếp. Một phần được bán hoặc chuyển lên nhà bếp, phục vụ nhu cầu của gia đình.

Mỗi nhà sẽ chọn những con cá trắm to, khoảng bốn đến năm cân để lại làm bánh. Dùng một con dao thật sắc lọc dọc theo cạnh xương vây lưng, lách qua phía trên xương sườn để lấy thăn cá. Hai miếng thăn cá dày, chắc nịch. Người ta thái thịt thăn cá thành từng lát thật mỏng. Ướp thăn cá với nước mắm, mác khén (hạt tiêu rừng) và một ít nước măng chua, để tầm ba mươi phút cho thật ngấm. Vậy là đã xong phần nhân bánh.

Nguyên liệu để làm bánh
Nguyên liệu để làm bánh

Vỏ bánh được làm bằng bột gạo nếp. Gạo nếp do người dân tự trồng cấy. Những hạt gạo nếp trắng, tròn đều và thơm phức được chọn lựa kỹ càng. Gạo được vo sơ qua, phơi nắng cho khô rồi mới đem đi nghiền. Bột trắng tinh và rất mịn. Bột đem về được đổ ra một chiếc nong lớn để hong cho nguội và tơi. Cầm một nắm bột lên tay thấy mát rượi. Từng dòng bột chảy qua kẽ ngón tay tạo cảm giác buồn buồn rất thú vị.

Bỏ bột vào một chiếc mâm hoặc chiếc chậu nhôm lớn, cho nước lạnh, muối và hạt tiêu vào nhào thật kỹ. Cũng phải mất rất nhiều thời gian và công sức, bột mới quện với nước để thành những cục bột trắng ngà, dẻo và mịn, không dính tay và thơm phưng phức. Lúc này đã có thể cắt bột thành những khoanh nhỏ để làm vỏ bánh.

Những khoanh bột được cán mỏng thành vỏ bánh. Lấy khoảng hai lát cá bỏ vào giữa làm nhân rồi bao kín lại. Bên ngoài gói bằng lá ngõa bánh tẻ, không non và cũng không quá già. Ngoài cùng gói lá dong, lá chuối hoặc chính lá ngõa già. Bánh được cho vào chõ đồ xôi, đồ khoảng hai mươi phút là chín.

Nấu bánh
Bánh được gói bằng lá dong, lá chuối hoặc lá ngõa già.

Sau khi bánh chín, chủ nhà sẽ bày lên bàn thờ thắp hương cúng tổ tiên và trời đất. Theo họ, thắp hương cúng để báo cho tổ tiên dòng họ biết một năm làm ăn thuận lợi, mùa màng tươi tốt, thu hoạch được nhiều nông sản. Thắp hương cúng trời đất để cầu một năm mới mưa thuận gió hòa, làm ăn thuận lợi. Sau đó bánh được chủ nhà đem mời hàng xóm, láng giềng lân cận, những gia đình đã luôn giúp đỡ gia đình mình trong những lúc tắt lửa tối đèn.

Cầm chiếc bánh nóng hổi trên tay đã thấy mùi thơm quyến rũ xộc vào tận mũi. Bóc lớp lá bên ngoài, thấy lớp lá ngõa non đã chuyển sang màu vàng non. Cắn nhẹ một miếng, thấy mùi thơm và vị ngon như xông lên tận óc. Vị bùi của rau cải, dẻo của bột nếp, vị cay của tiêu, mùi thơm của nước măng chua và vị ngọt của cá quyện lẫn với nhau làm nên vị ngon khó cưỡng, khiến người ta cứ muốn cắn hết miếng này đến miếng khác. Và khi chỉ còn lại mảnh lá gói trên tay, mới ngỡ ngàng mình đã ăn say mê và thích thú đến thế.

Bánh cá
Bánh cá

Nhiều du khách ban đầu cứ nghĩ bánh cá sẽ tanh nhưng hoàn toàn không phải thế. Cho dù bánh đã nguội từ lâu nhưng không hề có mùi tanh. Người dân ở đây giải thích do nước măng chua đã khử đi mùi tanh của cá. Vì vậy, cho dù bánh có nguội thì bạn cũng cứ yên tâm thưởng thức, nhấm nháp trong miệng vị ngọt và thơm của bánh.

Nếu đến với Hà Giang, hãy thưởng thức một lần. Chắc chắn, bạn sẽ chẳng thể nào quên món bánh hấp dẫn này…

Lục Mạnh Cường

;
.
.
.
.