Bài toán đất đai - Nông Thôn Việt

Bài toán đất đai

Thứ Sáu, 21/04/2017, 17:05 [GMT+7]

Trong những ngày này gần như ai cũng biết về cuộc khủng hoảng ở Đồng Tâm, Mỹ Đức, Hà Nội, nơi người dân bắt giữ cảnh sát, cán bộ làm con tin để đòi hỏi được đối thoại với chính quyền về tranh chấp đất đai. Cuộc khủng hoảng có vẻ vẫn chưa có lối thoát. Lý do là vì những cố gắng của cả chính quyền và cả những người dân để có thể bắt đầu đối thoại vẫn chưa mang lại kết quả.

Tuy nhiên, nếu Chủ tịch thành phố Hà Nội và những người dân ở Đồng Tâm đối thoại được với nhau và tháo gỡ được ngòi nổ cho cuộc khủng hoảng này, thì đó vẫn mới chỉ là việc chữa triệu chứng của bệnh chứ chưa phải là chữa nguyên nhân của bệnh. Sau Đồng Tâm này chắc chắn sẽ lại có những “Đồng Tâm” khác. Văn Giang, Tiên Lãng - những “Đồng Tâm” trong quá khứ, cho chúng ta thấy rất rõ điều này.

Nguyên nhân bệnh lại nằm ở pháp luật về đất đai của chúng ta.

Người dân tập trung nơi đang giữ các cán bộ. Ảnh: Tuổi Trẻ
Người dân tập trung nơi đang giữ các cán bộ. Ảnh: Tuổi Trẻ

Vấn đề đầu tiên là chế định đất đai thuộc sở hữu toàn dân. Mới nghe, ai cũng thấy điều này là hết sức tốt đẹp. Tuy nhiên, sự tốt đẹp này gần như không thể hiện thực hóa được trong cuộc sống. Lý do là vì chỉ có thể nhân và pháp nhân (một cá nhân hoặc một pháp nhân) mới thực thi được các quyền chủ sở hữu.

Toàn dân không phải là thể nhân, cũng không phải là pháp nhân nên chẳng có cách gì để thực thi quyền chủ sở hữu cả. Quyền chủ sở hữu vì vậy phải giao lại cho Nhà nước. Nhà nước lại phân chia việc thực thi quyền chủ sở hữu đất đai cho một số quan chức của mình. Vì vậy, nói đất đai thuộc sở hữu của 90 triệu người, nhưng trên thực tế những người có quyền chủ sở hữu chỉ là một nhóm rất nhỏ bé. Cách hiện thực hóa quyền sở hữu của toàn dân đối với đất đai độc đáo này trước đây vẫn không gây ra tranh chấp và bất bình xã hội, vì chúng ta không có kinh tế thị trường.

Đất đai không có thị trường chỉ là phương tiện sản xuất hoặc không gian vật lý để ở mà thôi. Hơn thế nữa, kinh tế hợp tác xã với phương thức “bán như cho, mua như cướp” lại còn triệt tiêu hơn nữa ham muốn có nhiều đất đai làm phương tiện sản xuất. Khi chúng ta chuyển sang nền kinh tế thị trường, thì đất đai “bỗng nhiên” trở thành tài sản. Mà đã là tài sản thì không chỉ để ở, để trồng trọt, mà còn để hưởng mọi thứ lợi có được từ đất đai (kể cả từ vị trí của đất đai), kể cả để được chuyển đổi, được quản lý nữa. Các giá trị tài sản của đất đai làm cho đất đai trở nên vô cùng quý giá.

Trong lúc đó, thực thi quyền chủ sở hữu đối với đất đai của cả quốc gia vẫn chỉ là một nhóm quan chức rất nhỏ. Cho dù hàng triệu người thực thi quyền chủ sở hữu bao giờ cũng tốt hơn một nhóm vài ba trăm người, thế nhưng nếu các quan chức có liên quan liêm chính tối đa, tài giỏi tối đa, thì bất bình và bất ổn xã hội cũng sẽ không đến nỗi căng thẳng và bùng nổ như hiện nay. Rất tiếc là những người như vậy quả thực không nhiều.

Vấn đề thứ hai là các quyền độc đoán của các quan chức thực thi quyền chủ sở hữu. Đáng nói nhất trong các quyền này là quyền thu hồi đất, quyền cho phép chuyển đổi đất và quyền áp giá đất. Mặc dù, chế định đất đai thuộc sở hữu toàn dân vẫn còn được ghi nhận, thế nhưng trên thực tế, trong quá trình đổi mới và cải cách, các quyền tài sản đối với đất đai về cơ bản đã được trả về cho các thể nhân và các pháp nhân - cho những người dân.

Điều này đã giúp cho kinh tế thị trường phát triển vượt bậc. Kinh tế thị trường về bản chất chỉ là việc trao đổi các quyền tài sản mà thôi. Tuy nhiên, các quyền tài sản đối với đất đai, đặc biệt của nông dân đang bị hạn chế nghiêm trọng bởi ba quyền năng độc đoán nói trên.

Quyền thu hồi đất được thực thi vì mục đích quốc phòng-an ninh ít gây ra bất bình, vì đó là những dự án vì lợi ích chung của cả cộng đồng. Quyền thu hồi đất được thực thi vì “các dự án phát triển kinh tế” thật sự đang là một vấn đề rất lớn.

Các dự án như vậy chỉ mang lại lợi ích cho các doanh nghiệp và các chủ đầu tư. Tại sao người dân lại phải giao đất của mình cho nhữngdự án chỉ vì lợi ích tư, lợi ích nhóm như vậy? Tại sao cũng là chuyện làm ăn cả, người dân lại không được thương lượng, không được mặc cả?!

Quyền cho phép chuyển đổi, quyền áp giá đất quả thực vẫn phải được gọi là những quyền độc đoán. Cứ thử cho phép chuyển đổi đất rừng thành đất ở trên Mù Cang Chải xem thử giá đất ở đó có lên không? Đất đai chỉ có thể được chuyển đổi theo sự phát triển tự nhiên của kinh tế và xã hội.

Mọi quy hoạch không đi theo sự phát triển tự nhiên này chỉ có thể gây ra vô tận những lãng phí mà thôi. Ví dụ về việc chuyển đổi đất ở Mù Cang Chải còn cho chúng ta thấy rất rõ rằng giá trị đất do vị trí đất xác lập. Cha ông ta từ ngàn xưa đã hiểu là “Thứ nhất cận thị, thứ nhị cận giang”. 

Một số doanh nghiệp có thể phản biện lại tôi rằng do họ đầu tư vào cơ sở hạ tầng nên giá đất mới lên. Xin lỗi đi, không có vị trí thuận lợi, đắc địa của đất, giá đất không thể lên đến hàng chục, hàng trăm lần. Cứ lên Mù Cang Chải mà đầu tư vào cơ sở hạ tầng đi! Chúng ta không phản đối các doanh nghiệp làm giàu từ đất đai, nhưng hãy bảo đảm quyền thương lượng, quyền mặc cả cho những người dân bị thu hồi đất. Giá thị trường bao giờ cũng chỉ là giá thuận mua, vừa bán mà thôi! Thế nhưng, chúng ta đến thế kỷ 21 rồi vẫn không chịu hiểu điều đó. Áp giá đất chỉ căn cứ vào loại đất như hiện nay đang gây ra những bất công vô tận đối với những người nông dân và đang làm cho toàn bộ chênh lệch địa tô rơi vào túi một vài doanh nghiệp bất động sản.

TS. Nguyễn Sĩ Dũng

;
.
.
.