Chủ động ứng phó với hạn mặn - Nông Thôn Việt

Chủ động ứng phó với hạn mặn

Thứ Ba, 17/11/2020, 08:31 [GMT+7]

Dù mới ngay đầu mùa lũ nhưng các địa phương ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) đã lên nhiều phương án để chủ động ứng phó với hạn mặn mùa khô năm 2020 - 2021 nhằm đảm bảo sản xuất và sinh hoạt cho người dân.

 

Sông cạn trơ đáy trong mùa hạn mặn ở Tiền Giang.
Sông cạn trơ đáy trong mùa hạn mặn ở Tiền Giang.

Xâm nhập mặn ngày càng gay gắt

Theo thông tin từ Bộ Tài nguyên và Môi trường, từ tháng 06 - 09/2020, tổng lượng mưa từ thượng nguồn Trung Quốc thấp hơn so với trung bình nhiều năm (TBNN) khoảng 25%, còn tổng lượng mưa ở vùng trung, hạ lưu thấp hơn TBNN và năm 2019 từ 25 - 45%. Mưa ít nên mực nước lũ dọc dòng chính sông Mekong cũng bị giảm mạnh. Tổng lượng nước mùa lũ (từ 01/06/2020 đến tháng 09/2020) tại trạm Kratie (Campuchia, trạm khống chế toàn bộ lượng nước trên dòng chính về hạ lưu) sụt giảm rất mạnh tới mức thấp nhất trong vòng 25 năm qua, đạt khoảng 91,9m3, chỉ bằng 45% TBNN, thấp hơn TBNN cùng kỳ khoảng 106,5 tỷ mét khối, thấp hơn cùng kỳ năm 2019 khoảng 47,7m3. Tổng lượng nước mùa lũ đến thời điểm hiện tại là thấp nhất lịch sử.

Song song đó, các hồ chứa ở vùng thượng nguồn vẫn ở mức thấp hoặc rất thấp. Cụ thể là các hồ chứa nước tại Lào chỉ đạt khoảng 70% dung tích chứa, Thái Lan đạt 55%, Campuchia đạt khoảng 40%. Tại ĐBSCL, lượng dòng chảy qua trạm Tân Châu, Châu Đốc (An Giang) đều thấp hơn TBNN từ 31 - 49%, còn tổng dòng chảy tại 2 trạm này chỉ bằng 55% giá trị TBNN, tức là thiếu tới 65 tỷ mét khối.

Tổng lượng dòng chảy trong những tháng mùa khô 2020 - 2021 từ thượng nguồn sông Mekong về ĐBSCL ở mức thiếu hụt từ 20 - 35% so với TBNN, vì thế tình trạng thiếu nước, xâm nhập mặn sẽ diễn ra sớm và gay gắt hơn.

Theo tính toán của Bộ NN&PTNT, xâm nhập mặn mùa khô năm 2020 - 2021 dự kiến có thể xảy ra 2 kịch bản. Đối với kịch bản 1, các cửa sông Cửu Long ranh mặn 4g/lít cao nhất từ 55 - 65km (tùy cửa sông), cao hơn TBNN từ 10 - 20km, tương đương năm 2016, thấp hơn năm 2019 - 2020 từ 7 - 13km. Tổng diện tích có nguy cơ bị ảnh hưởng khoảng 85.000ha lúa, 50.000ha cây ăn trái. Còn kịch bản 2, tại các cửa sông Cửu Long, ranh mặn 4g/lít cao nhất từ 65 - 75 km (tùy cửa sông), cao hơn từ 20 - 30 km so với TBNN, cao hơn năm 2015 - 2016 từ 3 - 5 km, một số thời điểm ngắn hạn ở mức tương đương năm 2019 - 2020. Tổng diện tích bị ảnh hưởng khoảng 97.000ha lúa, 82.000ha cây ăn trái.

Nhiều chủ vườn sầu riêng phải đốn bỏ vườn cây đặc sản tiền tỉ bị chết do hạn mặn 2019-2020.  Sông cạn trơ đáy trong mùa hạn mặn ở Tiền Giang.
Nhiều chủ vườn sầu riêng phải đốn bỏ vườn cây đặc sản tiền tỉ bị chết do hạn mặn 2019-2020. Sông cạn trơ đáy trong mùa hạn mặn ở Tiền Giang.

Không để dân thiếu nước sinh hoạt

Đối mặt với hạn mặn sắp diễn ra, các địa phương đã có những phương án để chủ động ứng phó. Theo ông Nguyễn Tiến Hải - Bí thư Tỉnh ủy Cà Mau, tỉnh đang tập trung quyết liệt gia cố các công trình thủy lợi để mùa khô tới giảm thiểu tối đa hư hỏng, đồng thời sửa chữa các tuyến đường nông thôn ven các kênh rạch vùng ngọt hóa để chống sạt lở. “Nếu như dự báo năm nay mặn đến sớm hơn chúng tôi sẽ đóng các cống đập sớm hơn để trữ ngọt, bảo vệ rừng U Minh. Đồng thời, mở rộng mạng nước sinh hoạt cho người dân nông thôn nhất là các vùng khó khăn. Không để người dân thiếu nước sinh hoạt”. - ông Hải nói.

Ông Đỗ Thanh Bình, Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang cho biết, trên tuyến đê biển Kiên Giang có 136 cống, đến nay đã hoàn thành 109 cống, cuối năm nay sẽ hoàn thành thêm 10 cống nữa. 17 cống còn lại đang chuẩn bị khởi công và sẽ hoàn thành vào năm 2021 - 2022. Theo ông Bình, nếu hệ thống cống hoàn thành trên toàn tuyến thì sẽ giúp ngăn mặn không chỉ cho Kiên Giang mà còn cả Cà Mau.

Trong buổi làm việc với các địa phương ĐBSCL về chủ động ứng phó hạn mặn vào cuối tháng 9 vừa qua, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc nhắc lại câu chuyện mùa hạn mặn khốc liệt năm 2019, nhờ sự chủ động chỉ đạo quyết liệt của Chính phủ, các bộ, ngành địa phương và ý thức của người dân, các tỉnh ĐBSCL đã cùng nhau vượt qua hạn mặn với thiệt hại chỉ bằng 7 - 8% mùa hạn mặn lịch sử năm 2016. Nhiều tỉnh đã xử lý tốt vấn đề nước uống cho người dân.

Nhấn mạnh quan điểm “thuận thiên” trong Nghị quyết 120, Thủ tướng cho rằng chúng ta cần sống, sinh hoạt, thích nghi với điều kiện và môi trường mới. Nhiều nguyên tắc đầu tư, sản xuất kinh doanh được đề ra trong Nghị quyết 120 dựa trên tinh thần ấy. Chính phủ đã giao Bộ KH&ĐT xây dựng quy hoạch tổng thể phát triển vùng ĐBSCL, Thủ tướng yêu cầu Bộ KH&ĐT khẩn trương hoàn thiện và trình Thủ tướng Chính phủ trong quý 4/2020. Trong đó, lưu ý các vấn đề mới của thời đại nhưng đồng thời nghiêm túc kế thừa nhiều nghiên cứu rất sâu sắc về ĐBSCL trước đây, từ thời cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt. Tinh thần là không để hộ dân nào thiếu nước sinh hoạt; bảo đảm sản xuất trong tình hình mới, giữ được cả sản lượng nông nghiệp, cả lương thực xuất khẩu, cả trái cây và thủy sản tại ĐBSCL, khu vực có sản lượng nông nghiệp chiếm trên 50%, lương thực xuất khẩu trên 90%, cây ăn trái và thủy sản 70% cả nước. “Trước tình hình xâm nhập mặn, chúng ta cần làm tất cả, bằng mọi biện pháp để giữ đời sống nhân dân, duy trì, tiến tới nâng cao vai trò, vị thế của ĐBSCL”. - Thủ tướng nói.

Người dân Bến Tre trữ nước mưa trong lu, hồ xi măng để sử dụng.
Người dân Bến Tre trữ nước mưa trong lu, hồ xi măng để sử dụng.

Bên cạnh đó, Thủ tướng cũng yêu cầu tiếp tục làm tốt công tác truyền thông đến từng hộ gia đình về nguy cơ hạn hán, xâm nhập mặn trong mùa khô để người dân chủ động các biện pháp ứng phó phù hợp. Phát huy tinh thần “bốn tại chỗ”, bắt đầu “từ người dân, từ cơ sở là chính”. Mỗi hộ gia đình, cơ sở sản xuất, kinh doanh, chủ vườn cần chủ động trữ nước ngọt cho sinh hoạt, sản xuất kinh doanh, “tự lo cho mình trước”. Nhà nước tập trung chăm lo, hỗ trợ cho các hộ nghèo, cận nghèo, gia đình khó khăn. Ngoài ra, các địa phương cần thường xuyên theo dõi chặt chẽ diễn biến nguồn nước, dự báo đủ tin cậy, thông tin kịp thời về nguồn nước để triển khai các biện pháp ứng phó phù hợp.

LAN ANH

 

Trong mùa khô hạn, xâm nhập mặn 2019 - 2020, vấn đề nước sinh hoạt, nước tưới cho cây trồng đã rất nóng ở các địa phương như Tiền Giang, Bến Tre, khi người dân phải mua nước ngọt với giá 100.000 đồng - 200.000 đồng/m³ để sử dụng vì nguồn nước ở tất cả các sông rạch đều bị nhiễm mặn. UBND tỉnh Tiền Giang đã xuất ngân sách khoảng 60 tỉ đồng thuê các phương tiện lên vùng đầu nguồn sông Tiền chở nước ngọt đem về cấp miễn phí cho người dân tưới cây, cứu được nhiều diện tích vườn cây ăn trái đặc sản. Tại Bến Tre, trong suốt những tháng khô hạn, xâm nhập mặn khốc liệt, hàng loạt chiến dịch “cứu trợ nước ngọt” cho người dân đã được tổ chức, với tổng lượng nước ngọt cung cấp hơn 73.000m³.

Trước dự báo mùa khô hạn, xâm nhập mặn 2020 - 2021 diễn biến nghiêm trọng, tỉnh Tiền Giang kiến nghị Thủ tướng Chính phủ cho chủ trương thực hiện Dự án Trạm bơm nước thô tại huyện Cái Bè và hệ thống chuyển tải nước ngọt phục vụ cho 3 tỉnh Tiền Giang, Long An, Bến Tre. Trong khi đó tại tỉnh Bến Tre, UBND tỉnh đã cho triển khai dự án hồ chứa nước ngọt Lạc Địa tại xã Phú Lễ, huyện Ba Tri, có diện tích hơn 97ha, dung tích chứa nước khoảng 2,3 triệu mét khối, kinh phí xây dựng hơn 352 tỉ đồng. Khi hoàn thành, hồ chứa nước ngọt Lạc Địa có khả năng cung cấp nước phục vụ sinh hoạt, sản xuất, trồng trọt, chăn nuôi trong 5 tháng cho gần 60.000 hộ dân, 150.000 con gia súc, 340 cơ sở kinh tế tiểu thủ công nghiệp và 225 trường học, trạm y tế.

Đối với việc chủ động tích trữ nước ngọt phòng chống hạn hán - xâm nhập mặn, người dân đã xây bể chứa, sử dụng bồn nhựa, lu… để chứa nước mưa phục vụ ăn uống, tắm giặt. Tuy vậy, với tình hình ô nhiễm không khí ngày càng tăng, chất lượng nguồn nước mưa cũng là thứ làm nhiều người băn khoăn lo lắng. 

ANH HÙNG

;
.
.
.
.