, //, :: GTM+7
Thứ Tư, 02/02/2022, 08:00

Tam nông thời Covid-19

TS TÔ VĂN TRƯỜNG
Tại sao sau 76 năm giành được độc lập, và sau 46 năm thống nhất đất nước để cả nước cùng đi lên chủ nghĩa xã hội, đến bây giờ nông dân nước ta vẫn là tầng lớp nghèo khổ nhất?
Chăn nuôi heo theo hướng nông nghiệp tuần hoàn của Tập đoàn Quế Lâm.

“Nông dân, nông nghiệp, nông thôn

Tam nông là cõi sinh tồn tổ tông”.

Quả thật, từ bao đời nay, Tam nông là ba vấn đề lớn, có liên quan mật thiết với nhau và ảnh hưởng đến toàn bộ đời sống kinh tế xã hội. Trên thực tế, cả hệ thống chính trị và bộ máy truyền thông của Việt Nam đều tỏ ra quan tâm đặc biệt đến Tam nông. Bởi lẽ câu cửa miệng của chúng ta là: “Nước ta là một nước nông nghiệp, đa số nhân dân ta là nông dân” và những lời lẽ tốt đẹp nhất, hoa mỹ nhất đều hướng về lũy tre làng. Nhưng tại sao sau 76 năm giành được độc lập, và sau 46 năm thống nhất đất nước để cả nước cùng đi lên chủ nghĩa xã hội, đến bây giờ nông dân nước ta vẫn là tầng lớp nghèo khổ nhất?

Cống hiến hy sinh nhiều nhất cả trong thời chiến và thời bình, nhưng hiện nông dân là tầng lớp chịu nhiều thiệt thòi nhất trong xã hội. Bên cạnh phải hy sinh cho an ninh lương thực của cả nước, người nông dân Việt Nam còn phải chịu rất nhiều khoản đóng góp cho xây dựng hạ tầng cơ sở và phát triển nông thôn. Trong nông thôn và nông nghiệp vẫn còn những vấn đề nhức nhối nhất, cần phải tiếp tục mổ xẻ để tìm ra lối đi đích thực cho bài toán Tam nông. Trong đại dịch Covid-19, điều đó càng thể hiện rõ qua hình ảnh người dân các tỉnh lẻ, phần lớn là nông dân phải tháo chạy khỏi các thành phố lớn để về quê bằng đủ các loại phương tiện trong nỗi sợ hãi, mất niềm tin vào chính sách an sinh xã hội.

Đâu là nguyên nhân?

Nếu ví nền kinh tế quốc dân của Việt Nam là một con tàu thì nông nghiệp chính là cái thân tàu chịu tải trọng toàn bộ, các ngành khác được xem là máy, bánh lái, chân vịt, boong... Tất cả những cơ phận có tính năng chấp hành ấy, chỉ vận hành hữu hiệu khi lộ trình hải hành đúng hướng nhờ vào một vật cỏn con - đó là cái la bàn chuẩn hướng! Chuẩn hướng cho hải đồ của riêng con tàu của mình. 

Nếu nhìn rộng hơn, rõ ràng là la bàn không chịu tác động của con người. Cái chính định hướng phát triển phải là bánh lái con tàu và “người cầm lái”. Nếu người lái tàu không xác định rõ đích đi/điểm đến, mù mờ về mục tiêu, bàn mãi vẫn chưa thông… sẽ rất khó đưa đến vinh quang.

Nông nghiệp Việt Nam là nền sản xuất gia công, phần giá trị cao nhất trong chuỗi giá trị nằm ở ngoài lãnh thổ Việt Nam (chế biến sâu, thương hiệu). Nông dân chỉ có thể hưởng phần lợi nhuận ở khâu sản xuất, mà khâu này thường thấp lại rủi ro cao (thiên tai, bất ổn thị trường, thương lái ép giá, giá đầu vào cao…) Nông dân không hề được hưởng gì từ lợi nhuận của các khâu khác có lợi nhuận cao hơn, ít rủi ro hơn (thu gom, chế biến, thương mại, xuất khẩu), trong khi họ cũng không được bảo hộ, các chính sách hỗ trợ của Nhà nước còn hạn chế cả về lượng và chất. Tam nông, chủ yếu vẫn đi vào bề nổi là xây dựng, còn đời sống thực của nông dân ít được quan tâm. 

Trong đại dịch Covid-19, nông nghiệp bị đứt gãy chuỗi sản xuất, nông sản ứ trệ đầu ra. Nông sản phần lớn dạng thô, không đồng nhất quy chuẩn chất lượng do phần lớn vẫn là sản xuất nhỏ lẻ, thiếu kho trữ, khâu chế biến yếu, khiến nông sản không có giá trị cao. Nay chuỗi sản xuất, tiêu thụ trong nước đang dần phục hồi nhưng chưa chắc chắn bởi dịch bệnh vẫn khó lường, các địa phương không đồng nhất quy định về lưu thông phân phối. Các vùng sản xuất nông sản chủ lực thiếu kênh kết nối bài bản với thị trường tiêu thụ nên đô thị thì thiếu mà nông thôn thì sản phẩm phải đổ bỏ.

Nông sản xuất khẩu cũng không sáng sủa do khâu logistic chưa có dấu hiệu thuận lợi (thiếu container, thiếu kho bãi, thiếu nhân lực bốc dỡ hàng, cước vận chuyển tăng mạnh…); nhà nhập khẩu phá sản hoặc ngưng trệ hoạt động. Doanh nghiệp chế biến hàng xuất khẩu phần lớn giảm công suất hoặc đóng cửa do thiếu nhân công (cho thôi vì không xuất được hàng nên không có tiền trả lương hoặc công nhân bỏ về quê vì Covid-19). Cạn vốn quay vòng hoạt động vì ngân hàng ngừng đáo hạn khi thấy hoạt động kinh doanh ngưng trệ. 

Nông dân tiếp tục gặp khó khi giá vật tư đầu vào tăng mạnh, đặc biệt là phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, khiến đa số nông sản hiện nay giá thành cao hơn giá bán. Nông dân không còn vốn để tái sản xuất vụ mới. Nếu có sản xuất thì nông dân phải đối mặt với rủi ro năng suất giảm. 

Nông thôn, hiểu theo nghĩa thông thường là nơi mà những người làm nghề nông sinh sống, hay nói cách khác là quần thể người có cùng nhóm sinh kế chủ yếu dựa vào sản xuất nông nghiệp. Sản xuất nông nghiệp đi xuống đồng nghĩa với khả năng gia tăng tỷ lệ hộ nông dân không còn thu nhập, thiếu ăn, nghèo đói, con cái phải bỏ học, bệnh tật không thể chạy chữa. Hàng ngàn gia đình nông thôn trước trông cậy vào thu nhập của người thân lên thành phố làm việc, nay do ảnh hưởng của Covid-19, các hộ gia đình thêm gánh nặng con cái bị thất nghiệp, ở thành phố làm không đủ sống nên phải tay trắng quay về… Bất ổn xã hội nông thôn vì thế mà gia tăng.

Mô hình trồng bưởi da xanh.

Đâu là giải pháp?

Giải bài toán Tam nông, đòi hỏi phải rất sáng suốt và nhiều quyết tâm. Phải tổ chức lại sản xuất, trong đó lấy hiệu quả làm thước đo. Quy mô nhỏ không bao giờ có hiệu quả cao. Hãy tổ chức sản xuất nông nghiệp thông qua doanh nghiệp tư nhân. Phải sửa ngay Luật Đất đai theo hướng trao cho người dân quyền sử dụng/chuyển nhượng. 

Lấy tư duy thị trường để hình thành các vùng sản xuất theo điều kiện sinh thái, không theo địa lý hành chính. Các vùng sinh thái chỉ chọn những cây con thực sự có lợi thế cạnh tranh. Trên cơ sở quy hoạch vùng sản xuất, kéo thành thị về nông thôn bằng cách hình thành các cụm sản xuất gắn với sơ chế, chế biến, hệ thống dịch vụ logistic áp dụng công nghệ 4.0 từ kho trữ, cảng, tới các điểm giao dịch ngân hàng, sàn giao dịch kết nối thẳng tới thị trường tiêu thụ, giảm chi phí lưu thông và trung gian.

Kết hợp với doanh nghiệp và các trường, viện xây dựng hệ thống đào tạo từ cơ bản tới nâng cao tay nghề theo nhu cầu. Thay vì đào tạo kỹ thuật, khuyến nông như hiện nay, ưu tiên chuyển qua đào tạo quản trị kinh doanh, quản trị doanh nghiệp cho các chủ trang trại, chủ nhiệm HTX.

Giảm giá thành sản xuất: Nhà nước vừa qua gần như đứng ngoài chuyện tăng giá xăng dầu cho nông nghiệp. Thật vô lý nếu để người nông dân mua xăng dầu chạy máy nông nghiệp mà phải chịu các loại phí tham gia giao thông như ô tô, xe máy. 

Đẩy nhanh kinh tế tuần hoàn, ít nhất tái sử dụng ngay 100% chất thải chăn nuôi và phụ phẩm trồng trọt. Việc này tiết kiệm ít nhất 30% lượng phân bón vô cơ sử dụng hàng năm, cỡ khoảng 3 triệu tấn.

Mở cửa cho du lịch, đặc biệt đẩy mạnh du lịch nông thôn, kích cầu tiêu thụ nông sản. Tất nhiên phải thực hiện nghiêm chỉnh theo hướng dẫn phòng chống dịch, kể cả 5K và phòng vệ bản thân. 

Chuyển chức năng thương mại nông sản từ Bộ Công thương sang cho Bộ NN&PTNT. Bố trí tham tán nông nghiệp tại các nước nhập khẩu chính của VN cũng như các nước cạnh tranh xuất khẩu với VN. Ngân hàng trung ương làm việc với các ngân hàng thương mại để hình thành các điểm hỗ trợ tín dụng cho từng đối tượng nông dân, HTX, doanh nghiệp…

Bây giờ là lúc khoan sức dân, đừng coi nông nghiệp là “trụ đỡ” hay bà đỡ nữa mà là động lực, nền tảng của phát triển. Muốn vậy, đầu tư cho nông nghiệp ít nhất phải tương đương đóng góp của nông nghiệp cho GDP. Cần quan tâm đến nông nghiệp cho biên giới, hải đảo, vừa sản xuất, vừa bảo vệ biên cương, biển đảo của Tổ quốc.

Chỉ có thay đổi quan niệm về nông nghiệp, nông dân và nông thôn thì mới có cái nhìn đúng đắn và có sự quan tâm, đầu tư đúng mức cho Tam nông. 

Tags

Bình luận

Xem nhiều


Các cặp “chị em” trong showbiz Việt chênh lệch về tuổi tác sau khi trải qua nhiều sóng gió đã có kết thúc vô cùng hạnh phúc.



Nổi bật
Được quan tâm

Ngày 14/04/2022, hình vẽ tượng trưng của Hang Sơn Đoòng - hang động tự nhiên lớn nhất thế giới tại Quảng Bình đã được vinh danh trên Google tìm kiếm tại Việt Nam và nhiều quốc gia khác. Đây là một trong số ít lần trong lịch sử Google Doodle mà một địa danh cụ thể ở Việt Nam được chọn để hiển thị.
6





Đăng ký nhận tin nóng
Giúp bạn cập nhật các thông tin mới nhất