Lên núi Chè nhớ bà chúa Chè - Nông Thôn Việt

Lên núi Chè nhớ bà chúa Chè

Thứ Sáu, 06/04/2018, 11:18 [GMT+7]

Đến thành phố Bắc Ninh, tôi về thôn Chè (xã Liên Bão, huyện Tiên Du), lên núi Chè, hái chè. Núi có cây chè nên gọi núi Chè, làng dưới chân núi Chè nên gọi làng Chè, họ đạo trong làng thì tên là Trà Sơn, đến khu đất giãn dân bây giờ cũng gọi là khu Chè Dọc... Bắc Ninh có truyền thống lâu đời về buôn bán, người làng Chè cũng thế. Trồng chè, hái chè mang đi bán khắp các chợ làng, chợ chùa, chợ đình, chợ nghè… tự bao đời đã là kế sinh nhai của người dân nơi này.

Núi Chè cao 127 mét so với mực nước biển, là nơi mà người dân ở đây bảo là một con gà gáy bốn xã nghe tiếng, đó là các xã: Phật Tích, Việt Đoàn, Liên Bão và Hoàn Sơn. Núi Chè thuộc một thế đất rồng, đầu rồng là núi Phật Tích, thân là dãy núi Nguyệt Hằng (núi Chè) trải dài ngang huyện Tiên Du, đuôi rồng là phần đất hạ thấp dần sang huyện Từ Sơn, kéo từ Đình Bảng sang Trịnh Xá, Đồng Kỵ, Đồng Quang... Núi Chè xưa gọi là núi Bát Vạn, Văn Tường, Nguyệt Hằng rừng rậm um tùm, hạc vượn quấn quýt, chim chóc líu lo, suối khe róc rách. Vượng khí từ khe núi bốc lên mát rượi, trong lành. Hoa thơm quả lạ mùa nào thức ấy.

Một góc vườn chè nhà bà Nguyễn Thị Luyên, 72 tuổi, ở thôn Cổ Miếu, xã Phật Tích. Nhà bà có hơn một mẫu chè trồng từ thời các cụ, bà tự hào chè nhà bà ngon nhất núi Chè.
Một góc vườn chè nhà bà Nguyễn Thị Luyên, 72 tuổi, ở thôn Cổ Miếu, xã Phật Tích. Nhà bà có hơn một mẫu chè trồng từ thời các cụ, bà tự hào chè nhà bà ngon nhất núi Chè. Ảnh: Đ.Q.T.H 

Chuyện xưa

Trên núi Nguyệt Hằng có đền Thượng thờ Cao Sơn đại vương là sơn thần có công giúp vua Hùng dẹp giặc, nhân dân làng Chè đời nối đời thờ Ngài làm Thành hoàng làng. Trải bao triều đại phong kiến đều có sắc phong Thành hoàng và chỉ dụ cho người dân không được sao nhãng khói hương tuần tiết. Hàng năm, làng mở hội lệ 11 tháng giêng. Núi Chè gắn với tên tuổi một người con gái từng làm điêu đứng phủ chúa Trịnh, đó là Tuyên phi Đặng Thị Huệ (1739-1782), được dân gian xưng tụng là bà chúa Chè.

Truyện Danh nhân Kinh Bắc (Tiến sĩ Trần Đình Luyện - Huy Cờ) khi viết về bà chúa Chè kể rằng: Thuở xa xưa có một người đàn ông họ Đặng đến núi Nguyệt Hằng vỡ đất lập nghiệp rồi gá nghĩa với một người con gái ở chốn này. Họ sinh được một người con gái mắt sáng, môi đỏ, da trắng. Lúc nhỏ đặt tên là Gái. Lớn lên, một hôm Gái lên núi hái sim thấy một con bướm to, màu sắc sặc sỡ liền chạy theo. Đến khe suối có hoa thơm ngào ngạt, nước chảy róc rách, chim hót líu lo, con bướm thoắt bay lên trời hóa thành bà tiên ban cho Gái một cành hoa lạ, cánh trắng nuột nà, mùi thơm ngào ngạt. Về nhà Gái khoe với bố mẹ cành hoa bà tiên ban. Nhìn bông hoa huệ con gái cầm trên tay, vợ chồng họ Đặng liền đổi tên con là Huệ. Từ nhỏ Huệ đã tỏ rõ khí phách khác lạ, bản lĩnh hơn người, dù chơi các trò chơi dân gian với trẻ nhỏ trong làng nhưng luôn được tôn sùng là thủ lĩnh. Đánh cờ người thì giữ vai trò tướng bà, còn diễn tuồng đóng vai vua bà.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet
Ảnh: Đ.Q.T.H

Khi Đặng Thị Huệ đến tuổi thiếu nữ, được quan chiêm tinh đến tận nhà xem tướng số, thấy ứng với ngôi sao lạ hàng đêm chói sáng trên bầu trời vùng Kinh Bắc đã được tiến cử vào cung vua làm cung phi. Ngay từ lần đầu gặp mặt, vốn bản tính háo sắc, Trịnh Sâm đã say đắm nhan sắc Đặng Thị Huệ. Các nhà sử học đã ví: “Đặng Thị Huệ như một ngôi sao sáng xuất hiện đột ngột trên bầu trời rồi lao xuống núi Nguyệt Hằng vỡ tan, để lại trong đêm trường phong kiến một vệt sáng khó phai mờ”.

Đặng Thị Huệ từ cô gái “trần ai gánh chè tươi để nuôi cha và nuôi em, thoạt vừa trăng tròn mười lăm tuổi, từ bậc con đòi dâng hoa, bỗng cất nhắc lên ngôi ái phi của chúa Sâm nay sử sách còn ghi lại câu truyền đời: “Công mỗi đắc liên trà, tức tẩu mã thượng tấn, Trịnh vương tức mạng phanh trà, triệu tuyên phi đồng thưởng, tuyên phi tối hảo liên nhụy.” (Vương Hồng Sển, 1992.) Thế nên, dù cuộc đời vắn số, chỉ kéo dài 26 năm, nhưng chuyện cô gái hái chè Đặng Thị Huệ cũng lưu truyền ngàn đời. Trịnh Sâm nổi tiếng là một người sành trà, ông đã đã đề cao vai trò “trà nô”, nghĩa là người uống trà phải tự tay pha mà uống thì mới tuyệt thú. Thế nên dù là một vị chúa quyền lấn cả vua Lê Hiển Tôn mà ông vẫn tự tay pha trà và khi có trà ngon thì pha xong liền gọi ngay Tuyên phi đến cùng uống, đủ biết ông sủng ái Đặng Thị Huệ đến thế nào.

Chuyện nay

Có chuyện bà chúa Chè hấp dẫn, có cảnh quan thiên nhiên đẹp mắt với xanh mướt bóng chè, thông, sấu, vải thiều, na, nhãn, keo lá tràm…; giao thông thuận lợi khi tiếp giáp với các quốc lộ, tỉnh lộ; lại nằm gần như trung tâm liên kết các di tích lịch sử văn hóa nổi tiếng trong vùng như: đền Đô, chùa Phật Tích, hội Lim… nên núi Chè đã và đang trở thành địa điểm khám phá, nghỉ dưỡng lý tưởng. Mỗi năm có hàng nghìn lượt người về đây tham quan, giải trí vào các dịp cuối tuần, lễ, tết. Nhiều thương gia, văn nghệ sĩ của thủ đô Hà Nội và các địa phương lân cận đã đến đây mua đất dựng nhà, làm trang trại vừa để nghỉ ngơi cuối tuần vừa đón đầu phục vụ du lịch sinh thái trong tương lai.

Ảnh minh họa. Nguồn: Internet
Ảnh: Đ.Q.T.H

Trong một lần lên ngoạn cảnh núi Chè, nhạc sĩ Trần Tiến đã sáng tác bài hát Ngẫu hứng giao duyên. Đây được xem là một trong những bài tình ca của Bắc Ninh. Ông Đào Đình Khoa kể rằng: Hôm ngồi uống rượu với nhạc sĩ Trần Tiến ở Trung tâm điều dưỡng thương binh nặng Thuận Thành, khi biết tôi là trai thôn Chè, anh Tiến đã ký tặng tôi bản nhạc viết tay Ngẫu hứng giao duyên rất được người dân Bắc Ninh yêu mến. Tôi hỏi nhạc sĩ: “Sao anh lại viết: Trăng thôn Chè xanh buồn đến thế? Khi viết bài này, chắc anh cũng đang ngồi uống rượu, ngắm trăng?” Nhạc sĩ Trần Tiến bảo rằng: Đúng là khi viết bài này, tôi ngồi uống rượu ngắm trăng trên núi Chè, thấy nó thật cô đơn. Nếu không có cái đêm trăng định mệnh ấy, không có men say tình nghĩa của người quan họ chưa chắc tôi đã có được Ngẫu hứng giao duyên.”

ĐỖ QUANG TUẤN HOÀNG

;
.
.
.
.